×

Nic Asia
Marvel

नेपाली अर्थतन्त्रको अवस्था

‘चिन्ता लिनुपर्ने गरी अर्थतन्त्र बिग्रिएको छैन, भविष्यको ढोका खुलै छ’

काठमाडाैं | माघ १०, २०७८

NTC
TVS INSIDE

सामान्यतया व्यापारमा कमी आयो र औद्योगिक उत्पादन घट्यो भने आर्थिक मन्दीको लक्षण हुन्छ । कतिपय अवस्थामा कुल गार्हस्थ्य उत्पादन दुई वर्षसम्म लगातार घट्यो भने पनि मन्दीको संकेत हुन्छ । 

IME BANK INNEWS
morang Auto yamaha

नेपालमा सन २०२०/०२१ र २०२१/०२२ मा गरिएको प्रक्षेपण अनुसार कुल गार्हस्थ्य  उत्पादनमा गिरावट आएको देखिन्छ । तर, अहिले सामान्य अवस्था होइन, महामारीबाट गुज्रिएको स्थिति हो । महामारीबाट अहिले विश्व नै आक्रान्त छ । अर्थतन्त्रमा समस्या नेपालको मात्रै नभएर, दक्षिण एसिया र विश्वका अरू मुलुकहरूको पनि हो । 


Advertisment
NMB BANK
Saurya island

नेपालमा रोजगारी सिर्जना हुन सकेको छैन । यहाँ मूलभूत क्षेत्रबाट जसरी आम्दानी हुन्थ्यो त्यो घटेको छ । जस्तो, रेमिट्यान्सबाट हुने आम्दानी घटेको छ । गत वर्ष रेमिट्यान्समा ११ प्रतिशतले वृद्धि भएकोमा अहिले ६.८ प्रतिशतले रेमिट्यान्समा कमी आएको छ । मुल्यवृद्धि ७.११ प्रतिशत पुगेको छ । गरीबको घर चलाउने रेमिट्यान्स होस वा औद्योगिक उत्पादनको कुरा होस अथवा मूल्यवृद्धि नै पनि अनिश्चित जस्तो देखिएको छ । मूलभूत आर्थिक परिसूचकहरू प्रभावित देखिएका छन् । त्यसले गर्दा केही चिन्तित हुनुपर्ने र डर मान्नुपर्ने अवस्था छ । 

नेपालमा ६ महिनादेखि संसद चल्न सकेको छैन, विरोध भइरहेको छ, नयाँ कानून आउन सकेको छैन । सरकारले ल्याएको अध्यादेशलाई बढाउने बाहेक केही गर्न सकेको छैन । यस्तो स्थितिमा सम्भावित लगानीकर्ताहरू हच्किने सम्भावना हुन्छ । 
Vianet communication
Maruti inside

सिधा हिसाबले हेर्ने हो भने त निर्यात १०५ दशमलव ६ प्रतिशतले बढेको छ । आयात झण्डै ६० प्रतिशतको मात्रै छ । जुन मुलुकमा निर्यात बढ्छ र आयात घट्छ त्यो मुलुकमा त व्यापार घाटा नहुनुपर्ने हो । नेपालमा १०३ अर्बको निर्यात भएको छ भने ८ सय अर्बको आयात भएको छ । आयात यतिधेरै छ जसले गर्दा व्यापार घाटा आकाशिएको छ । 

निर्यात करीब १०६ प्रतिशतले वृद्धि भयो भनेर हामीले खुशी मान्यौं भने अर्थतन्त्रको जुन स्थिति छ त्यसलाई नबुझेको भन्ने अर्थ लाग्छ । 

तर, औद्योगिक उत्पादनको लागि चाहिने कच्चा पदार्थको आयात बढेर उपभोग्य बस्तुको आयात केही घटेको देखिन्छ । यो सकारात्मक कुरा हो । उत्पादनको लागि चाहिने कच्चा पदार्थ आउनु भनेको त्यसले अन्तिम उत्पादित वस्तुलाई तयार गर्न सहयोग पुग्छ । उत्पादन बढ्नु भनेको अर्थतन्त्रको लागि राम्रो कुरा हो ।

वैदेशिक मुद्राको सञ्चितिमा केही समस्या देखिएको छ । अहिले वस्तु तथा सेवाको आयात ७ महिना मात्रै धान्न सक्ने अवस्था छ । १२–१३ महिनाको आयात धान्न सक्ने अवस्थाबाट ७ महिनाको आयात धान्न सक्ने अवस्थामा झर्नु त्यति राम्रो होइन । अबको ७ महिनासम्म त अर्थतन्त्र ठिकै हुन्छ । भविष्यमा ५ महिनाको मात्रै आयात धान्न सक्ने अवस्था आयो भने नाजुक स्थिति देखियो भन्ने हुन्छ । 

त्यसबेला मुलुकले ऋण पनि तिर्न सक्दैन भनेर डराएर ऋण दिने दातृ राष्ट्रहरु पनि हच्किने हुन्छ । नेपालमा ६ महिनादेखि संसद चल्न सकेको छैन, विरोध भइरहेको छ, नयाँ कानून आउन सकेको छैन । सरकारले ल्याएको अध्यादेशलाई बढाउने बाहेक केही गर्न सकेको छैन । यस्तो स्थितिमा सम्भावित लगानीकर्ताहरू हच्किने सम्भावना हुन्छ । 

विदेशी मुद्राको सञ्चिति ५ महिनाको आयात मात्रै धान्न सक्ने अवस्थामा आउँदा अर्थतन्त्रमा विविध नकारात्मक प्रभावहरू पर्नसक्छ । सरकारले अहिलेदेखि नै वैदेशिक पुँजीलाई कसरी बढाउन सकिन्छ भन्ने कुरामा ध्यान पुर्‍याउनुपर्छ । त्यसका लागि व्यापारमा वृद्धि गर्नुपर्‍यो, राजनीतिक संस्कारलाई गतिशील बनाउनुपर्‍यो, लगानीकर्ताको विश्वास वातावरण बनाइदिनुपर्‍यो । देशले लिइरहेको सार्वजनिक ऋणहरू जुन मात्रामा लिइरहेका छौं त्यसमा पनि ‘इकोनोमाइज’ गर्नुपर्‍यो ।

कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको ३०० प्रतिशतसम्म पनि ऋण लिएका मुलुक पनि टिकेकै छन् । दक्षिण एसियामा श्रीलंकामै कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको ६५ प्रतिशत ऋण पुगिसकेको छ । नेपालमा कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको अनुपातमा लिएको सार्वजनिक ऋण ४० प्रतिशतको हाराहारीमा छ ।

श्रीलंका लगायतका देशले अहिले विलासी वस्तुको आयातमा रोक लगाइरहेका छन् । नेपालमा अहिले केही प्रयासहरु भएका छन् त्यसलाई अर्थतन्त्रले गति नलिँदासम्म निरन्तरता दिन सक्नुपर्छ ।

कोभिड–१९ को दोस्रो लहर कम हुँदा नेपालमा ९० प्रतिशतभन्दा बढी उद्योग व्यवसायहरू सञ्चालन भएको देखिएको थियो । अहिले त केही व्यवधान आएको छ । तर, फेब्रुअरीको अन्त्यसम्म ओमिक्रोनको प्रभाव कम हुन सक्ने आकलनहरू पनि आएका छन् । 

त्यसका लागि सरकारले खोप अभियानलाई तीव्रता दिनुपर्‍यो, मास्क लगाउने, समाजिक दूरी कायम गर्ने लगायत सतर्कताका उपाय अपनाउन सकेको खण्डमा ओमिक्रोनको प्रभाव चाँडै अन्त्य गर्न सकिने अवस्था देखिएको छ । त्यसो हुँदा उद्योग व्यवसायले पनि चाँडै गति लिन सक्छ । 

अहिले अर्थतन्त्रको सूचक हेर्दा एकदमै चिन्ता लिइहाल्नुपर्ने, अब मुलुक गयो भन्ने अवस्था छैन । मुलुकको अर्थतन्त्र धरासायी भयो भनेर पहिले पनि भनिएको हो । कोभिड–१९ शुरू हुँदा लकडाउन भयो, सबै क्षेत्र बन्द भए, अर्थतन्त्रको सूचक सबै बिग्रिए भनिएको थियो । दोस्रो लहर आउँदा त नेपाल के हुने हो भनेर चिन्ताग्रस्त अवस्थामा पुगियो । मान्छेले बैंकमा राखेको पैसा पनि नपाउने हो कि भन्ने डर भयो । तर, दोस्रो कहर कम हुने बित्तिकै ९८ प्रतिशत उद्योग व्यवसाय सञ्चालनमा आयो । त्यसकारण, सधैँ नकारात्मक कुरा गरेर हुँदैन, त्यसलाई कसरी सपार्न सकिन्छ त्यतापट्टि ध्यान जानुपर्‍यो । 

कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको ३०० प्रतिशतसम्म पनि ऋण लिएका मुलुक पनि टिकेकै छन् । दक्षिण एसियामा श्रीलंकामै कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको ६५ प्रतिशत ऋण पुगिसकेको छ । नेपालमा कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको अनुपातमा लिएको सार्वजनिक ऋण ४० प्रतिशतको हाराहारीमा छ ।

चीनजस्तो शक्तिशाली मुलुकले त आर्थिक उदारीकरणलाई मानेर निजी सम्पत्तिलाई उपभोग गर्न पाउने अधिकार दिएको छ । आर्थिक उदारीकरण मानेर त्यही अनुरूप व्यवहार देखाइरहेका अर्थमन्त्रीलाई दोष लगाउनु ठिक होइन । यसभन्दा अगाडिका अर्थमन्त्रीले के लछारपाटो लगाइएका थिए र ? 

जब अर्थतन्त्रमा माग बढ्न थाल्छ, आपूर्तिको समस्या कम हुन्छ र सरकारमा काम गर्ने, केही गरेर देखाऔं भन्ने प्रतिबद्धता देखाउन सक्यो भने अर्थतन्त्र टिक्छ । आजको भोलि मरिहाल्ने अर्थतन्त्र कहीँ पनि हुँदैन । त्यस्तो स्थितिमा मुलुक गइसक्यो भन्नु गल्ती हो । यो निराशावादीहरूले भन्ने कुरा हो । त्यस्तो स्थिति छैन ।

अर्थमन्त्रीले बिगारेका छैनन् 

गठबन्धनको सरकार छ, संवैधानिक हिसाबले कमजोर सरकार छ र विदेशी दाता र लगानीकर्ताले पत्याएनन् भन्नु काम लाग्ने तर्क होइन् । दुई तिहाई बहुमत प्राप्त गरेको सरकारले पनि आन्तरिक झगडाका कारण केही काम गर्न सकेको थिएन । त्यसको तुलनामा त मिलीजुली सरकारमा अहिलेसम्म जुन समझदारी छ, त्यो त दुई तिहाइको सरकारमा थिएन ।

माओवादी पृष्ठभूमिको मन्त्री भएको कारण अर्थतन्त्र बिग्रिएको पनि होइन । माओवादीले बन्दुक छाडेर संसदीय व्यवस्था मान्छु भनेर आए । आर्थिक उदारीकरणलाई मानेर हिँडेका छन् । चीनजस्तो शक्तिशाली मुलुकले त आर्थिक उदारीकरणलाई मानेर निजी सम्पत्तिलाई उपभोग गर्न पाउने अधिकार दिएको छ । आर्थिक उदारीकरण मानेर त्यही अनुरूप व्यवहार देखाइरहेका अर्थमन्त्रीलाई दोष लगाउनु ठिक होइन । यसभन्दा अगाडिका अर्थमन्त्रीले के लछारपाटो लगाइएका थिए र ? 

मान्छे कुन राजनीतिक दलमा थियो, कस्तो अनुहारको छ भनेर पर्फर्मेन्सलाई कमजोर मूल्यांकन गर्नु न्यायिक हुँदैन । अहिले अर्थमन्त्रीले के बिगारेका छन् र ? केही बिगारेका छैनन् । दुई तिहाइ बहुमत हुँदैमा सरकार सफल हुन सक्दैन भन्ने कुरा ओली सरकारबाट देखियो । एक बहुमतको सरकार टिक्दैन भन्ने कुरा गिरिजाप्रसाद कोइरालाको सरकारले देखाइसकेको हो । मिलीजुली सरकार टिक्दैन भन्न सक्ने स्थिति नै पनि के छ र ?

संसारभरी भएको महामारीको असर अर्थतन्त्रमा परेको हो । महामारीले समातेको बेला अहिलेको अवस्था कायम गर्नु भनेको राम्रो कुरा हो । हाम्रो भविष्यको ढोका बन्द भएको छैन । मान्छे आशावादी हुनुपर्छ, हरेक कुरालाई नकरात्मक कोणबाट हेर्नु हुँदैन । अर्थमन्त्री एक्लैले केही गर्न सक्ने अवस्था पनि हुँदैन । म आफैं अर्थमन्त्री भए पनि के लछारपाटो लगाउने अवस्था हुन्छ र ? सबै पढेलेखेका मानिसले मात्रै मुलुक चलाएका छन् र ? अर्कालाई दोष दिन सजिलो हुन्छ । कुनै पनि कुरा सुधारका लागि जनताको पनि भूमिका र जिम्मेवारी हुन्छ । 

(डा. प्याकुरेलसँग उद्धव थापाले गरेको कुराकानीमा आधारित) 

TATA Below
NLIC
fman
जेठ ८, २०७९

राष्ट्रिय योजना आयोगका उपाध्यक्ष डा. विश्वनाथ पौडेलले महिलासँग राज्य कार्यक्रमलाई समेटेर बजेट ल्याउने योजना रहेको बताएका छन् ।  उनले महिला हकहित र सिर्जना भएका समस्या समाधानका लागि छुट्टै कार्यक्रम ल्याउने...

जेठ ७, २०७९

 आन्तरिक राजश्व विभाग अन्तर्गतको आन्तरिक राजश्व कार्यालय धुलिखेलले कर बक्यौता नतिर्ने ६१ कम्पनीको नाम सार्वजनिक गरेको छ । पटक पटक कर बक्यौता दाखिला गर्नका लागि ताकेता गर्दा पनि कर दाखिला नभएपछि नामावली स...

जेठ ६, २०७९

आगामी आर्थिक वर्षको बजेटमा स्थानीय पूर्वाधार विकासको नाममा सांसदले गाउँमा बाड्ने पैसा नपाउने भएका छन् । अर्थमन्त्री जनार्दन शर्माले आगामी आर्थिक वर्षको बजेटमा स्थानीय पूर्वाधार विकास साझेदारी कार्यक्रममा पैसा नछ...

जेठ ८, २०७९

नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघका अध्यक्ष शेखर गोल्छाले नेपालमा खाद्य संकट आउन सक्ने भएकाले बेलैमा तयारी गर्नुपर्ने बताएका छन् ।  महासंघले आइतवार काठमाडौंमा आयोजना गरेको आर्थिक स्थायित्वका लागि महासंघको पहल...

जेठ ५, २०७९

अर्थमन्त्री जनार्दन शर्माले बजेटमा कार्यक्रमको खाँचो नभएको तर त्यसको कार्यान्वयन नहुनु चाहिँ मुख्य समस्या भएको बताएका छन् । राष्ट्रिय सभाको पूर्व बजेट छलफललाई सम्बोधन गर्दैै अर्थमन्त्री शर्माले बजेटमा कार्यक्रम प्रशस्त आ...

जेठ ५, २०७९

नेकपा एमालेका सांसद भीम रावलले सरकारले व्याख्यात्मक टिप्पणीपछि अमेरिकालाई पठाएको पत्र सार्वजनिक गर्न माग गरेका छन् । उनले बिहीवारको प्रतिनिधि सभामा भइरहेको पूर्व बजेट छलफलमा बोल्ने क्रममा उक्त माग गरेका...

नयाँ बजेटमा वामदेवका ५ सुझाव– १८ वर्ष पुगेकालाई जागिर, नभए बेरोजगार भत्ता

नयाँ बजेटमा वामदेवका ५ सुझाव– १८ वर्ष पुगेकालाई जागिर, नभए बेरोजगार भत्ता

जेठ ९, २०७९

अर्थमन्त्री जनार्दन शर्माले आर्थिक वर्ष २०७९/८० का निम्ति प्रस्तुत गर्ने बजेटका सिद्धान्त र प्राथमिकताका सम्बन्धमा छलफलका निम्ति राष्ट्रिय सभाको बैठकमा दस्तावेजसहित आफ्ना विचारहरू प्रस्तुत गर्नुभयो । स्थानीय तहको निर्वाचन आ...

स्वार्थ बाझिने मुद्दा आए न्यायाधीशले के गर्ने ?

स्वार्थ बाझिने मुद्दा आए न्यायाधीशले के गर्ने ?

जेठ ९, २०७९

सार्वजनिक जिम्मेवारी वा पदमा रहेका व्यक्तिले एकातर्फ आफ्ना जिम्मेवारी इमान्दारितापूर्वक निर्वाह गर्नुपर्छ भने अर्कोतर्फ सो कार्यसम्पादनमा विभिन्न किसिमका निजी स्वार्थहरू पनि उपस्थित हुनसक्छन् । यस्तो पदीय कर्तव्य र निजी स्व...

'नेताले माओवादी छाडे तर जनताले छाडेनन्'

'नेताले माओवादी छाडे तर जनताले छाडेनन्'

जेठ ४, २०७९

रातको १ बजे यो आलेख लेख्दासम्म नेकपा माओवादी केन्द्रले देशभरका ७९ स्थानीय तहमा विजय हाँसिल गरेको छ, साथै ३८ स्थानमा अग्रता कायम गरेको छ ।  यसरी हेर्दा माओवादीले ११०–१२० स्थानीय तह जित्ने आकलन ग...

ad
x