पनीर मन पराउने मानिसहरूको कमी छैन । कसैलाई मलाई पनीर मन पर्छ, कसैलाई फ्याटरहित पनीर, त कसैलाई टोफू । यसको मुख्य कारण पनीर प्रोटिन र पोषणतत्त्वले भरिपूर्ण हुनुका साथै स्वादमा पनि निकै रुचिकर हुनु हो । 

संसारमा एउटा यस्तो पनीर पनि छ, जसको १ किलोको मूल्यमा आरामदायी विदेश यात्रा गर्न सकिन्छ । अझ रोचक कुरा के भने यो पनीर गधीको दूधबाट बनाइन्छ ।  

गधीको दूधबाट बन्ने पनीर
जानकारीअनुसार यस विशेष पनीरको नाम ‘पुले पनीर’ हो । यसको अत्यधिक मूल्यका कारण संसारकै सबैभन्दा महँगो पनीर मानिन्छ । एउटा गधीले दिनभरिमा करिब ३०० देखि ५०० मिलिलिटर मात्र दूध दिन्छ । तर १ किलो पुले पनीर बनाउन झन्डै २५ लिटर दूध आवश्यक पर्छ । यही कारण यसको उत्पादन सीमित र मूल्य अत्यन्तै उच्च हुन्छ ।

यो पनीर चाख्नेहरूका अनुसार यसको स्वाद मलाईदार र हल्का मीठो हुन्छ ।

कहाँ बन्छ यो पनीर ?
यो पनीर युरोपको सर्बियामा रहेको जासाविका स्पेशल नेचर रिजर्भमा बनाइन्छ । त्यहाँ बाल्कन जातिका गधी पालिन्छन् । यसको दूध पोषणतत्त्वले भरिपूर्ण मानिन्छ ।

यी गधीले वर्षमा करिब ६ महिनामात्र दूध दिन्छन् र त्यसपछि कम्तीमा १ वर्षसम्म पुनः दूध निकाल्न सकिँदैन । यही कारण सर्बियामा वार्षिक रूपमा करिब ४९.९ किलोदेखि ६९.८ किलो मात्र पनीर उत्पादन हुन्छ ।

गधीको दूधमा केसिन कम हुने भएकाले यसबाट मात्र पनीर बनाउन कठिन हुन्छ । त्यसैले पुले पनीरमा ६० प्रतिशत गधीको दूध र ४० प्रतिशत बाख्राको दूध मिसाइन्छ ।

पनीरका फाइदा
गधीको दूधमा भिटामिन सी, प्रोटिन र क्याल्सियम प्रशस्त मात्रामा पाइन्छ । यही कारण यसलाई कतिपय स्थानमा रोगप्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउने र छालाका लागि फाइदाजनक मानिन्छ । उत्पादन सीमित भए पनि युरोप र मिडिल इस्टमा यसको माग निकै उच्च छ ।

धेरै लक्जरी र ७–स्टार होटलहरूमा यसलाई विशेष गोरमेट परिकारमा प्रयोग गरिन्छ । सर्बियामा भने यसलाई देशको प्रिमियम ‘फुड आइडेन्टिटी’ को रूपमा हेरिन्छ ।

पुले पनीरको आधार गधीको दूध भएकाले यो गाईको दूधको तुलनामा सजिलै पच्ने मानिन्छ । हल्का ल्याक्टोज इन्टोलरेन्स भएका व्यक्तिले पनि यसलाई सजिलै पचाउन सक्छन् । यसमा रहेका बायोएक्टिभ प्रोटिनले पाचन प्रणालीलाई सहज बनाउने र आन्द्राको स्वास्थ्य सुधार गर्न मद्दत गर्छ ।

पनीरको मूल्य
२०२६ को पछिल्लो तथ्यांकअनुसार पुले पनीरको मूल्य प्रतिकिलो करिब झन्डै १,०००० पर्छ। केही अवस्थामा यसको मूल्य १ लाख १० हजार रुपैयाँ करिब १,३०० अमेरिकी डलरसम्म पनि पुगेको छ ।