भारतको द्रुत गतिमा फस्टाउँदै गरेको अन्तरिक्ष प्रविधि क्षेत्रले नयाँ अन्तर्राष्ट्रिय साझेदार पाएको छ। भारतको नियर-स्पेससम्बन्धी स्टार्टअप कम्पनी 'रेड बेलुन एरोस्पेस' र आर्मेनियाको 'बाजुम क्यु स्पेस रिसर्च ल्याबोरेटोरी'बीच उच्च-अल्टिच्युड बेलुन प्रविधि र नियर-स्पेस परीक्षण क्षमताहरूको संयुक्त विकासका लागि एउटा समझदारी पत्रमा हस्ताक्षर भएको छ।

यो साझेदारीको मुख्य उद्देश्य परम्परागत हवाईजहाज उड्ने उचाइ र बाह्य अन्तरिक्षको बिचमा पर्ने 'स्ट्र्याटोस्फियर' क्षेत्रमा अनुसन्धान तथा व्यावसायिक प्रयोगलाई तीव्र पार्नु हो । रेड बेलुनको उच्च-अल्टिच्युड बेलुन सञ्चालनको हालैको उपलब्धि र आर्मेनियाको निजी अन्तरिक्ष क्षेत्रमा बाजुम क्युको बढ्दो उपस्थितिलाई जोडेर उन्नत एयरोस्पेस अनुसन्धानमा नयाँ अवसरहरू सिर्जना गर्ने लक्ष्य राखिएको छ।

सम्झौताअनुसार दुवै संस्थाले संयुक्त रूपमा स्ट्र्याटोस्फेरिक उडान प्रदर्शन गर्नेछन् र उच्च-अल्टिच्युड बेलुन प्लेटफर्महरूमा प्रयोगात्मक पेलोडहरू जडान गर्नेछन्। यी मिसनहरूले अनुसन्धानकर्ता र प्रविधि विकासकर्ताहरूलाई वास्तविक नियर-स्पेस वातावरणमा पहुँच दिनेछन्, जसका कारण उनीहरूले भूउपग्रह (स्याटेलाइट) प्रक्षेपणको ठुलो खर्च बिना नै आफ्ना उपकरण, सेन्सर र अनबोर्ड कम्प्युटिङ प्रणालीहरूको परीक्षण गर्न पाउनेछन्।

सहकार्यको एउटा मुख्य केन्द्रविन्दु नियर-स्पेस सञ्चालनका लागि आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स र 'एज-कम्प्युटिङ' प्रविधिको विकास गर्नु हो। ग्राउन्ड स्टेसनको न्यूनतम हस्तक्षेपमा काम गर्न सक्ने, अनबोर्ड डेटा तत्कालै प्रोसेस गर्ने र पेलोड कार्यहरू व्यवस्थापन गर्ने एआई-पावर्ड प्रणालीहरूको मूल्याङ्कन गर्ने योजना साझेदारहरूको छ। अनुसन्धानले उन्नत सञ्चार प्रणाली, पेलोड स्थिरता, रिमोट सेन्सिङ उपकरण र कच्चा अवलोकनहरूलाई उपयोगी सूचनामा बदल्ने डेटा-प्रोसेसिङ समाधानहरूलाई पनि समेट्नेछ।

रेड बेलुन एरोस्पेसका लागि यो साझेदारी मे २७, २०२६ मा 'मिसन साना'को सफल प्रक्षेपण लगत्तै भएको हो। उक्त मिसनले व्यावसायिक पेलोडहरू ओसारपसार गर्न सक्ने भारतको पहिलो स्वदेशी स्ट्र्याटोस्फेरिक सुपर-प्रेसर बेलुन प्लेटफर्म 'विस्टा' बोकेको थियो। यो सफलताले भारतलाई यस्तो प्रविधिमा पहुँच भएका सीमित राष्ट्रहरूको समूहमा उभ्याएको छ।

आर्मेनियाको निजी अन्तरिक्ष उद्योगका लागि पनि यो सहकार्य महत्त्वपूर्ण कदम हो। बाजुम क्युले यसअघि आर्मेनियाको 'एवाइएएस एयरोस्पेस सोसाइटी'सँग मिलेर यस्ता परियोजनाहरूमा काम गरिसकेको छ। विश्वभर नै परम्परागत भूउपग्रहको विकल्प र पूरकको रूपमा यस्ता उच्च-अल्टिच्युड प्लेटफर्म प्रणालीहरूमा चासो तीव्र रूपमा बढिरहेको छ। दुवै कम्पनीले यो साझेदारी अनुसन्धानमा मात्र सीमित नभई सरकारी परियोजनाहरू, अन्तर्राष्ट्रिय अनुदान र व्यावसायिक प्रोटोटाइप विकासका अवसरहरू खोज्न उपयोगी हुने बताएका छन्।