०७ असार २०८३, आइतबार
पेट्रोलमा वातावरणमैत्री इथानोल मिश्रण गर्ने विषय करिब २२ वर्षदेखि अलपत्र परेको छ । २०६० सालमा नेपालले पेट्रोलियम पदार्थमा १० प्रतिशत इथानोल मिश्रण गर्न सकिने व्यवस्था गरे पनि यो बहसमा नै सीमित भएको छ ।
कतिसम्म भने इथानोल मिश्रण गर्न सकिने विषयमा राजपत्रमा समेत प्रकाशित भइसकेको थियो ।
२०६० मंसिर २९ गते नेपाल राजपत्र खण्ड ५३ संख्या ३५ मा १० प्रतिशत इथानोल मिश्रण गर्न सकिने व्यवस्था गरिएको थियो । तर, यो व्यवस्था कार्यान्वयनमा आउन सकेको छैन । आखिर किन ?
यसले हाम्रो राज्य संयन्त्रको काम गर्ने शैली मात्र उदांगो पारेको छैन, वातावरण र मानव स्वास्थ्यमा कति हेलचेक्य्राइँ भइरहेको छ भन्ने देखाउँछ ।
चालु आर्थिक वर्षको शुरूआतमै उद्योग वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्री दामोदर भण्डारीले इथानोको मिश्रणको नीतिगत व्यवस्था र इथानोलको मूल्य निर्धारण गर्ने प्रतिबद्धता सार्वजनिक मञ्चबाटै जनाएका थिए ।
यसका साथै मन्त्री भण्डारीले तीन महिनाभित्र मन्त्रालय सुधार कार्य योजनामा पेट्रोलमा इथानोल मिश्रण सम्बन्धी कार्यविधि तर्जुमा गरी कार्यान्वयनमा ल्याउने उल्ले गरेका थिए ।
उनले यसो भनेको पनि अहिले करिब ८ महिना बितिसकेको छ । पेट्रोलमा इथानोल मिश्रणको विषय कहाँ पुग्यो ? यसको खोज गर्दा नेपाल आयल निगम र उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयमा पुगिन्छ ।
बारम्बार इथानोलको विषयमा अध्ययन भए र कयौं प्रतिवेदन पनि तयार भए । तर, हालसम्म कुनै निचोड निस्कन सकेको छैन । यसपटक भने उद्योग मन्त्रालयले जसरी पनि यसको कुनै न कुनै निष्कर्ष निकाल्ने तयारी गरेको छ ।
*करिब तीन महिनाअघि उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयका सहसचिव शिवराम पोखरेलको संयोजकत्वमा इथानोलको विषयलाई पूर्णता दिन समिति बनाइएको थियो । उक्त समितिले पेट्रोलमा इथानोल मिसाउने कार्यविधिको ड्राफ्ट तयार परिसकेको जनाएको छ ।
समितिले बनाएको कार्यविधिको ड्राफ्ट राय तथा सुझावका लागि अर्थ मन्त्रालय, कृषि मन्त्रालय र कानून मन्त्रालयमा पठाइएको मन्त्रालयका सहसचिव पोखरेलले लोकान्तरलाई जानकारी दिए । उनका अनुसार मन्त्रालयबाट राय सुझाव आएपछि मन्त्रिपरिषद्मा कार्यविधि लैजाने तयारी रहेको छ ।
‘समितिले आफ्नो काम करिब करिब सम्पन्न गरिसकेको छ । हामीले इथानोल मिश्रणको कार्यविधिको ड्राफ्ट गरेका छौं’, उनले भने, ‘मन्त्रालयहरूबाट राय सुझाव पनि आइसकेको छ भने, केही मन्त्रालयबाट राय सुझाव आउन बाँकी छ । त्यसपछि मन्त्रिपरिषद्मा लैजान्छौं ।’
नेपाल आयल निगमका अनुसार १० देखि १५ प्रतिशत पेट्रोलियम पदार्थमा वातावरणमैत्री इथानोल मिश्रण गर्न सकिन्छ । तर, यसका लागि स्पष्ट कानून नै आवश्यक रहेको निगमको भनाइ छ ।
इथानोल मिश्रणको कार्यविधि आइसकेपछि कसरी कार्यान्वयन गर्ने ? के कस्ता चुनौतीहरू रहेका छन् त्यसको विगतदेखि नै गृहकार्य र अध्ययन गरिरहेको निगम तयारी निगमका प्रवक्ता मनोज कुमार ठाकुर बताउँछन् ।
ठाकुरका अनुसार नेपाल आयल निगम पनि इथानोल मिश्रणका लागि करिब करिब तयारी अवस्थामा रहेको छ ।
१० प्रतिशतको इथानोल मिश्रणले सवारी साधनमा प्रभाव नपर्ने इन्जिनियर मणिराम भुसाल बताउँन् । सवारीको माइलेजमा पनि तात्त्विक फरक नपर्ने उनको भनाइ छ ।
‘अहिलेसम्मको अध्ययनलाई हेर्दा १० प्रतिशतसम्मको इथानोल मिश्रणले इन्जिनमा केही असर नगरेको पाइन्छ । १० प्रतिशतभन्दा बढी हुँदै गर्दा सवारीको ट्याक्निकालेटी अनुसार असर पर्छ’, उनले भने, ‘माइलेजमा पनि खास्खै फरक पर्दैन, त्यही १ प्रतिशत जति मात्रै फरक पर्छ ।’
अमेरिकामा १० प्रतिशत, ब्राजिलमा २७ प्रतिशत, भारतमा १५ प्रतिशत र चीनमा १० प्रतिशत पेट्रोलमा इथानोलको मिश्रण हुँदै आएको छ ।
इथानोल उत्पादनले दैनिक २ लाख किलोलिटर पेट्रोलियम पदार्थको खपत कम गर्ने प्रारम्भिक अनुमान छ । इथानोल उत्पादनमा जाँदा पेट्रोलियम पदार्थको खपत घट्नुका साथै स्वदेशमा नै रोजगारीको सिर्जनामा समेत सहयोग गर्ने जनाइएको छ ।
इथानोलको मिश्रणका लागि नेपालमै यसको उत्पादन गर्न सकिने नेपाल चिनी उद्योग संघका अध्यक्ष शशिकान्त अग्रवालले बताए । पेट्रोलमा इथानोलको मिश्रण भएपछि नेपालमै इनाथोल उद्योग नै खडा गर्न सकिने उनको भनाइ छ ।
उखु, न्यापिर घाँस, सिमल तरुल, सजिवनजस्ता कार्बोहाइड्रेटयुक्त जैविक प्राकृतिक स्रोतबाट प्राप्त हुने कच्चा पदार्थलाई कुहाएर अल्कोहलमा परिणत गरी पेट्रोलियम पदार्थमा मिश्रण गर्ने (जसलाई बायोइथानोल भनिन्छ) गरिन्छ ।
उखुको मोलासेस अर्थात् खुदोबाट इथानोल उत्पादन गर्न सकिने विभिन्न अध्ययन र समितिहरूको बैठकमा कुरा उठ्दै आएको छ । जुन नेपालमा सम्भव रहेको उनको भनाइ छ । तर, त्यसका लागि नीतिगत रूपमा सरकारले स्पष्ट व्यवस्था गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ ।
*सच्याइएको ।
