२५ जेठ २०८३, सोमबार
राजनीतिक निकासको विकल्प प्रतिनिधिसभा पुन:स्थापना कि आमनिर्वाचन भनेर मुलुक दुई कित्तामा विभक्त भइरहेको समयमा सोमबार (पुस ७) गते महत्त्वपूर्ण राजनीतिक भेटवार्ता भए– शेरबहादुर देउवा र केपी शर्मा ओली तथा रवि लामिछाने र बालेन शाहबीच ।
देउवा–ओलीभन्दा रवि–बालेन भेटले धेरैको ध्यान खिच्यो । सहकारी ठगी मुद्दामा अदालतको आदेशले धरौटीमा रिहा भएका रास्वपा सभापति लामिछाने र काठमाडौंका मेयर बालेनको भेटले एकप्रकारको राजनीतिक तरंग सिर्जना गरेको छ ।
विघटित प्रतिनिधिसभाका प्रमुखदलहरू पुन:स्थापना र सर्वपक्षीय सरकार गठनका लागि एक ठाउँमा उभिएको र पुस महिनाभित्रै प्रतिनिधिसभा पुन:स्थापनाका लागि पृष्ठभूमि बनिरहेको समयमा भएका यी भेट निकै अर्थपूर्ण छन् ।
पहिला देउवा–ओली भेटको चर्चा
भदौ २४ को मध्याह्नसम्म सत्ता सहकार्यमा रहेका देउवा–ओली केही समय मौन बसे पनि परिस्थिति सामान्य बन्दै गएपछि निरन्तर औपचारिक–अनौपचारिक संवादमा छन् ।
मंसिर १८ गते पहिलो औपचारिक भेटपछि कांग्रेस संसद् पुन:स्थापनाको मागसहित रिट लिएर सर्वोच्च अदालतमा गएको थियो । अलमलमा रहेको कांग्रेस ओलीसँग भेटको २ दिनपछि सर्वोच्च जानु अनौठो संयोग बनेको थियो ।
देउवासँग भएको सो भेटबारे ओलीले खुलेर प्रतिक्रिया दिएका थिए । ‘हामीले देशको चिन्ता गर्यौं, त्यसका नतिजा बिस्तारै देखिँदै जानेछन् । देउवाजीसँग अर्थपूर्ण छलफल भयो, त्यसको अर्थ छ । तोरीको बिउ भए पो आज छरे भोलि उम्रिन्छ, बकुल्लाको बिउ उम्रिन समय लाग्छ । बकुल्ला (एक प्रकारको सिमी)को बिउ रोपेका छौं । अब बिग्रिएछ कि भनेपछि बल्ल उम्रिन्छ,’ मंसिर २५ गते सम्पादकहरूसँगको भेटमा ओलीले भनेका थिए ।
कांग्रेस–एमाले सत्ता सहकार्य शुरू गर्नुअघि २०८१ असार १५ गते दही–चिउरा खाने बहानामा आरजुलाई लिएर देउवा बालकोट पुगेका थिए । त्यसको २ दिनपछि अर्थात् असार १७ गते मध्यरातमा कांग्रेस–एमाले सहकार्यको सम्झौता भएको थियो ।
त्यस्तै, शैलीमा पत्नी राधिकालाई लिएर ओली मंसिर १८ गते महाराजगञ्ज पुगे । अलमलमा रहेको कांग्रेस लगत्तै पुन:स्थापनाको माग लिएर सर्वोच्च पुग्यो । पुस ७ मा महासचिव शंकर पोखरेललाई लिएर ओली दोस्रोपटक (औपचारिक रूपमा) महाराजगञ्ज पुगे । आसन्न राष्ट्रिय सभा निर्वाचनमा दुई दलको सहकार्यलगायत विषयमा छलफल भएको दुवै दलका प्रभावशाली नेताहरूको विश्लेषण छ ।
ओली–देउवा प्रतिनिधिसभा पुन:स्थापनामार्फत अहिलेको राजनीतिक संकट समाधान गर्नुपर्ने मान्यतामा छन् । शुरूमा ओलीले मात्र उठाइरहेको पुन:स्थापनाको माग चुनावको अनिश्चिततासँगै धेरैले उठाउन थालिसकेका छन् ।
कांग्रेस–एमालेका बहुमत सदस्य प्रतिनिधिसभा पुन:स्थापनाको माग लिएर सर्वोच्च अदालतमा पुगेका छन् । कांग्रेस प्रवक्ता डा. प्रकाशशरण महतले चुनाव नभए प्रतिनिधिसभा पुन:स्थापना हुने प्रतिक्रिया दिएका छन् ।
सोमबार प्रधानमन्त्री सुशीला कार्कीले बोलाएको छलफलमा नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीका नेता वर्षमान पुनले पनि चुनाव अनिश्चित भए प्रतिनिधिसभा पुन:स्थापना हुने बताएका थिए ।
कांग्रेस–एमालेको संस्थापन सर्वोच्च अदालतबाट नै पुन:स्थापनामार्फत निकास आउँछ भन्ने विश्वासमा छ । पुन:स्थापना हुन्छ भन्ने भरमा रहेका उनीहरूले प्लान ‘बी’को बारेमा धेरै चर्चा गरेका छैनन् ।
रवि–बालेन भेटको हलचल
फिल्म निर्देशनबाट राजनीतिमा आएका असीम शाहको कमलपोखरीमा रहेको स्टुडियोमा घण्टौं लामो संवादपछि काठमाडौं महानगरका मेयर बालेन र रास्वपा सभापति लामिछाने एउटै गाडीमा फर्किँदै गरेको तस्वीर सार्वजनिक भएपछि त्यसले राजनीतिमा नयाँ तरंग सिर्जना गर्यो । खासगरी नयाँ र वैकल्पिक शक्तिहरू मिल्नुपर्छ भन्नेहरू हिजोको भेटबाट उत्साहित देखिएका छन् ।
वैकल्पिक भनिए पनि विगतमा बालेन र रविको सम्बन्ध त्यति सौहार्द थिएन । ०७९ वैशाखको चुनावमा बालेन स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा काठमाडौंको मेयरमा विजयी भएपछि उनको चर्चा राष्ट्रिय अन्तर्राष्ट्रिस्तरमा फैलियो । बालेन–हर्क साम्पाङको उदयपछि रवि टेलिभिजन करिअर बिट मारेर राजनीतिमा होमिएका थिए ।
बालेनको बुझाई– मेरो लोकप्रियताका कारण रविहरू राजनीतिमा आएको भन्ने रहेको उनीसँग संगत गरेकाहरू बताउँछन् । रवि राजनीतिमा आउनुमा बालेन–हर्क साम्पाङ र गोपी हमालको जीत एउटा सन्दर्भ भएको रास्वपा नेताहरू पनि स्वीकार गर्छन् ।
पार्टी गठन गरेको ४ महिनामै ०७९ साल मंसिरको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा रविको पार्टी रास्वपा संसदमा एउटा निर्णायक शक्तिको रूपमा उदायो । संख्यात्मक रूपमा २१ सिट भएपनि शहरी मतदातामा रास्वपाले जबरजस्त छाप छाड्न सफल भयो । रवि पहिलो प्रयासमै सांसद निर्वाचित भए । सरकारमा उपप्रधानसहित गृहमन्त्रीको पोर्टफोलियो पाए ।
उनी गृहमन्त्री बनेको समयमा बालेनसँग उनको विवाद भएको थियो । खासगरी काठमाडौं उपत्यकाको खोला किनारमा अनधिकृत ढंगले बसोबास गरेका सुकुम्बासीलाई हटाउने मामिलामा गृह मन्त्रालयबाट पर्याप्त सहयोग नभएकोमा बनेन रूष्ट भएका थिए ।
स्रोतका अनुसार त्यसपछि रवि–बालेनबीच प्रत्यक्ष संवाद हुन सकेको थिएन । सरकारबाट बाहिरिएको डेढ वर्षयता रवि सहकारी ठगी मुद्दामा अल्मलिए ।
भदौ २३–२४ को घटनाका कारण उत्पन्न परिस्थितिले रवि र बालेनलाई एक ठाउँमा बस्नुपर्ने परिस्थिति सिर्जना गर्यो ।
मिल्नुपर्ने दुवैको बाध्यता
भदौ २३ गतेको जेनजी आन्दोलन भड्काउन भूमिका खेलेको भन्दै काठमाडौंका मेयर बालेन एमालेको तारो बनेका छन् । अर्कै सन्दर्भमा ‘सिंहदरबारमा आगो लगाइदिन्छु’ भनेर दिएको भड्किलो अभिव्यक्तिलाई भदौ २४ गतेको घटनासँग जोडेर पनि उनको चर्को आलोचना हुँदै आएको छ । भदौ २४ को घटनापछि केही समय बालेन रक्षात्मक बनेर मौन बसे ।
विश्लेषक सौरभले ‘लुसिफर’को संज्ञा दिएपछि एमालेका महेश बस्नेत लगायतले बालेनलाई सोही उपनामले कटाक्ष गरेका थिए । भदौ २३ गते आन्दोलन दमन गरेको भन्दै बालेनले मध्यरातमा तत्कालीन प्रधानमन्त्री ओलीलाई मानवीयता नभएको ‘आतंकवादी’भनेर लेखेका थिए ।
भदौ २४ गते राष्ट्रिय सम्पदामा आगजनी र विध्वंश मच्चिएपछि रोक्नका लागि बालेनले सार्वजनिक अपिल गर्नुपरेको थियो । आन्दोलनको एउटा ‘फ्याक्टर’ रहेका बालेनले संसद् विघटन गर्नुपर्ने सर्त अगाडि सारेका थिए । सुशीला कार्कीलाई प्रधानमन्त्रीको रूपमा समर्थन गरेका थिए ।
भदौ २३–२४ को घटनालाई बालेन–रविहरूले क्रान्ति र युवाको विद्रोह भन्ने गरेका छन् । जबकि ओलीले भदौ २४ को घटनालाई विध्वंश भनेका छन् । भदौ २३ र २४ को घटनालाई फरक–फरक ढंगले हेर्नुपर्ने धेरैको मत छ ।
बालेनले आन्दोलन दबाउन भूमिका खेलेको भन्दै तत्कालीन प्रधानमन्त्री ओलीलाई पक्राउ गर्न प्रधानमन्त्री सुशीला कार्कीलाई पटक–पटक दबाब दिएका थिए । सिंहदरबार जल्दा दमकल नपठाएको भनेर चर्को आलोचना भएपछि बालेनले सामाजिक सञ्जालमा लामो सन्देश लेख्दै त्यसको खण्डन गरेका थिए ।
अर्कोतर्फ, भदौ २४ गते जेल तोडेर कैदी भगाएको आरोप रविमाथि लाग्ने गरेको छ । भदौ २४ गते नख्खु कारागारबाट बाहिरिएका रवि केही दिनपछि आफैँ कारागारमा गएका थिए ।
भदौ २४ को घटनालाई हेर्ने दृष्टिकोणमा समानता भएका कारण रवि–बालेन मिल्नका लागि दबाब या बाध्यता सिर्जना भयो ।
अदालतको आदेशले थुनामुक्त भएपछि पुस ५ गते शनिबार चितवनमा आयोजित कार्यक्रममा रविले भदौ २४ को घटना २३ गतेको दमनको विरुद्धमा जनताले घर–घरबाट गरेको ‘विद्रोह’ भएको बताएका थिए ।
‘आगामी चुनावमा सहकार्य सँगसँगै भदौ २३–२४ मा भएको आन्दोलनलाई संस्थागत गर्नका लागि पनि त्यसका स्टेक होल्डर मिल्नुपर्ने अवस्था सिर्जना भयो,’ रवि–बालेन भेटको सन्दर्भमा रास्वपा स्रोत भन्छ ।
बालेनसँग भेट्न यसपटक रविले उत्सुकता र पहलकदमी लिएका थिए । उनले जेलबाट मुक्त भएलगत्तै वैकल्पिक शक्तिहरूसँग सहकार्य हुनेमा शुभेच्छुकलाई आश्वस्त पार्दै त्यसका लागि आफू जस्तोसुकै त्याग गर्न तयार रहेको बताएका थिए ।
पुस ७ गते पार्टी कार्यालयबाट सम्बोधन गर्ने क्रममा उनी रास्वपा छाडेर गएका सुमना श्रेष्ठ र सन्तोष परियारप्रति नरम नै सुनिए । रास्वपा छाडेकी सुमनालाई अगाडि सारेर बालेनले पार्टी खोल्नेसम्मका चर्चा भएका थिए ।
कुलमान घिसिङको उज्यालो नेपाल पार्टी घोषणा सभामा पुगेर सुमनाले आफू नयाँहरू मिल्नुपर्छ भन्ने ठाउँमा रहेको र त्यो प्रयास जारी राख्ने बताएकी थिइन् ।
सोमबारको भेटमा रविले बालेनलाई भावी प्रधानमन्त्रीको रूपमा प्रस्ताव गरेकोसम्मका टिप्पणी बाहिर आएका छन् । कान्तिपुर टेलिभिजनको एक अन्तर्वार्तामा रास्वपा नेता शिशिर खनालले गरेको संकेतले पनि त्यस कुरालाई बल मिल्छ । वैकल्पिक नयाँ शक्तिहरूसँग सहकार्यका लागि भइरहेको छलफलमा सहभागी खनालले बोलेको कुरा व्यक्तिगतभन्दा पनि संस्थागतजस्तो देखिन्छ ।
यद्यपि, रविले मंगलबार चितवन पुगेर बाहिर आफूखुसी व्याख्या नगर्न आग्रह गरेका छन् । बरु उनले जेनजी आन्दोलनबाट चिनिएका हामी नेपाल एनजीओका सुधन गुरुङ र वर्तमान सरकारका मन्त्री कुलमान घिसिङसँग समेत संवाद गर्ने बताएका छन् ।
विभिन्न मुद्दा–मामिला र झमेला बाँकी नै रहेको अवस्थामा बालेनको नाम अगाडि सार्दा जनतामा आकर्षण बढ्ने रास्वपा नेताहरूको बुझाइ छ ।
मिडियामा नबोल्ने र मानिसहरूसँग त्यति सहज ढंगले नखुल्ने भएकाले बालेनको भित्री मक्सद बुझ्न कठिन छ । तर, १५ महिनापछि काठमाडौंको मेयरको कार्यकाल सकिँदै गरेका बालेन फेरि त्यही पदमा दोहोरिने हुन् या संसदीय निर्वाचन लड्ने भन्ने क्लियर भएको छैन ।
पुन:स्थापनाका पक्षमा बन्दै गरेको माहोल
अर्कातर्फ, फागुन २१ गतेका लागि तोकिएको निर्वाचन अनिश्चित बन्दै गएको र प्रतिनिधिसभा पुन:स्थापनाको माहौल बन्दै गइरहेको देखिन्छ ।
पुस ५ गते शनिबार काठमाडौंको भृकुटीमण्डपबाट नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीका संयोजक पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डले चुनाव सारिए राजनीतिक दुर्घटना हुन्छ भनेर पुन:स्थापनाको संकेत गरेको स्रोतहरू बताउँछन् ।
निर्वाचन आयोगले प्राविधिक तयारीको काम गरे पनि सरकारले राजनीतिक माहोल बनाउने काम नगरेको दलहरूको आरोप छ । उसो त सुशीला कार्की सरकारको नियुक्ति सम्बन्धमा संवैधानिक परीक्षण हुन बाँकी छ ।
चुनाव अन्योलपूर्ण बन्दै गइरहेको समयमा मंगलबार राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले प्रधानमन्त्री कार्कीसहित प्रमुख राजनीतिक दलका शीर्ष नेता देउवा, ओली र प्रचण्डसँग भेटवार्ता गरेका छन् । परन्तु, यो भेटले पनि चुनावको माहौल बनिहाल्ने छाँट छैन ।
संसद् पुन:स्थापनाको पक्षमा सडकमा संघर्ष र अदालतमा कानूनी लडाइँ लडिरहेको एमाले र पुन:स्थापनाको विरोध गरेको रास्वपाको कुन लाइनले ‘प्रिभेल’ गर्छ, केही दिनमा निर्क्यौल हुनेछ ।
पढ्नुहोस्, यो पनि:
EXCLUSIVE: पाक्दै गरेको खजाना: पुसभित्रै संसद् पुन:स्थापना, जेनजीसहितको सर्वपक्षीय सरकार
रवि-बालेन वार्ताको भित्री कथा : भेट जुराउन लामो समयदेखि संवादमा थियो शिशिर र कुमारको टीम
