भारत र संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई) ले रक्षा तथा व्यापारिक सम्बन्ध अझ मजबुत बनाउने सहमति गरेका छन्। यसअन्तर्गत भारतले यूएईबाट ३ अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको तरलीकृत प्राकृतिक ग्यास (एलएनजी) खरिद गर्ने सम्झौता गरेको छ, जसले यूएईको सबैभन्दा ठूलो ग्राहकका रूपमा भारतलाई स्थापित गरेको छ।

दुवै देशबीच भएको सम्झौतामा आणविक सहकार्य, ठूला आणविक रियाक्टरको विकास तथा प्रयोग, र आणविक सुरक्षासम्बन्धी विषय समावेश छन्।

यूएईका राष्ट्रपति मोहम्मद बिन जायेद अल नाह्यानको तीन घण्टे भारत भ्रमणका क्रममा सम्झौता भएको हो। भ्रमणका क्रममा दुवै पक्षले सन् २०३२ सम्म द्विपक्षीय व्यापार २०० अर्ब डलरसम्म पुर्‍याउने लक्ष्य तय गरेका छन्।

भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी र राष्ट्रपति अल नाह्यानबीच यमनको अवस्था, गाजाको स्थिति तथा इरानमा भइरहेका प्रदर्शनबारे पनि छलफल भएको बताइएको छ। यमनको विषयलाई लिएर साउदी अरब र यूएईबीचको सम्बन्ध कमजोर बनेको सन्दर्भमा यी छलफललाई महत्त्वपूर्ण मानिएको छ।

बदलिँदो साझेदारी

यूएई–भारत सम्झौता यस्तो बेला भएको छ, जब टर्कीले साउदी अरब र आणविक शक्ति सम्पन्न पाकिस्तानबीचको रक्षा सम्झौतामा सामेल हुन पहल गरिरहेको छ। यसले मध्यपूर्वमा नयाँ सैन्य गठबन्धन बन्न सक्ने सम्भावना देखिएको छ।

सेप्टेम्बरमा इस्लामाबाद र रियादले रक्षा सम्झौता गरेका थिए। खाडी क्षेत्रमा अमेरिकाले इजरायलको आक्रामकता रोक्न पर्याप्त भूमिका नखेलेको भन्ने चिन्ताबीच उक्त सम्झौताले दुवै देशलाई एकअर्कामाथि भएको आक्रमणलाई साझा आक्रमणका रूपमा लिने प्रतिबद्धता गरेको छ।

अप्रिलमा कश्मीरको पहलगाममा भएको लडाकु आक्रमणपछि भारत र पाकिस्तानबीच चार दिनसम्म तीव्र सैन्य तनाव भएको थियो, जुन पछिल्ला दशकहरूमध्ये दुई वायुसेनाबीचको सबैभन्दा गम्भीर झडप मानिन्छ। यस क्रममा केही भारतीय लडाकु विमान खसालिएको दाबी गरिएको थियो।

यसपछि पाकिस्तानले रक्षा निर्यात विस्तार गर्न तीव्र प्रयास थालेको छ। पाकिस्तानमा निर्मित जेएफ–१७ थन्डर लडाकु विमान र भारतविरुद्धको यसको प्रदर्शनलाई केन्द्रमा राख्दै पाकिस्तानले आफ्नो रक्षा उद्योगको प्रचार गरिरहेको छ।

डिसेम्बरमा पाकिस्तानले पूर्वी लिबियाका जनरल खलिफा हफ्तारलाई ४ अर्ब डलरभन्दा बढीको सैन्य उपकरण तथा चिनसँग संयुक्त रूपमा निर्मित लडाकु विमान बिक्री गर्ने सम्झौता गरेको थियो। साथै, साउदी अरबको मध्यस्थतामा सुडानलाई १.५ अर्ब डलर बराबरको हतियार तथा विमान आपूर्ति गर्ने सम्झौताका नजिक पाकिस्तान पुगेको बताइएको छ।

साउदी अरब र पाकिस्तानबीच करिब २ अर्ब डलरको साउदी ऋणलाई जेएफ–१७ विमान खरिद सम्झौतामा रूपान्तरण गर्नेबारे पनि वार्ता भइरहेको छ।

कहिलेसम्म घनिष्ठ सहयोगी मानिएका साउदी अरब र यूएईबीच पछिल्ला वर्षमा क्षेत्रीय नीतिमा मतभेद बढ्दै गएको छ। यमन र सुडानमा उनीहरूले फरक–फरक पक्षलाई समर्थन गरेका छन्।

‘इस्लामिक नाटो’ लाई सन्देश

भारत र यूएईबीचको रक्षा साझेदारीलाई भारतीय दक्षिणपन्थी सञ्चारमाध्यमहरूले “पाकिस्तानलाई धक्का” र “इस्लामिक नाटोलाई स्पष्ट सन्देश” भनेर व्याख्या गरेका छन्।

नेटवर्क १८ ले यसलाई “पाकिस्तानको विस्तार भइरहेको रक्षा कूटनीतिविरुद्ध भारतको रणनीतिक प्रतिकार” भनेको छ। नेटवर्क १८ उद्योगपति मुकेश अम्बानीको स्वामित्वमा रहेको समूह हो, जसलाई मोदी नेतृत्वको भाजपा सरकारसँग नजिक मानिन्छ।

भारत–यूएई संयुक्त विज्ञप्तिमा सुरक्षा प्रमुखहरूबीच नियमित भेटघाट र संयुक्त सैन्य अभ्यासबाट सहकार्यलाई थप गति मिलेको उल्लेख गरिएको छ।

विज्ञप्तिमा मोदी र मोहम्मद बिन जायेदले “सीमापार आतंकवादसहित सबै प्रकारका आतंकवाद” को निन्दा गरेका छन्। भारतले कश्मीरमा हुने सीमापार आक्रमणमा पाकिस्तानको संलग्नता रहेको आरोप लगाउँदै आएको छ।

भारतका विदेश सचिव विक्रम मिस्रीले भारत–यूएई रणनीतिक रक्षा साझेदारीले भारतलाई खाडी क्षेत्रमा भविष्यमा हुने सम्भावित द्वन्द्वमा तान्ने हो कि भन्ने प्रश्नमा, यो कदम “रणनीतिक रक्षा साझेदारीका लागि रूपरेखा सम्झौता तयार गर्ने दिशामा केन्द्रित” भएको बताए।

उनका अनुसार, यो दुई देशबीच पहिलेबाटै रहेको गहिरो रक्षा सहकार्यको स्वाभाविक विस्तार हो, कुनै विशेष क्षेत्रीय घटनाको प्रतिक्रिया वा भविष्यको काल्पनिक द्वन्द्वमा संलग्न हुने उद्देश्य होइन।