२३ जेठ २०८३, शनिबार
नेपाल मेडिकल काउन्सिल (एनएमसी) ले नेपाली नागरिकता परित्याग गरी विदेशी नागरिकता र राहदानी लिएका ३६ जना चिकित्सकको दर्ता खारेज गरेको छ ।
काउन्सिलले वैशाख ११ गते १७ जना र वैशाख १८ गते १९ जना गरी कुल ३६ जना चिकित्सकको नाम दर्ता किताबबाट हटाएको हो ।
नेपाल मेडिकल काउन्सिल ऐन, २०२० र नेपाल नागरिकता ऐन, २०६३ अनुसार नेपाली नागरिकता त्यागिसकेका कारण उनीहरूको पुरानो दर्ता खारेज गरिएको हो ।
नेपाल मेडिकल काउन्सिलले सार्वजनिक गरेको सूचनाअनुसार सबैभन्दा धेरै बेलायत र अमेरिकाको नागरिकता लिने चिकित्सकहरू रहेका छन् ।
अमेरिकी नागरिकता लिने चिकित्सकहरूमा काठमाडौंका डा. भूपेश खड्का, डा. दीपिका ज्ञवाली, डा. निरञ्जन देव पाण्डे र डा. मनीषा हमाल रहेका छन् ।
त्यसैगरी, पाल्पाकी डा. दीपा मल्ल, सुनसरीकी डा. जेनिशा श्रेष्ठ, धादिङकी डा. मनोरमा पाण्डे, ललितपुरकी डा. सुजना के.सी. र नेपालको ठेगाना नखुले का डा. दीपेन ढकालले पनि अमेरिकी नागरिकता लिएका कारण उनीहरूको काउन्सिल दर्ता खारेज भएको छ ।
यस्तै, बेलायतको नागरिकता प्राप्त गर्नेहरूमा काठमाडौंका डा. सौरभ जी.सी. र डा. मेरिना गुरुङ, ललितपुरकी डा. तृप्ति महर्जन, कास्कीका डा. रमेशराज पहारी, डा. ममता गुरुङ र डा. जोस्ना शाही रहेका छन् ।
ब्रिटिश नागरिकता नै लिने अन्य चिकित्सकहरूमा रुपन्देहीकी डा. सुमिन्द्रा पुन, चितवनका डा. सञ्जोक घले, स्याङ्जाकी डा. सिर्जना श्रेष्ठ, पाल्पाकी डा. सुनिता विष्ट, धादिङकी डा. मोती गुरुङ, काभ्रेका डा. रोजन के.सी. र बाँकेकी डा. सलुजा सिंह थारु रहेका छन् ।
क्यानाडा र अस्ट्रेलियाको नागरिकता लिने नेपाली चिकित्सकहरूको संख्या पनि धेरै छ ।
क्यानडियन नागरिकता लिनेहरूमा बाराका डा. शैलेश कुमार जयसवाल, मोरङका डा. ऋषिराज बराल, तथा काठमाडौंका डा. सुप्रिया शाक्य र डा. ईच्छा न्यौपाने रहेका छन् ।
उता, अस्ट्रेलियन नागरिकता लिनेमा काठमाडौंकी डा. समीक्षा शर्मा, दाङका डा. रोशन भुषाल र तेह्रथुमका डा. देवराज रेग्मी रहेका छन् ।
यसबाहेक अन्य विभिन्न देशको नागरिकता लिने चिकित्सकहरूको पनि दर्ता खारेज गरिएको छ ।
न्युजिल्याण्डको नागरिकता लिनेमा चितवनकी डा. आरती रानाभाट र काठमाडौंका डा. प्रभु पाण्डे रहेका छन् ।
त्यसैगरी, युरोपेली राष्ट्रतर्फ ललितपुरका डा. प्रभास रेग्मीले जर्मन नागरिकता र बागलुङका डा. राजीव हमालले पोर्चुगिच नागरिकता लिएका छन् ।
छिमेकी राष्ट्र भारतको नागरिकता लिनेमा पर्साकी डा. हेमु चौरसिया र काठमाडौंका डा. तुषार सरवजना रहेका छन् भने नेपालको ठेगाना नखुलेकी डा. शर्मिला गुरुङले हङकङको नागरिकता लिएको काउन्सिलको सूचनामा उल्लेख छ ।
अब यी चिकित्सकहरूले नेपालमा चिकित्सा पेशा गर्न चाहेमा गैरआवासीय नेपाली (एनआरएन) वा विदेशी नागरिकको हैसियतमा नियमअनुसार पुनः दर्ता प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्ने काउन्सिलले जनाएको छ ।
अहिलेसम्म ३६ जना चिकित्सकहरूको दर्ता खारेज भए पनि उनीहरूले नेपालमा काम गर्नै नपाउने भन्ने होइन । तर, त्यसका लागि अब गैर-आवासीय नेपाली (एनआरएन)को रूपमा पुनः दर्ता गराउन आउनुपर्ने हुन्छ ।
नेपाल मेडिकल काउन्सिलका रजिष्ट्रार डा. सतिस कुमार देवका अनुसार 'एकपटकको नेपाली सधैंको नेपाली' भन्ने सरकारी नीतिअनुसार उनीहरूले राजनीतिक अधिकारबाहेक अन्य सबै सुविधा पाउने गरी 'गैर-आवासीय नेपाली (एनआरएन)' को रूपमा फेरि काउन्सिलमा दर्ता भएर नेपालमा काम गर्न पाउनेछन् ।
मेडिकल काउन्सिलको दर्ता प्रक्रियामा दर्ता मुख्य गरी दुई प्रकारको हुन्छ । एउटा नेपाली नागरिकताको हिसाबले नेपाली दर्ता र अर्को विदेशीहरुको लागि विदेशी दर्ता ।
तर, यो गैर-आवासीय नेपाली (एनआरएन) को नयाँ ऐन आएपछि काउन्सिलले अब तीन किसिमको रजिस्ट्रेसन गर्छ । पहिलो नेपाली नागरिकताको, दोस्रो विदेशीको र तेस्रो विदेशी जो एनआरएन क्याटेगोरीमा आउँछन्, उनीहरूको ।
काउन्सिलका रजिष्ट्रार देवका अनुसार काउन्सिलको रेकर्डमा करिब ४० हजार चिकित्सक दर्ता छन् । तर, तीमध्ये कति चिकित्सक विदेशमा छन्, कुन विशेषज्ञता हासिल गरेका छन् र कतिले विदेशी नागरिकता लिइसके भन्ने यकिन तथ्यांक काउन्सिलसँग नरहेको उनले बताए ।
रजिष्ट्रार देवका अनुसार चिकित्सकलाई विदेश जान चाहिने चारित्रिक प्रमाण पत्र 'गुड स्ट्यान्डिङ सर्टिफिकेट' लिएका आधारमा हेर्दा करिब ५ देखि ६ हजार चिकित्सकहरू नेपालबाहिर छन् ।
विशेषगरी अमेरिका, बेलायत, अस्ट्रेलिया, क्यानडा, यूएई, माल्दिभ्स लगायतका देशमा उनीहरू रहेको उनको अनुमान छ ।
त्यसमध्ये अमेरिकामा मात्रै करिब २ हजार देखि २५ सय सम्म चिकित्सक रहेको उनको अनुमान छ ।
बाँकी देशहरूमा ३ हजार देखि ३५ सयसम्म चिकित्सकहरू हुनसक्ने उनी बताउँछन् ।
तर, यी ६ हजारमध्ये सबै अमेरिकन वा ब्रिटिस नागरिक नै भइसके भन्ने नहुन पनि सक्छ । जस्तै: माल्दिभ्स वा दुबईमा काम गर्ने चिकित्सकहरूको नेपाली नागरिकता नै रहेको उनले बताए ।
डा. अतिस देवको बाइट
यो सबै उनको अनुमान मात्र हो । विदेश पलायन भएका चिकित्सकको त्योभन्दा बढी हुन सक्छन् ।
त्यसैले जति पनि विदेश गएका चिकित्सकहरू छन्, विदेशी नागरिकता तथा पासपोर्ट लिइसके, उनीहरू एनआरएनको हिसाबले नेपालमा आए भने मात्रै काउन्सिललाई थाहा हुने देवले बताए ।
नेपालमा कति चिकित्सक छन्, विदेशमा कति चिकित्सक छन्, कुन-कुन विधामा को-को विशेषज्ञ छन् भन्ने यकिन डेटा काउन्सिलसँग छैन ।
सरकारी छात्रवृत्तिमा पढेका चिकित्सकहरूले नेपालमा अनिवार्य रूपमा गर्नुपर्ने २ वर्षे सेवा गरेर मात्र विदेश गएको काउन्सिलको भनाइ छ । किनकि, त्यो सर्त पूरा नगरेसम्म काउन्सिलले विदेश जान आवश्यक पर्ने चारित्रिक प्रमाण पत्र 'गुड स्ट्यान्डिङ सर्टिफिकेट' नै दिँदैन ।
तर, त्यसरी छात्रवृत्तिमा पढेर कबुलियातनामा बमोजिम नेपालमा गर्नुपर्ने काम नगरी छलेर वा ढाँटेर गएका चिकित्सकहरू १० जना जति हुन सक्ने काउन्सिलका प्रवक्ता समेत रहेका रजिष्ट्रार देव बताउँछन् ।
डा. सतिश देवको बाइट २
विदेशी नागरिकता लिइसकेका चिकित्सकहरूलाई आफैं स्वघोषणा गरेर जानकारी गराउन र एनआरएन दर्ता प्रक्रियामा आउन काउन्सिलले अनुरोध गरेको छ ।
हरेक वर्ष नेपालबाट विदेश जान चाहने चिकित्सकहरूको संख्या तीव्र रूपमा बढिरहेको छ । सन् २०२० मा जम्मा १ हजार ८७ जना चिकित्सकले विदेश जानका लागि 'गुड स्ट्यान्डिङ सर्टिफिकेट' लिएका थिए भने यो संख्या बढेर सन् २०२३ मा २ हजार ५८२ पुगेको थियो ।
नेपाली चिकित्सकहरूको सबैभन्दा ठूलो गन्तव्य अमेरिका बनेको छ ।
सन् २०२० मा २७६ जना चिकित्सकले अमेरिका जानका लागि चारित्रिक प्रमाणपत्र लिएका थिए भने सन् २०२३ मा यो संख्या ह्वात्तै बढेर ८४३ पुगेको थियो । अमेरिकापछि बेलायत जाने चिकित्सकको संख्या सन् २०२० मा १६२ थियो भने सन् २०२३ मा बढेर ५०५ पुगेको थियो ।
सन् २०२० मा १ हजार ८७ जना, सन् २०२१ मा १ हजार ५०२ जना, सन् २०२२ मा २ हजार १८९ जना र सन् २०२३ मा २ हजार ५८२ जनाले 'गुड स्ट्यान्डिङ सर्टिफिकेट' लिएका थिए ।
यीबाहेक नेपाली चिकित्सकहरू राम्रो अवसरको खोजीमा माल्दिभ्स, अस्ट्रेलिया र भारतजस्ता देशहरूमा पनि गइरहेका छन् । आखिर यति धेरै दुःख गरेर पढेका डाक्टरहरू किन नेपाल बस्न चाहँदैनन् त ? यसका मुख्य तीन कारण छन्:
पहिलो- असुरक्षा । उपचारका क्रममा बिरामीको तलमाथि भएमा डाक्टरमाथि हुने भौतिक र मौखिक आक्रमणले डाक्टरहरू त्रसित छन् ।
दोस्रो- पेशागत थकान। नेपालका अस्पतालमा एक डाक्टरले दैनिक ८ घण्टाभन्दा बढी, अत्यधिक कार्यबोझका साथ काम गर्नुपर्छ, जसले गर्दा उनीहरू 'बर्नआउट' को सिकार भइरहेका छन् ।
र तेस्रो तथा मुख्य कारण हो- न्यून तलब ।
नेपालको तुलनामा अमेरिकामा डाक्टरको तलब करिब १६ गुणा बढी छ । सुरक्षित भविष्य र राम्रो जीवनस्तरको खोजीमा उनीहरू मातृभूमि छोड्न बाध्य छन् ।
उच्च आम्दानी, राम्रो जीवनस्तर, उन्नत तालिम र सुरक्षित कार्य वातावरणको खोजीमा चिकित्सकहरू नेपाल छाडिरहेका छन् ।
यसरी दिनहुँ डाक्टरहरू विदेश पलायन हुँदा नेपालको पहिल्यै कमजोर रहेको स्वास्थ्य क्षेत्र झनै थला पर्दैछ । अहिले औसत वर्षमा २७ सय नयाँ चिकित्सकको दर्ता हुँदा २३ सय चिकत्सकहरू विदेश जानका लागि चारित्रिक प्रमाण पत्र लिने गरेका छन् ।
जनशक्तिलाई स्वदेशमै रोक्न सरकारले सुरक्षित कार्य वातावरण, उचित तलब र वृत्ति विकासको अवसर सिर्जना गर्न ढिला भइसकेको छ ।
नेपालको जनसंख्याको आधारमा अझै पनि चिकित्सकको अभाव रहेको हुनाले चिकित्सक जस्तो जनशक्तिलाई स्वदेशमै रोक्न लक्षित नीतिहरू निर्माण गर्न राज्यले ढिलाइ गर्नुहुँदैन ।
हेर्नुहोस्, भिडियो :
