नेपालमा मनसुन सक्रिय भएर बाढी, पहिरो तथा डुबानको जोखिम बढ्न थालेपछि नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी बलले उद्धार तथा प्रतिकार्यका लागि छुट्टाछुट्टै तयारीलाई तीव्र बनाएका छन् ।

तीनै सुरक्षा निकायले जनशक्ति, उद्धार सामग्री, हेलिकप्टर, विशेष उद्धार टोली तथा उपकरण तयारी अवस्थामा राख्नुका साथै आपसी समन्वयमार्फत विपद् प्रतिकार्यलाई प्रभावकारी बनाउने बताएका छन् ।

नेपाली सेनाले मनसुनजन्य विपद् व्यवस्थापनका लागि तीन चरणको पूर्वतयारी योजना लागू गरेको जनाएको छ ।

सैनिक प्रवक्ता एवं सहायक रथि राजाराम बस्नेतका अनुसार विगतका विपद्का घटनाबाट प्राप्त अनुभवका आधारमा कार्ययोजना परिमार्जन गर्नुका साथै जंगीअड्डादेखि तल्लो तहसम्म संयुक्त अभ्यास, हातेमालो तथा खोज उद्धार अभ्यास सञ्चालन गरिएको छ ।

बस्नेतका अनुसार गण र गुल्म तहमा तत्काल परिचालन हुनसक्ने फौज तयारी अवस्थामा राखिएको छ ।

पृतना तहमा ‘कम्पोजिट सर्च एन्ड रेस्क्यु टोली’ राहत सामग्रीसहित ‘स्ट्यान्डबाइ’ राखिएको छ । बाढी तथा पहिरोका कारण पुलमा क्षति पुगे तत्काल आवतजावत सुचारु गर्न धादिङको गजुरी, चितवनको भरतपुर र बारामा बेलिब्रिज तयारी अवस्थामा राखिएको जानकारी बस्नेतले दिए । उनका अनुसार यान्त्रिक पुल पनि आवश्यक पर्दा तत्काल परिचालन गर्न काठमाडौंमा तयारी गरिएको छ ।

सैनिक जनसम्पर्क निर्देशनालयका अनुसार फिल्ड अस्पताल, आपत्कालीन स्वास्थ्य सामग्री, विमानस्थलमा हवाई उद्धार टोली तथा हेलिकप्टर तयारी अवस्थामा राखिएको छ ।

इटहरि र सुर्खेतमा दुई हेलिकप्टर पूर्वतैनाथ गरिएको छ भने मौसमको अवस्थाअनुसार काठमाडौंमा पनि थप दुई हेलिकप्टर तयारी अवस्थामा राखिएको सैनिक प्रवक्ता बस्नेतले बताए ।

उनका अनुसार समुदायस्तरमा स्वयंसेवक तयार पार्न तालिम सञ्चालन गरिएको छ । सेनाले मौसम पूर्वानुमानलाई ध्यान दिन र विपद्सम्बन्धी सूचना तत्काल उपलब्ध गराउन सर्वसाधारणलाई आग्रह गरेको छ ।

यता, नेपाल प्रहरीले राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणको अगुवाइमा स्वीकृत ‘मनसुनजन्य विपद् पूर्वतयारी तथा प्रतिकार्य राष्ट्रिय कार्ययोजना–२०८३’ अनुरूप आफ्नै कार्ययोजना कार्यान्वयनमा ल्याएको जनाएको छ ।

जोखिमयुक्त क्षेत्र र सुरक्षित स्थानको जिल्लागत पहिचान गरिएको तथा उद्धार सामग्री मर्मत गरी तयारी अवस्थामा राखिएको नेपाल प्रहरीका प्रवक्ता एवं प्रहरी नायब महानिरीक्षक अविनारायण काफ्लेले बताए ।

काफ्लेका अनुसार नेपाल प्रहरी विपद् प्रतिकार्य तथा तालिम केन्द्रमा दुई प्लाटुन र प्रदेश प्रहरी विपद् व्यवस्थापन गुल्ममा एक–एक प्लाटुन उद्धार टोली २४सै घण्टा उपकरणसहित तयारी अवस्थामा छन् ।

देशभरका प्रहरी चौकीसम्मका इकाइमा १० हजार ८५ जना प्रहरी कर्मचारी तयारी अवस्थामा राखिएको छ ।

मनसुनजन्य उद्धार अभ्यास, सामुदायिक सचेतना कार्यक्रम तथा प्रहरी कर्मचारीलाई विपद् उद्धारसम्बन्धी तालिमसमेत सञ्चालन गरिएको प्रहरी प्रधान कार्यालयले जनाएको छ ।

भारी वर्षाका बेला प्राधिकरणमा कमान्ड पोस्ट स्थापना गरी तीनै सुरक्षा निकायको समन्वयमा उद्धार परिचालन गरिने व्यवस्था गरिएको प्रवक्ता काफ्लेले बताए ।

सशस्त्र प्रहरी बलले पनि ‘मनसुन पूर्वतयारी तथा प्रतिकार्य राष्ट्रिय कार्ययोजना’अन्तर्गत देशभर जनशक्ति र स्रोतसाधन परिचालन गरेको जनाएको छ ।

बलका २१ हजार ६ सय ९९ जनालाई विपद् व्यवस्थापनसम्बन्धी विशेष तालिम दिइसकिएको र असार मसान्तसम्म सबै कर्मचारीलाई तालिम दिने लक्ष्य रहेको सशस्त्र प्रहरीले जनाएको छ ।

हाल ८ हजार १ सय ८० जना सशस्त्र प्रहरी कर्मचारी २४सै घण्टा स्ट्यान्डबाइमा राखिएको छ ।

सशस्त्र प्रहरीले सातै प्रदेशका ५४ स्थानमा अस्थायी मनसुन प्रतिकार्य बेस स्थापना गरेको छ भने १६ अति जोखिमयुक्त स्थानमा जनशक्ति र स्रोतसाधनसहित विशेष विपद् व्यवस्थापन बेस सञ्चालनमा राखेको जनाएको छ ।

उद्धारका लागि १ सय ३४ जना गोताखोर, ८२ वटा र्‍याफ्टिङ बोट, ५३ वटा मोटर बोट तथा ४ हजार ७ सय १० जना विशिष्टिकृत तालिम प्राप्त जनशक्ति तयारी अवस्थामा रहेको जानकारी सशस्त्र प्रहरी बलका प्रवक्ता एवं नायब महानिरीक्षक नेत्रबहादुर कार्कीले दिए ।

उनका अनुसार ८ वटा मास क्याजुअल्टी भेइकल, ८ वटा एम्बुलेन्स, १० वटा इमिडिएट रेस्पोन्स टीम र १३ वटा हेभी इक्विपमेन्ट पनि तयारी अवस्थामा राखिएको छ ।

प्रविधिको प्रयोगलाई प्राथमिकता दिँदै सशस्त्र प्रहरीले ‘एपीएफ कम्युनिटी अलर्ट सिस्टम’ मोबाइल एप सञ्चालनमा ल्याएको छ । यसमार्फत समुदायबाट प्राप्त सूचना तत्काल अपरेसन कक्षमा पुग्ने र उद्धार टोली परिचालन हुने व्यवस्था गरिएको छ । जल तथा मौसम विज्ञान विभागबाट प्राप्त हुने रियल टाइम तथ्यांकका आधारमा प्रतिकार्य योजना सञ्चालन गरिने सशस्त्र प्रहरी मुख्यालयले जनाएको छ ।

सशस्त्र प्रहरीले हालसम्म १ हजार ७ सय ४१ जना विपद् स्वयंसेवक तयार पारेको छ भने १ लाख ६८ हजार ९ सय ५६ जना विपद् सूचकको सञ्जाल निर्माण गरेको जनाएको छ । विद्यालय र समुदायमा २ हजार ३ सयभन्दा बढी सचेतनामूलक कार्यक्रम तथा ३ सय ४३ वटा कृत्रिम अभ्यास सम्पन्न गरिएको पनि सशस्त्र प्रहरीले जनाएको छ ।

तीनै सुरक्षा निकायले मनसुन अवधिभर आपसी समन्वय, सूचना आदानप्रदान र संयुक्त परिचालनमार्फत बाढी, पहिरो तथा डुबानबाट हुनसक्ने जनधनको क्षति न्यूनीकरण गर्न प्रतिबद्ध रहेको बताएका छन् ।