×
Bajaj Top
Khukuri
FONEPAY

धर्मका १० लक्षण हुन्छन्, जसमा धृति, क्षमा, शम, अस्तेय, शौच, इन्द्रियनिग्रह, विद्या, बुद्धि, सत्य र अक्रोध पर्छन् । यी सामान्य धर्म हुन् ।

Sanima Bank
morang Auto yamaha

सामान्य धर्म सार्वभौम हुन्छन् । हर समय संसारका हर मानिसमा हुन्छ, हुनुपर्छ । विशेष धर्म भने व्यक्तिपिच्छे फरक हुन्छ, जुन देश, काल र अवस्थामा भर पर्छ ।


Advertisment
NMB BANK
RMC TANSEN
shivam island

धर्मको अर्थ धारण गर्नु हो । जस्तो व्यवहारले जीवन र जगत धारण गर्छ र जुन कामले तीप्रति इमान्दार हुन सकिन्छ, त्यही नै धर्म हो । यसलाई तपाईं स्वकर्म भन्न पनि सक्नुहुन्छ, स्वधर्म भन्न पनि सक्नुहुन्छ । यीमध्ये यहाँ धृतिबारे केही प्रकाश पार्ने प्रयास गरिएको छ ।

धृतिका धेरै अर्थ छन् । तिनमा एक धारण गर्नु हो । आफूलाई धारण गर्न त्यसका लागि चाहिने चिजको पनि धारण गर्नुपर्ने हुन्छ । यसमा आफ्नालाई धारण गर्नुुपर्ने क्रम समेत स्वतः जोडिएको हुन्छ । आफ्नामा घरपरिवार, इष्टमित्र तथा नातागोता मात्र पर्दैनन् । आफूलाई जन्मदेखि मृत्युपर्यन्त सहयोग पुर्‍याउने सबै पर्छन् । धारण गर्नु भन्नाले ती सबैलाई धारण गर्नु, तीप्रति इमान्दार हुनु भन्ने बुझाउँछ ।

Vianet communication
IME BANK INNEWS
LAxmi BAnk

धारण गर्नका लागि पहिले आफैंलाई हेर्नुपर्ने हुन्छ । आफू भनेको को हो ? हात, गोडा, आँखा, नाक, मुख, कान, पेट, टाउको वा अन्य अंग मात्र हो कि ? कुनै अमूर्त तत्व पनि छन् ? पहिले यसैलाई मनन गर्ने बानी बसाउनुपर्छ ।

बिस्तारै तपाईं शारीरिक अंग लगायत तिनलाई धारण गर्ने अमूर्त शक्ति समेत आफैं रहेछ भन्ने निष्कर्षमा पुग्नुहुन्छ ।

वस्तुतः तपाईं एक्लो हुनुहुन्न । धेरै चिजको समायोजन भएको छ तपाईंमा । तपाईंका शरीर आफैं अनन्त परमाणु मिलेर बनेको छ । तपाईंको शरीरलाई बचाउने काम पनि तिनैले गरेका छन् । बाँच्न हावा, चाहिन्छ, पानी, चाहिन्छ, माटो, अन्न, पशुपक्षी, वनजंगल, छरछिमेक के–के हो के–के । उनीहरूले नै मिलेर बनाउने र बचाउने काम गरेका छन् ।

हामी जुन आत्माका कुरा गर्छाैं, त्यसको अवस्था पनि त्यस्तै हो । यो पनि अनन्त जीवाणु मिलेर बनेको छ । न शारीरिक रूपमा एक्लो हुनुहुन्छ, न मानसिक रूपमा एक्लो हुनुहुन्छ, न आत्मिकरूपमै एक्लो हुनुहुन्छ । सिंगो संसार हो तपाईं, सिंगो संसार तपाईंभित्रै छ । 

तथापि स्थूल आँखाले देख्न सक्नुभएको छैन । त्यसैले तपाईंलाई उकुसमुकुस बनाएको छ । एक्लो महसूस गरिरहनुभएको छ, आफूलाई खाली पाउनुभएको छ । त्यसैले तपाईंलाई छटपटी गराएको छ । दौडादौडी गराएको छ । यहाँ पाइन्छ कि भन्नुभएको छ, त्यहाँ पाइन्छ कि भन्नुभएको छ, कुद्नुभएको छ, दौडिनुभएको छ । तैपनि कतै देख्नुभएको छैन, आफ्ना सहयोगी, सँगातीलाई । 

तपाईं एक्लै बस्न पनि सक्नुहुन्न । धेरैसँग मिलेर बस्न पनि तपाईंको सनातन संस्कृतिले दिएको छैन, स्वाभावले दिएको छैन । होऽऽ गडबढी यहीँ छ, यहीँबाट शुरू भएको छ । यही हो तपाईंको उकुसमुकुस, यही हो तपाईंको समस्या । त्यसैले आउनुस् यहाँ त्यस्तो सूत्रसँग खेलौं, जहाँ तपाईंलाई खालीपनको महसूस हुन दिने छैन ।  

तपाईंलाई लागेको हुनुपर्छ सूत्र निकै गाह्रो होला, खेल्नै नसकिने पो हो कि ? तर नआत्तिनुस् त्यस्तो केही छैन । सधैं गर्दै आउनुभएजस्तै काम हो । नियम पनि सधैं अपनाउँदै आउनुभएजस्तै हो । मात्र त्यसमा केही परिवर्तन गर्ने हो, अघि–पछि सार्ने हो, बीचकोलाई अगाडि र अगाडिकोलाई बीचमा वा पछाडि लानेसम्म हो । यो भनेको सकेसम्म आफूलाई अरुमा खोज्ने, नसके अरुमा आफूलाई हेर्ने काइदा हो । 

मानिलिनुस् तपाईं खाना खाँदै हुनुहुन्छ । सर्वप्रथम खानालाई धन्यवाद दिनुस्, अनि खाना बनाउने प्रकृति र खाना तयार पार्ने भान्छेलाई धन्यवाद दिनुस् । सबैलाई सम्मानपूर्वक नमन गर्दैै तपाईंको कारण तृप्त हुन पाएँ भन्नुस् । हुनसक्छ तपाईं भान्छे हुनुहुन्छ । भान्छा घरमा हुनुहुन्छ । खाना पकाउने आगो, पानी तथा भाडा बर्तनलाई धन्यवाद दिनुस् । अनि त्यो खाने चिज तयार पार्ने परमात्मालाई धन्यवाद दिनुस् । 

तपाईंका कारण आज यतिधेरै मानिसलाई तृप्त पार्ने अवसर पाए भन्दै परमात्मा र खाना खाने मानिसलाई नमन गर्ने बानी बसाउनुहोस् । 

हुनसक्छ तपाईं व्यापारी हुनुहुन्छ, त्यस्तै गर्नुस् । सर्वप्रथम ग्राहकलाई सम्मान गर्दै मेरो साक्षात् ईश्वर भनेका तपाईं नै हो, तपाईंकै कारणले मेरो जीवन चलेको छ भन्नुस्, धन्यवाद दिनुस्, नमन गर्नुस् । हुनसक्छ तपाईं उद्योगपति हुनुहुन्छ । उद्योग, कलकारखाना तथा तिनलाई चलाउने मजदुर, कर्मचारी, कच्चापदार्थ जे–जतिसँग खेल्नुहुन्छ, त्यतिखेरका लागि तपाईंका भगवान् भनेका तिनै हुन् । तिनैलाई सम्मान गर्नुस् र यस्तो अवसर दिएकोमा परमात्मालाई धन्यवाद दिने गर्नुस् ।

कृषक हुनुहुन्छ भने तपाईंका भगवान् भनेका तिनै कृषि उत्पादन र उत्पादनमा सहयोग गर्ने हावा, पानी, माटो, सूर्य किरण, मल, बिऊबिजन र कृषि औजारहरू नै हुन् । उनीहरूलाई नै नमन गर्दै उनीहरूप्रति इमान्दार हुने प्रण गर्नुस् । 

अथवा हुनसक्छ, तपाईं विद्यार्थी हुनुहोला । त्यतिखेर तपाईंका भगवान् भनेका पढाउने गुरुहरू, पढ्ने विद्यालय र पाठ्यपुस्तक नै हुन् । उनीहरूको सम्मान र जतन गर्ने बानी बसाउनुहोस् । शिक्षक हुनुहुन्छ भने विद्यार्थी, विद्यालय, विद्यालय व्यवस्थापन नै तपाईंका भगवान् हुन् । कर्मचारी हुनुहुन्छ भने सेवाप्रदायक संस्था र सेवाग्राहीहरू नै तपाईंका अगाडि भगवान् बनेर आएका हुन्छन् । उनीहरूकै कारणले सो स्थानमा बसेर सेवा गर्ने अवसर पाउनुभएको हो । त्यसैलै उनीहरूलाई नै विनम्रतापूर्वक धन्यवाद दिने गर्नुहोस् ।

राजनीतिज्ञका लागि जनता नै भगवान् हुन्छन् । समाजसेवीका निम्ति समाज नै भगवान् बनेर आएका हुन्छन् । जहाँ हुनुहुन्छ त्यहीँ बसेर उनीहरूलाई नमन गर्दै धन्यवाद दिने गर्नुहोस् । 

दिनभरको काम सकेर साँझ घर फर्कनुभएको छ । सुत्ने बेला दिनभरको कामको समीक्षा गर्नुस् । कति राम्रा काम भए, कति नराम्रा काम भए छुट्याउनुहोस् । राम्रा कामका निम्ति भगवानलाई धन्यवाद दिनुस् । नराम्रा कामका निम्ति क्षमा माग्दै आइन्दा त्यस्तो हुन नदिने अठोट गर्नुस् । बिहान उठ्ने बित्तिकै आज दिनभर सकेसम्म एउटा पनि नराम्रो काम गर्ने छैन भन्ने अठोट गर्दै ओछ्यान छाड्नुहोस् । 

दिनभर जो जसलार्ई भेट्नुहुन्छ, सबैलाई भगवान्का प्रतिनिधि ठानेर सम्मान गर्ने बानी बसाउनुहोस् । व्यक्ति जो पनि हुनसक्छ । खाना खुवाउने श्रीमती, चिया ल्याउने सहयोगी, अफिसका हाकिम, मजदुर, कर्मचारी, कुकुरको छाउरो, बिरालोको न्याउरो, कुखुराको चल्ला, बाख्राका पाठा जे पनि हुन सक्छन्, सबैलाई भगवान् ठानेर नमस्कार गर्ने बानी बसाउनुहोस् । अरु कसैले देख्छन् कि भन्ने चिन्ता छ भने पनि केही छैन । नमस्कार हातले नै गर्नुपर्छ भन्ने छैन, मनमनै गरे पनि हुन्छ । हातले मिल्ने स्थानमा हातले गर्नुस् । नमिल्ने स्थानमा मनले गर्नुस् ।

नियमित अभ्यासबाट एकदिन यस्तो अवस्था आउँछ, तपाईंको मन, वचन, कर्मद्वारा कहिल्यै अरुको अहित हुने छैन । सकेसम्म हित नै हुन्छ, नभए पनि अहित चाहिँ हुँदैन । शरीरले हित गर्न नसके पनि मनले भने हित नै गरिरहेको हुन्छ । यही नै धृति हो, यही नै धारण हो, धारण गर्नुको अर्थ हो ।

Kumari
TATA Below
NLIC
Mega Bottom
माघ १, २०७८

तपाइँले बाटोमा हिडिरहेको बेलामा पैसा भेट्नु भएको छ ? टिप्नु पनि भएको होला ? यस्तो पैसा भेट्नुलाई कतिले शुभ र कतिपयले अशुभको रुपमा लिने गरेका छन् । भेटिएको पैसालाई कसैले व्यक्तिगत प्रयोजनमा प्रयोग गर्ने ...

माघ २, २०७८

काठमाडौं — हाम्रो शरीरमा अनेकौं रहस्यहरू लुकेर बसेका छन् । हामीलाई त्यस्ता रहस्याका बारेमा पत्तै छैन ।  काँचो लसुन खानुभयो भने खुट्टामा तागत आउँछ । रक्सीको ह्यांगओभर हटाउन मह अत्यन्तै प्रभावकार...

माघ ४, २०७८

२०७९ का लागि नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक समितिले १४ वटा पात्रो (पञ्चाङ्ग) लाई स्वीकृति दिने निर्णय गरेको छ ।  आगामी वर्षका लागि तोयनाथ पन्तको, बाबुराम, नरनाथ, हिमाल, अठोला,  तारकेश्वर, सूर्य, आकाश दर्श...

माघ ३, २०७८

नवदुर्गा देवगणको ङालाकेगु (माछा समाउने) जात्रा भक्तपुर नगरभित्र आइबारदेखि शुरू भएको छ । यहाँको प्रसिद्ध ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक महत्व बोकेको सो जात्रा माघे सङ्क्रान्तिको राति नवदुर्गा द्योछेँबाट सूर्यमढी टोलमा...

माघ १, २०७८

राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले नेपालका विभिन्न समुदायमा मनाइने माघे संक्रान्ति एवं माघी पर्वको सुखद अवसरमा स्वदेश तथा विदेशमा रहेका सम्पूर्ण नेपाली दिदीबहिनी तथा दाजुभाइमा सुख, शान्ति, सुस्वास्थ्य र समृद्धिका लाग...

माघ १, २०७८

माघे संक्रान्तिको अवसरमा शनिवार भक्तपुरको विभिन्न ठाउँमा मेला लागेको छ । घ्यू चाकु, तिलको लड्डु, हरियो साग, तरुल खाएर मनाइने यस पर्वका दिन शनिवार भक्तपुरको तौमढीस्थित तिलमाधव नारायण र सूर्यमढीस्थित वाकुपति...

कोभिडपछिको संकट र आर्थिक सुधारको खोजी

कोभिडपछिको संकट र आर्थिक सुधारको खोजी

माघ १३, २०७८

हामीले चाहेर वा नचाहेर विश्व अर्थ व्यवस्थामा मन्दीको चर्चा शुरू भइसकेको छ । केही मुलुकहरूले त्यसलाई हजार कोशिशका बावजूद लुकाउन सकेका छैनन् । अधिकांशले मन्दीलाई गुपचुप राखेर संकट टार्ने कोशिश जारी राखेका छन् ।...

नेपालमा चलिरहेको मिलिट्यान्ट डेमोक्रेसी अर्थात् उग्र लोकतन्त्र

नेपालमा चलिरहेको मिलिट्यान्ट डेमोक्रेसी अर्थात् उग्र लोकतन्त्र

माघ १२, २०७८

हालै मात्र निर्वाचन आयोगले राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा) लगायतका राजनीतिक संगठनलाई उनीहरूको विधानमा रहेका केही विशुद्ध सैद्धान्तिक विषयमा असहमति जनाउँदै पत्राचार गरेको छ । निर्वाचन आयोगले राजनीतिक दलहरू...

यसरी नै चलाउने हो कांग्रेसका भ्रातृ संस्था ?

यसरी नै चलाउने हो कांग्रेसका भ्रातृ संस्था ?

माघ ५, २०७८

विश्वविख्यात अर्थशास्त्री एवं कूटनीतिज्ञ चाणक्यले लक्ष्य प्राप्तिका केही प्रमुख सूत्र बताएका छन्। अरू सबैलाई तपसिलमा राख्न सकिन्छ, तर एउटा सूत्रलाई कहिल्यै पनि विस्मृत हुन दिनु हुँदैन । उनी भन्छन्, 'मानिसको सबैभ...