इन्स्टाग्राम, फेसबुक, स्न्यापच्याट, ट्वीटर, रेडिट, लिन्किड लगायतका सामाजिक सञ्जाल आज विश्वका धेरैजसो व्यक्तिहरूले प्रयोग गरिरहेका छन् । जसका कारण उनीहरू तनाव, चिन्ता र डिप्रेसनजस्ता मानसिक रोगको शिकार भइरहेका छन् । यी रोगहरूबाट बच्न स्वास्थ्य विशेषज्ञहरूले ‘डिजिटल डिटक्स’को अवधारणाको खोजी गरिरहेका छन् ।

हालै बेलायतको बाथ युनिभर्सिटीका अनुसन्धानकर्ताहरूले एक अनुसन्धानमा सामाजिक सञ्जालबाट एक हप्ता टाढा बस्दा मानसिक स्वास्थ्यमा सुधार ल्याउन सक्ने बताएका छन् । अर्थात्, यदि तपाई डिप्रेसन र एन्जाइटीका लक्षणहरूसँग संघर्ष गर्दै हुनुहुन्छ भने, त्यसलाई एक हप्तामा कम गर्न सकिन्छ ।

डिजिटल डिटक्स के हो?

विज्ञहरूका अनुसार मानिस जसरी रक्सी र चुरोटको लतमा फसेका छन्, त्यसरी नै भर्चुअल संसारमा बाँच्ने बानी परेको छ । उनीहरूले चाहेर पनि यसबाट बाहिर निस्कन सक्दैनन् । यस्तो अवस्थामा आफूलाई प्रविधिको जालबाट टाढा राख्न केही समय डिजिटल बिदामा जानुलाई ‘डिजिटल डिटक्स’ भनिन्छ ।

त्यस्ता अनुसन्धानकर्ताहरूले यस अनुसन्धानमा १८ देखि ७२ वर्ष उमेर समूहका १५४ जनालाई समावेश गरेका थिए । उनीहरूलाई दुई समूहमा विभाजन गरिएको थियो । पहिलो समूहलाई सामाजिक सञ्जालमा प्रतिबन्ध लगाइए पनि दोस्रो समूहले भने सामाजिक सञ्जालको प्रयोगलाई निरन्तरता दिएको छ । सहभागीहरूले सामाजिक सञ्जाल एपहरू खेल्न हप्तामा औसत ८ घण्टा बिताए ।

एक हप्ताको अनुसन्धानपछि सहभागीहरूको ३ वटा परिक्षण गरिएको थियो । यसमा डिप्रेसन र एन्जाइटीसँग सम्बन्धित प्रश्नहरू थिए । परिणामहरूले वारविक–एडिनबर्ग मानसिक कल्याण स्केलमा एक हप्ताको विश्राम लिने समूहको स्वास्थ्य ४६ बाट ५५.९४ मा बढेको फेला पा¥यो । साथै, बिरामी स्वास्थ्य प्रश्नावली–८ मा उनीहरूको डिप्रेसन स्तर ७.४६ बाट ४.८४ मा आयो । यस मापनमा, चिन्ता ६.९२ बाट ५.९४ मा घट्यो ।

सामाजिक सञ्जालबाट छोटो ब्रेकले पनि मद्दत

अनुसन्धानकर्ता जेफ ल्याम्बर्ट भन्छन् कि केवल एक हप्तामा, पहिलो समूहका मानिसहरूमा राम्रो मुड र कम चिन्ता लक्षणहरू थिए । यसको मतलब सामाजिक सञ्जालबाट सानो ब्रेकले पनि मानसिक स्वास्थ्यमा सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ ।

डेली मेलको रिपोर्ट अनुसार बेलायतमा सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ताको संख्या २०११ मा ४५ प्रतिशतबाट बढेर २०२१ मा ७१ प्रतिशतमा पुगेको छ । साथै, १६ देखि ४४ वर्ष उमेर समूहका ९७ प्रतिशत व्यक्तिहरूले सामाजिक सञ्जाल एपहरू प्रयोग गर्छन् । प्रयोगकर्ताहरूको सबैभन्दा सामान्य गतिविधि एपहरूमा सामग्री ‘स्क्रोल’ गर्नु हो । यस्तै केही अध्ययन अमेरिका र बेलायतमा पनि भइसकेका छन् ।