१० असार २०८३, बुधबार
मोरङको बुढीगंगा गाउँपालिका- ४ हात्तीमुढास्थित मनमोहन प्राविधिक विश्वविद्यालयले प्राविधिक विश्वविद्यालयको गौरव बोकेर आफ्नो यात्रा शुरू गरेको छ ।
कोशी प्रदेश सरकारले स्थापना गरेको यो विश्वविद्यालयले स्थापनाको छोटो अवधिमा नै उल्लेखनीय प्रगति गरेको छ । २०७६ सालमा स्थापना भएको यो विश्वविद्यालयको स्थापनामा मनमोहन स्मृति पोलिटेक्निकका प्राचार्य डा. सुवासश्री पोखरेलको अहम भूमिका रहेको छ ।
प्रदेशसभाबाट ६ असोज २०७६ मा स्वायत्त विधेयक पारित गराएर औपचारिक रूप लिएको यो संस्थाले मनमोहन स्मृति प्रतिष्ठानको कूल २ अर्ब ६५ करोड बराबरको सम्पत्ति र सञ्चालनको दायित्व हस्तान्तरण गरेको छ ।
विश्वविद्यालयमा हाल तीन वटा स्कूल सञ्चालनमा छन् । स्कूल अफ इन्जिनियरिङ, स्कूल अफ मेडिसिन एण्ड एलाइड हेल्थ साइन्सेज र स्कूल अफ एप्लाइड साइन्स, टेक्नोलोजी एण्ड ल, स्नातक तहमा सिभिल इन्जिनियरिङ, इलेक्ट्रिक एण्ड इलेक्ट्रोनिक्स इन्जिनियरिङ, औषधि विज्ञान (फार्मेसी) र स्नातकोत्तर तहमा अस्पताल व्यवस्थापन र एलएलएम इन क्रिमिनिल ल सञ्चालन गरिरहेको छ ।
विश्वविद्यालयले बीबीए एलएलबी कार्यक्रम पनि सञ्चालन गरेको छ । यसैगरी, फार्मेसीको दोस्रो व्याच र इलेक्ट्रिकल इन्जिनियरिङ कार्यक्रम यसै वर्षदेखि शुरू गर्ने योजना रहेको छ । करिब २१ विगाहा क्षेत्रफलमा फैलिएको विश्वविद्यालयको भौतिक संरचना प्रभावशाली छ । चार तले पारामेडिकल भवन, तीन तले साइन्स भवन निर्माण सम्पन्न भइसकेको छ भने पाँच तले प्रशासनिक भवन निर्माणाधीन छ । विश्वविद्यालयमा आफ्नै अनुसन्धान केन्द्र, आधुनिक ल्याब, भौतिक वस्तु परीक्षण गर्ने व्यावसायिक ल्याब र आधुनिक लाइब्रेरी सञ्चालनमा छन् ।
मनमोहन अनुसन्धान केन्द्रमार्फत् १५ भन्दा बढी महत्त्वपूर्ण अनुसन्धान कार्य सम्पन्न भएका छन् । विश्वविद्यालयले आफ्नै सेवा आयोग र परीक्षा नियन्त्रण कार्यालय पनि सञ्चालनमा ल्याइसकेको छ ।
विश्वविद्यालयले महत्वाकांक्षी दश वर्षे शैक्षिक कार्ययोजना तयार गरेको छ । पहिलो पाँच वर्षे योजना अन्तर्गत ७ वटा स्नातक र ५ वटा स्नातकोत्तर विषय सञ्चालन गर्ने लक्ष्य रहेको छ । दोस्रो पाँच वर्षे योजनामा ६ वटा स्नातक, ५ वटा स्नातकोत्तर र २ वटा विषयमा विद्यावारिधि सञ्चालन गरेर कूल २५०० जना विद्यार्थीलाई प्रत्यक्ष लाभान्वित गराउने उद्देश्य रहेको छ ।
उपकुलपति डा. सुवासश्री पोखरेलको नेतृत्वमा विश्वविद्यालयले प्रगति गरेको छ । दक्षिण कोरियाको चोङबुक नेशनल युनिभर्सिटीबाट सूचना तथा सञ्चार विषयमा विद्यावारिधि गरेका उनले २०११ देखि मनमोहन स्मृति पोलिटेक्निकमा कार्यकारी प्रमुखको रूपमा काम गरेका छन् । उनको नेतृत्वमा पोलिटेक्निकले चार पटक देशकै उत्कृष्ट प्राविधिक शिक्षालयको ‘बेस्ट इन्स्टिच्युट’ अवार्ड पाएको थियो ।
डा. पोखरेलले विदेशमा बसेर धेरै आम्दानी गर्नुको सट्टा स्वदेशमा बसेर प्राविधिक शिक्षाको विकासमा योगदान दिने निर्णय गरेका छन् । उनले विश्वविद्यालयलाई दश वर्षभित्र दक्षिण एसियामै चिनाउने लक्ष्य राखेका छन् ।
विश्वविद्यालयको सबैभन्दा ठूलो चुनौती बजेटको अभाव हो । मनमोहन प्रतिष्ठानसँग भएको सम्झौता अनुसार कोशी सरकारले हरेक वर्ष ६० प्रतिशत लगानी गर्नुपर्ने भएता पनि हालसम्म जम्मा १७ करोड मात्र बजेट उपलब्ध गराउन सकेको छ । अर्को चुनौती भनेको आफ्नै शिक्षण अस्पताल नहुनु हो, जसले स्वास्थ्य क्षेत्रका प्राविधिक विषयहरूमा उच्च शिक्षा सञ्चालनमा बाधा पुर्याइरहेको छ ।
तर, सकारात्मक पक्षमा हेर्दा विश्वविद्यालयले सीमित बजेटमा पनि उल्लेखनीय प्रगति गरेको छ । ७ नियमावली र ९ निर्देशिका निर्माण गरेर संस्थागत संरचना बलियो बनाएको छ । विदेशी विश्वविद्यालयहरूसँग भगिनी सम्बन्ध स्थापना गरेको छ ।
विश्वविद्यालय स्थापना भएपछि बुढीगंगा गाउँपालिका ‘स्मार्ट सिटी’को रूपमा विकास हुने सम्भावना बढेको विश्वविद्यालयको दाबी छ । आसपासका पालिकाले पनि विश्वविद्यालयको संरचना आफ्नो ठाउँमा निर्माण गरिदिन आग्रह गर्न थालेका छन् ।
उत्पादनमुखी शिक्षा प्रणालीमार्फत् आत्मनिर्भर जनशक्ति तयार गरेर देशको विकासमा योगदान दिने यसको लक्ष्य छ । तर, दीर्घकालीन सफलताका लागि बजेट अभावको समस्या समाधान गर्न र अस्पताल जस्ता आवश्यक पूर्वाधार निर्माण गर्न प्रदेश सरकारको ठोस प्रतिबद्धता आवश्यक छ ।
विश्वविद्यालयले सन्चो, भिक्स र बाम तेलजस्ता उत्पादनहरू विकास गर्नुका साथै क्यान्सरजन्य रोगका लागि हानिकारक ब्याक्टेरिया मार्ने भाइरस र मधुमेह नियन्त्रण गर्ने जडीबुटीमा आधारित औषधिको अनुसन्धान पनि अन्तिम चरणमा पुर्याएको जनाएको छ ।
मनमोहन प्राविधिक विश्वविद्यालयले आफ्नै उत्पादन शुरू गर्ने नेपालकै पहिलो विश्वविद्यालय बन्ने प्रयास गरेको उनले बताए । ‘पढ्दै कमाउँदै’ भन्ने अवधारणालाई मूर्तरूप दिन विश्वविद्यालयले सन्चो, भिक्स र बाम जस्ता आयुर्वेदिक उत्पादनहरू तयार गरिसकेको छ । जसलाई बजारीकरणका लागि सरकारी अनुमतिको पर्खाइमा राखिएको पोखरेलले जनाए ।
यसका साथै, विश्वविद्यालयले दुईवटा महत्त्वपूर्ण अनुसन्धानमा आफूलाई केन्द्रित गरेको छ । एन्टिबायोटिकले काम नगर्ने अवस्थामा हानिकारक ब्याक्टेरियालाई नष्ट गर्न सक्ने फाइदाजनक भाइरस पत्ता लगाउने अनुसन्धान अन्तिम चरणमा पुगेको छ । र, यो सफल भएमा स्वास्थ्य क्षेत्रमा ठूलो उपलब्धि हासिल हुने पोखरेलको दाबी छ ।
यस्तै, मधुमेह रोग नियन्त्रणका लागि नेपालकै हिमालयन जडीबुटीमा आधारित औषधि विकास गर्ने अनुसन्धान पनि मनमोहन प्राविधिक विश्वविद्यालयमा भइरहेको छ । विश्वविद्यालयले इन्जिनियरिङ, स्वास्थ्य विज्ञान र विज्ञान तथा कानून गरी तीनवटा स्कूलअन्तर्गत विभिन्न स्नातक र स्नातकोत्तर कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहेको छ । बीबीए, एलएलबी, क्रिमिनल ल र हस्पिटल म्यानेजमेन्ट जस्ता विशिष्ट कार्यक्रमहले विद्यार्थीलाई आकर्षित गरेको छ ।
सन् २०३० सम्ममा ३०० बेडको शिक्षण अस्पताल, १८ वटा अत्याधुनिक प्रयोगशाला, तारामण्डल र विज्ञान संग्रहालय स्थापना गर्ने विश्वविद्यालयको महत्वाकांक्षी लक्ष्य रहेको पोखरेलले सुनाए । प्रदेश सरकारले धनकुटा जिल्ला अस्पताललाई मनमोहन विश्वविद्यालय मातहत ल्याउने नीति लिएको छ, जसलाई विश्वविद्यालयले अवसरको रूपमा हेरेको छ ।
मनमोहन प्राविधिक विश्वविद्यालयले प्राविधिक शिक्षा र अनुसन्धानमा नयाँ आयाम थप्ने प्रयास गरे पनि आर्थिक संकट र प्रशासनिक ढिलासुस्तीका कारण संघर्षरत रहेको उनले बताए ।
