१४ असार २०८३, आइतबार
संखुवासभाको सिलिचोङ गाउँपालिका– ८, सिसुवाखोलाको विकट गाउँ हो, गोगने । सदरमुकाम खाँदबारीबाट गाडी र पैदल गरी एक दिनको यात्रामा मुस्किलले पुगिने यो बस्ती अहिले देशैभरि चर्चामा छ ।
चर्चाको कारण हो— एउटा काठको टेबुलमा राखिएका नोटका बिटाहरू र ती नोट गन्दै गरेका हर्षित किसानहरू ।
सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भइरहेको त्यो तस्वीर वा कुनै फिल्मको सुटिङ वा अवैध धनको प्रदर्शन होइन । त्यो त सिसुवाखोलाका ४७ घरधुरीले सात वर्षदेखि बगाएको पसिनाको सामूहिक प्रतिफल हो ।
अर्मपर्म र सामूहिकताको पुरानो संस्कारलाई गोगनेका किसानले व्यावसायिक रूप दिएका छन् । ‘गोगने सामूहिक अलैँची बगान समूह’ मा आवद्ध ४७ परिवारले सात वर्षअघि एउटा सपना देखेका थिए— मिलेर अलैँची खेती गर्ने ।
स्थानीय बुकुरचोङ सामुदायिक वनको २५ रोपनी र व्यक्तिको २५ रोपनी (लिजमा लिएको) गरी कुल ५० रोपनी जग्गामा उनीहरूले सामूहिक रूपमा अलैँची रोपे । गाउँपालिकाका कर्मचारी समेत रहेका स्थानीय उपभोक्ता अशोक कुलुङका अनुसार उनीहरूले पछिल्लो चार वर्षदेखि निरन्तर उत्पादन लिइरहेका छन् ।
तर, यो सफलता सहजै प्राप्त भएको भने होइन । यसको पछाडि कडा परिश्रम र श्रमदानको कथा छ । समूहका ४७ वटै घरधुरीले अनिवार्य श्रमदान गर्नुपर्ने नियम छ । ‘हाम्रो समूहमा दैनिक हाजिरी हुन्छ,’ अशोक कुलुङ भन्छन्, ‘काममा नआउनेलाई जरिवाना हुन्छ । सबैले उत्तिकै मिहिनेत गर्नुपर्छ, त्यसैले त आज फल पनि सबैले बराबरी पाएका छौँ ।’
गोगनेका किसानले विगतमा अलैँची प्रतिमन ३० देखि ४० हजार रुपैयाँमा बेच्थे । तर, यस वर्ष भाग्य र बजार दुवैले साथ दियो । प्रतिमन ९८ हजार रुपैयाँका दरले उनीहरूले ११५ मन अलैँची बिक्री गरे, जसबाट कुल १ करोड १७ लाख ५३ हजार ८७५ रुपैयाँ आम्दानी भयो ।
स्थानीय किसान भूपाल कुलुङका अनुसार सबै खर्च कटाएर एक परिवारको भागमा २ लाख २५ हजार रुपैयाँ परेको छ ।
‘हामीले चार वर्षदेखि नै १०० मनभन्दा बढी अलैँची उत्पादन गरिरहेका थियौँ,’ भूपाल भन्छन्, ‘यसपालि भाउ ह्वात्तै बढेकाले चर्चा पनि धेरै भयो ।’
सामुदायिक वनको जग्गा प्रयोग गरेबापत समूहले वनलाई प्रतिकिलो ५ रुपैयाँका दरले रोयल्टी समेत बुझाउने गरेको छ ।
अहिलेको डिजिटल युगमा पनि टेबुलमा पैसा थुपारेर बाँड्नुका पछाडि यो गाउँको विकटता लुकेको छ । ‘गाउँमा बैंक छैन । बैंकिङ कारोबारका लागि सदरमुकाम पुग्न र आउन मात्रै दुई दिन लाग्छ,’ भुपालले भने ।
‘बैंकसम्म पुग्ने पहुँच छैन, सबै किसानको खाता पनि छैन,’ भूपाल कुलुङ बाध्यता सुनाउँछन्, ‘त्यसैले समूहका अगुवाले सदरमुकामबाट नगद लिएर आए र गाउँलेकै अगाडि समाज राखेर पैसा बाँडियो । हाम्रो लागि त्यही टेबुल नै बैंक भयो ।’
गोगनेको यो सफलताले केवल पैसा मात्र भित्र्याएको छैन, गाउँमा अभूतपूर्व सामाजिक एकता पनि कायम गरेको छ । मानिसहरू व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा माथि उठेर सामूहिक हितका लागि काम गर्न अभ्यस्त भएका छन् ।
राजनीतिक खिचातानी र व्यक्तिगत लाभमा रुमल्लिएको समाजका लागि संखुवासभाको यो विकट गाउँ एउटा गतिलो पाठ बनेको छ ।
