२२ असार २०८३, सोमबार
प्रायः हामी के खाने भन्ने कुरामा ध्यान दिनुपर्छ भनिन्छ । तर कति बेला खाइरहेका छौँ भन्ने विषयमा ध्यान दिन बिर्सन्छौँ ।
आजको व्यस्त जीवनशैली र शिफ्टमा काम गर्नुपर्ने अवस्थाका कारण राति ढिलो खाना खाने बानी सामान्य बन्दै गएको छ । यसका धेरै नकारात्मक असरहरू छन्, जसमा क्यान्सरको जोखिम पनि समावेश छ।
डा. नागेन्द्र शर्माका अनुसार राति ढिलो खाना खानु प्रत्यक्ष रूपमा क्यान्सरको कारण नभए पनि अप्रत्यक्ष रूपमा क्यान्सरको जोखिमलाई उल्लेख्य रूपमा बढाउन सक्छ ।
शरीरको सर्केडियन रिदम बिग्रनु
मानव शरीरमा ‘सर्केडियन रिदम’ भनिने आन्तरिक घडी हुन्छ । यसले हार्मोन, मेटाबोलिज्म र कोषिकाको मर्मत प्रक्रियालाई नियन्त्रण गर्छ । नियमित रूपमा राति ढिलो खाना खाँदा यो रिदम अव्यवस्थित हुन्छ । यसले मोटोपन, इन्सुलिन प्रतिरोध र शरीरमा दीर्घकालीन सूजन बढाउन सक्छ । यी तीनै कारक स्तन, कोलोरेक्टल र प्रोस्टेट क्यान्सरको जोखिम बढाउने रूपमा चिनिएका छन् ।
हार्मोनल असन्तुलन र कोषिका वृद्धि
सुत्नुअघि अत्यधिक भारी र उच्च क्यालोरीयुक्त खाना खाँदा शरीरमा इन्सुलिन र मेलाटोनिनको स्तर प्रभावित हुन्छ ।
यसका दुई प्रमुख असर देखिन्छन्
मेलाटोनिनको कमी : निद्राका लागि आवश्यक मेलाटोनिन घट्दा शरीरको रोगप्रतिरोधात्मक क्षमता कमजोर हुन सक्छ ।
इन्सुलिन बढ्नु : रगतमा इन्सुलिनको मात्रा बढेमा कोषिकाको असामान्य वृद्धि हुन सक्छ । यसले क्यान्सरको सुरुवातमा भूमिका खेल्न सक्छ ।
निद्राको कमी र कमजोर प्रतिरक्षा प्रणाली
राति ढिलो खाना खाने अर्को ठूलो असर खराब निद्राको रूपमा देखिन्छ । पर्याप्त वा गुणस्तरीय निद्रा नहुँदा शरीरको प्रतिरक्षा प्रणाली कमजोर पर्छ । बलियो प्रतिरक्षा प्रणालीले क्यान्सर कोषिकाको पहिचान गरी नष्ट गर्ने काम गर्छ । यसलाई ‘इम्युन सर्विलान्स’ भनिन्छ । निद्राको कमीले यही सुरक्षा प्रणालीलाई कमजोर बनाउँछ ।
क्यान्सरबाट जोगिन के गर्ने ?
क्यान्सर रोकथामको दृष्टिले खानाको समय सुधार गर्नु महत्त्वपूर्ण कदम हुन सक्छ ।
समय मिलाउनुहोस् : सुत्नुभन्दा कम्तीमा २–३ घण्टा अघि रातिको खाना खानुहोस् ।
ढिलो रातिको स्न्याकिङबाट बच्नुहोस् : बारम्बार ढिलो राति स्न्याक्स खाने बानी परिवर्तन गर्नुहोस् ।
सन्तुलित जीवनशैली अपनाउनुहोस् : समय मात्र नभइ सन्तुलित आहार, खाने मात्रामा नियन्त्रण र नियमित शारीरिक गतिविधि पनि उत्तिकै आवश्यक छन् ।
