कैलालीको गोदावरी नगरपालिका–५ का किरण चन्द गौरीफन्टा भएर भारतको गुजरात हानिएका छन् ।

मेकानिकल इन्जिनीयर रहेका उनी परिवारसहित गुजरात बस्दै आएका थिए । उतै रोजगारी गर्छन् । गत जेठमा नेपाल आएका उनी हाल कोरोना कहरबीच भारत पसेका हुन् ।

उनी भन्छन्, ‘यता रोजगारी छैन । उतै काम गर्छु । कम्पनीले बोलाएको बोलायै छ । गौरीफन्टा सीमाबाटै गाडीको व्यवस्था कम्पनीले नै गरिदिएपछि फर्किंदै छु ।’

कञ्चनपुरको पुनर्वास नगरपालिका–१ ढक्काका सुरेश साउँद पनि गौरीफन्टा नाका भएर भारत पसे । ‘घरमा कूल देवताको पूजा थियो । श्राद्ध गरियो । पितृहरूबाट आशिर्वाद मागियो । अब परिवार पाल्नकै लागि भारत जान लागेको हुँ,’ साउँदले भने, ‘हाम्रो देशमा काम पाइने भए भारत जानु के रहर थियो र ? काम पाइँदैन अनि भारत जानुको विकल्प छैन ।’

उनीसहित ५ जनालाई लिन दिल्लीका रोजगारदाता व्यवसायीले गाडी नै पठाएका रहेछन् । पाँचै जना दिल्लीमा सुरक्षा गार्डमा काम गर्छन् । ‘मालिकले पारिपट्टि (भारत) गाडी पठाइदिनुभएको छ । अब कोरोनाबाट बच्दै काम गरिन्छ,’ उनले भने, ‘काम गर्नु पर्छ, कहिलेसम्म घरभित्रै सुतिराख्नु त ?’

किरण र सुरेश मात्रै होइनन्, यतिबेला गौरीफन्टा नाकाबाट आउनेभन्दा भारत फर्किने धेरै छन् । सीमा नाकामा आजभोलि ओइरो लाग्ने गरेको छ । खासगरी भारतमा लामो समयदेखि रोजगारीमा रहेका, मौसमी कामदारको रूपमा भारतमा काम गर्न पुगेकाहरू भारतमा कोरोनाको महामारी फैलिएपछि लकडाउनबीच नेपाल फर्किएका थिए । तर लामो लकडाउनपछि बेरोजगार भएका नेपालीहरू आजभोलि पुनः रोजगारीको लागि भारत पस्न लागेका छन् ।

लामो समयदेखि भारतमै रोजगारी गरेका नेपालीलाई पहिले कार्यरत ठाउँका रोजगारदाता मालिकहरूले बोलाउन थालेपछि र सीमा नाकामै गाडीको व्यवस्थासहित लिन आएपछि नेपालीहरू फर्किन थालेका हुन् । भारतमा रोजगारदाताहरू नेपाली मजदुरको व्यग्र पर्खाइमा छन् ।

कैलालीको जानकी गाउँपालिका–५ पथरैयाका भरतसिंह विक नयाँदिल्लीमा एक रेस्टुरेन्टमा काम गर्थे । भारतमा लकडाउन भएपछि रेस्टुरेन्ट सञ्चालकले घर पठाइदिए । मालिकले फेरि कामको लागि बोलाएकाले उतै जान लागेको उनले बताए ।

‘मुगल रेस्टुरेन्टमा गार्ड थिएँ । त्यतिबेला लकडाउन हुने भनेपछि ४–५ दिनअघि नै आइहालें,’ उनले भने, ‘अहिले घरमा नून तेल त चाहियो । नेपालमा सबैतिर बन्द छ । भारतमा सबै होटल, कलकारखाना, व्यापार व्यवसाय खुलिसक्यो ।’ 

लामो लकडाउनले दुई छाक टार्नलाई पनि मुस्किल भएपछि नेपालीहरू स–साना दुधे बालकलाई काखी च्यापेर भारततिर जान बाध्य छन् । सुदूरपश्चिम प्रदेशको साढे २५ लाख जनसंख्याको ३० प्रतिशत जनसंख्या कामका लागि भारत आउजाउ गर्ने गरेको गैरसरकारी संस्थाहरूको दाबी छ ।

भारतबाट सुदूरपश्चिमका विभिन्न जिल्ला आएका र कर्णाली प्रदेशका वासिन्दा यतिबेला कञ्चनपुरको गौरीफन्टा नाका र गड्डाचौकी नाका भएर पुनः भारततिर फर्किरहेका छन् ।

जिल्ला प्रशासन कार्यालय कञ्चनपुरको पछिल्लो १० दिनको तथ्यांक अनुसार ती २ नाका भएर आउने र जानेको संख्या करीब–करीब बराबरै रहेको छ । भदौ २० गतेदेखि २९ गतेको तथ्यांक अनुसार ६ हजार ४९९ जना भित्रिएका छन् भने ६ हजार १८५ जना भारत गएका छन् । गड्डाचौकीको तुलनामा गौरीफन्टा नाकामा आवागमन बढी रहेको पाइएको छ ।

प्रशासन कार्यालयका प्रशासकीय अधिकृत खगेन्द्र भारतीका अनुसार खासगरी लामो समयसम्म भारतमा बसेका र भारतमै विभिन्न पहिचान पत्र लिइसकेका नेपालीहरू भारत फर्किएका छन् । सीमा नाकामा भारतीय सुरक्षाकर्मीले आधार कार्ड, भोटर कार्ड, राशन कार्ड भएका नेपालीलाई प्रवेश दिँदै आएको प्रशासकीय अधिकृत भारतीले जानकारी दिए ।

आजभोलि सेवानिवृत्त नेपालीहरू पनि भारत गइरहेका छन् । भारतीय सेना र प्रहरीमा सेवानिवृत्त नेपालीहरू पेन्सन बुझ्न भारत जाने र आउने गरेको प्रशासन कार्यालयले जनाएको छ । भारतीय सीमावर्ती जिल्लाका डीएमसँगको समन्वयमा दैनिक १०० जना सेवानिवृत्त नेपालीहरू पेन्सनकै लागि भारत गइरहेका बताइएको छ ।