×

Nic Asia
Marvel

बजेटबारे विशेष सम्पादकीय

बजेटको सन्देश : महामारीको घाउमा मलम, अर्थमन्त्री अर्को परीक्षामा पनि उत्तीर्ण

काठमाडाैं | जेठ १६, २०७८

NTC
TVS INSIDE

केही जनपक्षीय कार्यक्रमसहित अर्थमन्त्री विष्णु पौडेलले आर्थिक वर्ष २०७८/०७९ को लागि शनिवार १६ खर्ब ४७ अर्ब ५७ करोड बराबरको बजेट सार्वजनिक गरेका छन् । 

IME BANK INNEWS
morang Auto yamaha

आगामी आर्थिक वर्षमा सबै नेपालीलाई खोप लगाएर जनजीवन सामान्यीकरण हुने अपेक्षासहित ६ दशमल ५ प्रतिशतको आर्थिक वृद्धिको अपेक्षा बजेटमा राखिएको छ । 


Advertisment
NMB BANK
Saurya island

कोरोना महामारीको विषम परिस्थितिमा आएको बजेटले केही नीतिगत सुधारको कुरा गरेको छ भने केही विवादास्पद कार्यक्रम खारेज गरेको छ । 

सबै नेपालीलाई कोरोनाविरुद्धको खोप उपलब्ध गराउने र स्वास्थ्य क्षेत्रलाई सबलीकरण गर्ने बजेटको मुख्य विशेषता देखिन्छ । कोभिडविरुद्धको खोप खरिदका लागि २६ अर्ब ७५ करोड विनियोजन गरिएको छ ।

Vianet communication
Maruti inside

स्वास्थ्य मन्त्रालयका लागि मात्र १ खर्ब २२ अर्ब ७७ करोड विनियोजन गरिएको छ । यसबाट बजेटले सर्वसाधारणको स्वास्थ्यलाई महत्त्व दिएको झल्किन्छ ।

महामारीको चपेटामा रहेका र महामारीले आहत बनेका जनताको घाउमा मलम लगाउने उद्देश्य बजेटले बोकेको स्पष्ट देख्न सकिन्छ ।

बजेटमार्फत सरकारले सबै स्थानीय तहमा स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रम सञ्चालनका लागि ७ अर्ब ५० करोड विनियोजन गरेको छ । 

शैक्षिक प्रमाणपत्र धितो राखेर २५ लाखसम्म ऋण दिने बजेटको अर्को विशेषता हो । यसले विश्वविद्यालयको डिग्री हासिल गरेर बेरोजगार युवालाई उच्च शिक्षा या उद्यमशीलतामा लाग्न प्रेरित गर्नेछ ।

शिक्षा क्षेत्रमा १ खर्ब ८० अर्ब बजेट बिनियोजन गरिएको छ । प्रधानमन्त्री युवा स्वरोजगार कार्यक्रम मार्फत १२ लाख युवालाई रोजगारी दिने प्रतिबद्धता बजेटले गरेको छ । 

पूर्वाधार विकास तर्फ पनि सरकारले फड्को मार्ने कार्यक्रम बजेटमा समावेश गरेको छ । काठमाडौं–तराई फाष्ट ट्र्याकका लागि ८ अर्ब १८ करोड, हुलाकी राजमार्गका लागि ६ अर्ब ३९ करोड र ३ सय पुल निर्माणको लागि ११ अर्बको बजेट छुट्याइएको छ । 

सामाजिक सुरक्षा कार्यक्रमतर्फ वृद्धभत्ताको रकम ३३ प्रतिशतले वृद्धि गरी ४ हजार पुर्याइएको छ ।

नेकपा एमालेको अल्पमतको सरकारले २०५१ सालमा १ सय रुपैयाँबाट शुरू गरेको वृद्धभत्ता बढेर ४ हजार पुगेको छ ।

यसअघि २०७३ सालमा अर्थमन्त्री रहेको समयमा पनि पौडेलले वृद्ध भत्तामा उल्लेख्य वृद्धि गरेका थिए । यो लोकप्रिय कार्यक्रममार्फत देशभरका लाखौं जेष्ठ नागरिक लाभान्वित भएका छन् । 

सरकारले कोरोना कहर र स्रोतको सीमितताका बीच सरकारी कर्मचारीको तलबमा २ हजार वृद्धि गरेको छ भने सुरक्षाकर्मीको रासन भत्तामा १५ प्रतिशत वृद्धि गरेको छ । अर्थमन्त्री पौडेलले सञ्चार क्षेत्र र नेपालका पत्रकारहरूका लागि पनि स्वास्थ्योपचार लगायतका कार्यक्रम बजेटमा समावेश गरेका छन् । 

सरकारले पेट्रोलियम पदार्थबाट चल्ने गाडीको विस्थापन गर्दै स्वच्छ ऊर्जा प्रबर्द्धनका लागि विद्युतीय गाडीमा कर छूटको घोषणा गरेको छ । गत वर्षको बजेटमा विद्युतीय गाडीमा करवृद्धि गर्दा सरकारको चौतर्फी आलोचना भएको थियो । यो दूरगामी निर्णयले आगामी वर्षमा विद्युत् उत्पादन भएर खपत नहुने समस्यालाई अन्त्य गर्दै स्वदेशमै विद्युतको खपत बढ्ने र इन्धन आयात कमी भई विदेशी मुद्रा सञ्चिती बढ्ने छ । 

सरकारले बजेटमार्फत सर्वाधिक विवादमा रहेको स्थानीय पूर्वाधार साझेदारी विकास कार्यक्रम खारेज गरेको छ । सांसद विकास कोषका नामबाट परिचित यो कार्यक्रम भ्रष्टाचारको अखडा बनेको थियो । प्रत्यक्ष निर्वाचित सांसदको तजबिजी चल्ने यो कार्यक्रम राजनीतिक दलका कार्यकर्ता पोस्ने र भ्रष्टाचार बढाउने माध्यम बनेको थियो ।

यो कोष खारेजीसँगै मौलाइरहेको भ्रष्टाचार रोकिने निश्चित छ । त्यसैले बजेटले सुशासनका लागि पहिलो पाइला चालेको रूपमा पनि यसलाई लिन सकिन्छ । सरकारले गरीबी निवारण कोष नामक ‘सेतो हात्ती’लाई पनि खारेज गरेर प्रशंसनीय काम गरेको छ । 

अर्थमन्त्री पौडेलको यो दोस्रो बजेट हो । उनले यस अघि २०७३ मा ल्याएको बजेटले पनि प्रशंसा पाएको थियो । पौडेल स्वदेश या कुनै विदेशी विश्वविद्यालयबाट अर्थशास्त्र विषय पढेर आएका सम्बन्धित क्षेत्रका विज्ञ मानिस त होइनन् । तर, हिजो उनले सार्वजनिक गरेको बजेट लगत्तै सामाजिक सञ्जालमा व्यक्त प्रतिक्रिया थियो, पोहोर साल विद्यावारिधि गरेका युवराज खतिवडाले ल्याएको भन्दा यस पटकको बजेट धेरै व्यावहारिक र राम्रो । 

अपवादलाई छाडेर सामाजिक सञ्जालमा व्यक्त हुने विचारहरूलाई मूल्यांकन गर्ने हो भने त्यहाँ जनताका निर्दोष आवाज पनि भेटिन्छन् । त्यसैले त्यहाँ व्यक्त हुने प्रतिक्रियालाई पूरै नजरअन्दाज गर्न मिल्दैन । 

युवराज खतिवडा सम्बन्धित विषयका विज्ञ थिए । तर उनले ल्याएका हरेक बजेट विवादित रहे । पौडेल सम्बन्धित क्षेत्रका विज्ञ होइनन् तर उनले ल्याएका दुईवटै बजेटले प्रशंसा पाए । 

बजेट सामाजिक परिवेश, हाम्रो धरातलीय यथार्थ र जनताका दुःख-सुखसँग प्रत्यक्ष जोडिएको विषय हो । यस्तो विषय जनमतकै बीचबाट उठेको, व्यवहार र अनुभवले परिपक्व व्यक्तिले मात्र बुझ्न सक्छ भन्ने सन्देश पनि हो यो । यस अर्थमा अर्थमन्त्रीका रूपमा विष्णु पौडेलले दोस्रो परीक्षा पनि उत्तीर्ण गरेको बुझ्न सकिन्छ ।

बजेट सस्तो लोकप्रियताबाट आएको र कार्यान्वयन हुन नसक्ने भनेर विपक्षी दलबाट प्रतिक्रिया आएको छन् । तर निजी क्षेत्र र सर्वसाधारणले बजेटले कोरोना संकटलाई धेरै हदसम्म सम्बोधन गरेको प्रतिक्रिया दिएका छन् । 
बजेटको प्रभावकारी कार्यान्वयनले कोरोना महामारीको दोस्रो लहरबाट शिथिल बनेको नेपाली जनजीवन र अर्थतन्त्र चलायमान हुने विश्वास गर्न सकिन्छ । 

चाहे त्यो बजेट होस् या अन्य सरकारी निर्णय, तिनमा जनताप्रति राज्यको उत्तरदायित्व के हो भन्ने विषय झल्किनु आवश्यक हुन्छ । 

राज्यले आफ्ना निर्णय र कार्यक्रममार्फत जनतालाई म सुख दुःखमा तिमीहरूसँगै छु भन्नुपर्छ, त्यो सन्देश दिनुपर्छ । यो बजेटले त्यो सन्देश प्रवाह गरेको स्पष्ट देख्न सकिन्छ । कोरोना महामारीले आक्रान्त पारेको बेलामा बजेटले स्वास्थ्य क्षेत्रका लागि बढी प्राथमिकता दिएका कारण सरकारले बजेटमार्फत दुःखमा रहेका नागरिकलाई सम्झेको ठान्नुपर्ने हुन्छ । 

 
कतिपयले उठाएको जस्तो कार्यान्वयनको चुनौतीका सन्दर्भमा भने सरकार स्वयंले पहल लिनु जरुरी छ । बजेट कार्यान्वयनका सन्दर्भमा कहाँ-कहाँ कस्ता चुनौती छन् भनेर सरकारले सुक्ष्म अध्ययन र विश्लेषण गर्नु जरुरी छ ।

त्यस बारेमा विज्ञसित राय लिन सक्छ । कार्यान्वयनमा देखिएका चुनौति र समस्या पहिचान गरेपछि सरकार कडाइका साथ अघि बढ्यो भने घोषणामा मात्र होइन बजेट व्यवहारमै लागू हुने सम्भावना रहन्छ ।

TATA Below
NLIC
fman
फागुन १६, २०७८

नेपालमा विवादको भुमरीमा परेको अमेरिकी आर्थिक सहयोग कार्यक्रम मिलेनियम च्यालेन्ज कम्प्याक्ट (एमसीसी) संसदबाट किनारा लागेको छ ।  फागुन १५ गते राति बसेको प्रतिनिधि सभा बैठकले व्याख्यात्मक घोषणासहित एमसीसी...

चैत २७, २०७८

वैशाख ३० का लागि निर्धारित स्थानीय तह चुनाव आउन करीब एक महिना मात्र बाँकी रहेको समयमा फेरि चुनावप्रति संशय उत्पन्न हुने खालका अभिव्यक्ति नेताहरूबाट आउन थालेका छन् । निर्वाचन आयोगले आचारसंहिता समेत लागू गर...

चैत २, २०७८

प्रधानन्यायाधीश चोलेन्द्र शमशेर जबराविरुद्ध प्रतिनिधि सभामा विचाराधीन महाभियोग प्रस्तावमाथि सभामुखले छलफलका लागि मिति समेत तोकिसकेको अवस्थामा सरकारले प्रतिनिधि सभाको अधिवेशन अन्त्य गरिदिएको छ ।  मन्त्रिप...

फागुन ५, २०७८

आगामी वैशाख ३० गतेका लागि तोकिएको स्थानीय तहको निर्वाचन आउन ८४ दिन मात्र बाँकी रहँदा सर्वोच्च अदालतको एउटा आदेशले तोकिएको समयमा चुनाव हुनेमा संशय थपिएको छ । वैशाख ३० गते चुनाव हुँदा आफ्नो कार्यकाल पूरा...

चैत २०, २०७८

प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाले आइतवार आफ्नो तीन दिने भारत भ्रमण पूरा गर्दैछन् । नेपाल र भारतबीच लामो समयसम्म हुन नसकेको उच्चस्तरीय संवाद देउवाको भ्रमणबाट पुनः सुचारु भएको छ । भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र म...

माघ २५, २०७८

केही ढिला भएपनि सरकारले २०७९ वैशाख ३० गते एकै चरणमा चुनाव गर्नेगरी स्थानीय तहको निर्वाचन मिति घोषणा गरेको छ । निर्वाचन आयोगसँग जेठ ४ मा स्थानीय तहको निर्वाचन गर्ने सहमति जनाएकोमा सरकारले निर्वाचनलाई ५ दिन ...

'नेताले माओवादी छाडे तर जनताले छाडेनन्'

'नेताले माओवादी छाडे तर जनताले छाडेनन्'

जेठ ४, २०७९

रातको १ बजे यो आलेख लेख्दासम्म नेकपा माओवादी केन्द्रले देशभरका ७९ स्थानीय तहमा विजय हाँसिल गरेको छ, साथै ३८ स्थानमा अग्रता कायम गरेको छ ।  यसरी हेर्दा माओवादीले ११०–१२० स्थानीय तह जित्ने आकलन ग...

निर्वाचनको मैदानमा निरीह ‘रेफ्री’

निर्वाचनको मैदानमा निरीह ‘रेफ्री’

बैशाख २३, २०७९

स्थानीय तह निर्वाचनको मतदान मितिभन्दा ठीक ११ दिनअघि, सोमवार (१९ वैशाखमा) निर्वाचन आयोगले एउटा चेतावनीयुक्त विज्ञप्ति जारी गर्‍यो । विज्ञप्ति चेतावनीयुक्त यसकारण पनि थियो कि त्यसमार्फत आयोगले निर्वाचन आचारसंह...

'गिरिजाबाबुले प्रचण्डलाई सुम्पिएको त्यो जिम्मेवारी'

'गिरिजाबाबुले प्रचण्डलाई सुम्पिएको त्यो जिम्मेवारी'

बैशाख २१, २०७९

जसरी सौता-सौताका छोराछोरी मिलेर आमाको अस्तित्व रक्षाका लागि खडा हुन्छन्, त्यसरी नै नेपाली कांग्रेस र नेकपा (माओवादी केन्द्र) आमासरहकै संविधानको रक्षाका लागि खडा भएका छन् । तर, केही व्यक्तिहरू आधुनिक जमानाको काल...

ad
x