भारतको प्रयागराजमा आयोजित महाकुम्भ मेलामा भारतसहित विश्वभरका भक्तजनहरू पुगिरहेका छन् । उनीहरूले मेलाको व्यवस्थापनलाई धन्यवाद दिँदै यस धार्मिक कार्यक्रममा सहभागी हुने अवसर प्राप्त गर्नु आफ्नै पूर्वजन्मको राम्रो कर्मको परिणाम भएको बताइरहेका छन् ।

समाचार एजेन्सी एएनआईसँग कुरा गर्दै ग्रीसबाट आएकी पेनिलोपीले भनिन्, 'मेरो योगाको यात्रा लगभग २० वर्षअघि सुरु भएको थियो । तर, त्यतिबेला सामाजिक सञ्जाल त्यति विकसित थिएन, जसकारण मैले महाकुम्भको बारेमा सुन्न पाइनँ । यसपटक भने पहिलोपटक महाकुम्भ मेलामा सहभागी हुने अवसर प्राप्त भयो ।'

उनले मेलाको भव्यता र व्यवस्थापनको खुलेरै प्रशंसा गर्दै थपिन्, 'मेरो देशभन्दा पाँच गुणा बढी जनसंख्या यहाँ उपस्थित छ, तर पनि मेलाको वातावरण उल्लासमय, रंगीन र आध्यात्मिक आनन्दले भरिएको छ । सुरक्षादेखि व्यवस्थासम्म सबै उत्कृष्ट छ ।'

नेपालबाट महाकुम्भमा सहभागी हुन पुगेका डोलेन्द्र अधिकारीले पनि महाकुम्भको भव्यता देखेर आफू उत्साहित भएको बताए । उनले एएनआईसँग भने, 'यसपटकको स्नान विशेष महत्त्वपूर्ण छ, किनभने यो एक पवित्र स्नान हो । म यहाँ आउँदा अत्यन्तै खुसी छु । प्रशासनले गरेको व्यवस्था उत्कृष्ट छ ।'

बेल्जियमबाट आएका अर्का एक सहभागी पनि महाकुम्भमा सहभागी हुन पाउनु आफ्नो लागि ठूलो कुरा रहेको बताए ।

'धेरै मानिसहरूको भीड हुँदाहुँदै पनि यहाँ एक प्रकारको शान्ति छ । यो मेलालाई हामी साँच्चिकै महसुस गर्न सक्छौँ । म यहाँ आउँदा निकै आनन्दित भएको छु,' उनले भने ।

महाकुम्भ मेला हिन्दू धर्मावलम्बीहरूका लागि सबैभन्दा ठूलो धार्मिक पर्व हो । प्रत्येक १२ वर्षमा एकपटक प्रयागराज, हरिद्वार, उज्जैन र नासिकमा आयोजित हुने यो पर्वमा करोडौँ श्रद्धालुहरू त्रिवेणी संगम, गङ्गा, गोदावरी तथा क्षिप्रामा स्नान गर्छन् । मान्यताअनुसार यस स्नानले पापमोचन तथा मोक्ष प्राप्त हुन्छ ।

रूसी पर्यटक युलिया भन्छिन्, 'हामी पहिलोपटक कुम्भ मेलामा आएका छौँ । यसको व्यवस्थापन देखेर निकै मोहित भएका छौँ । यहाँ यति धेरै मानिसहरू छन्, तर सबैजना हाम्रा लागि निकै नै मैत्रीपूर्ण देखिन्छन् । हामीलाई यहाँ स्वागत गरिएकोमा धेरै धन्यवाद ! हामी यो अनुभव कहिल्यै बिर्सने छैनौँ । भारतको यो पवित्र भूमि समृद्ध रहोस् र यसले अझ धेरै मानिसहरूलाई आतिथ्य गर्न सकोस् भन्ने हाम्रो शुभेच्छा छ ।'

उनले त्रिवेणी सङ्गममा पवित्र स्नान लिएको बताउँदै थपिन्, 'हामी यस अनुभवबाट अत्यन्तै खुसी छौँ । यहाँको वातावरण निकै राम्रो, सुरक्षित, सुन्दर र आध्यात्मिक उर्जाले भरिएको छ ।'

फ्रान्सबाट आएकी पर्यटक लारिनाले पनि कुम्भ मेलाको प्रशंसा गरिन् । एएनआईसँग उनले भनिन्, 'म यहाँ आएर अत्यन्तै रोमाञ्चित छु । यहाँको आध्यात्मिक ऊर्जा असाधारण छ । व्यवस्थापन अद्भुत छ, सुरक्षा र सहयोगको व्यवस्था पनि उत्कृष्ट छ ।'

हवाईबाट मेलामा भाग लिन आएका जोनाथनले पनि मेला आफ्नो कल्पना बाहिरको विषय भएको भन्दै यसको प्रशंसा गरे ।

उनले भने, 'यति ठूलो सङ्ख्यामा मानिसहरू एकै ठाउँमा भेला भएर पवित्र नदीहरूबाट आशीर्वाद प्राप्त गरिरहेका छन् भन्ने कुरा कल्पना बाहिरको विषय हो । यति धेरै मानिसहरूको व्यवस्थापन गर्न सक्नु चमत्कारी जस्तै लाग्छ । यहाँ सबै एकअर्काको मद्दत गरिरहेका देखिन्छन्, जुन निकै प्रेरणादायी छ ।'

महाकुम्भ २०२५ अन्तर्गत विशेष तिथिहरूमा स्नानको महत्त्व छ । मकर संक्रान्ति (जनवरी १४) को पहिलो अमृत स्नानका अवसरमा झण्डै दुई करोड भक्तजनले त्रिवेणी सङ्गममा पवित्र स्नान गरेका छन् । आगामी स्नान तिथिहरूमा मौनी अमावस्या (फेब्रुअरी ९) र वसन्त पञ्चमी (फेब्रुअरी १४) प्रमुख मानिन्छन् ।

महाकुम्भ मेलामा विभिन्न अखाडाहरूको विशेष सहभागिता रहेको छ । शैव, वैष्णव र उदासीन परम्पराका अखाडाहरूले आ-आफ्ना अनुयायीहरूसँग मेलामा भाग लिन्छन् । योग तथा तपस्यामा लीन हुने नागा साधुहरू अहिले आकर्षणको केन्द्रमा रहेका छन् ।

पर्यावरणीय व्यवस्थापन

यसपालि मेलाको व्यवस्थापनमा वातावरणीय संरक्षणलाई विशेष ध्यान दिइएको छ । महाकुम्भ आयोजना गरिएको क्षेत्रलाई प्लास्टिक मुक्त क्षेत्र घोषणा गरिएको छ भने जैविक फोहोर व्यवस्थापनका लागि छुट्टै अभियान सञ्चालन गरिएको छ । गङ्गा नदी प्रदूषण नियन्त्रणका लागि राज्य सरकारले विशेष उपाय अपनाएको छ ।

महाकुम्भ मेला भारतको अर्थतन्त्रका लागि ठूलो अवसर हो । मेला अवधिभर अर्बौंको कारोबार हुने गर्छ । स्थानीय होटल, यातायात, हस्तकला, खाना-पिउने व्यवसायहरूमा उल्लेखनीय वृद्धि भएको छ । यसले हजारौँ अस्थायी रोजगारी सिर्जना गरेको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन् ।

कोभिड-१९ महामारीपछि यसलाई पहिलो ठूलो धार्मिक 'समागम' मानिएको छ । यसले भारतको धार्मिक पर्यटनलाई पुनः गति दिएको भारतीय सञ्चारमाध्यमहरूले दाबी गरेका छन् । विश्वभरबाट लाखौँ मानिसको सहभागिता भएकाले यसलाई धार्मिक यात्राको पुनरुत्थान पनि भनिएको छ ।

महाकुम्भ मेलाले प्रयागराजका स्थानीय व्यवसायहरूलाई उल्लेखनीय रूपमा उकासेको छ । होटल, गेस्टहाउस, यातायात सेवा, धार्मिक पुस्तक तथा परम्परागत हस्तकलाका सामानको बिक्री ह्वात्तै बढेका छन् ।

यसपटकको महाकुम्भमा ग्रीस, बेल्जियम, अमेरिका, जापान, थाइल्यान्डलगायत विभिन्न देशका पर्यटकहरूले पनि सहभागिता जनाइरहेका छन् । उनीहरूले मेलाको अध्यात्मिक ऊर्जा, सुरक्षाको प्रभावकारिता र व्यवस्थापनको सराहना गरिरहेका छन् ।

मेलाको आकर्षण बढाइरहेको अर्को पक्ष सांस्कृतिक कार्यक्रम हो । महाकुम्भमा विभिन्न धार्मिक प्रवचन, भजन-कीर्तन, योग शिविर, कलात्मक प्रदर्शनी तथा नृत्य-सङ्गीत कार्यक्रमहरू सञ्चालन भइरहेका छन् ।

महाकुम्भ २०२५ ले धार्मिक, सांस्कृतिक तथा आर्थिक दृष्टिले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलिरहेको छ । विश्वभरका भक्तजनको सहभागिता, सुसंस्कृत व्यवस्थापन तथा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको समावेशिताले यसपटकको महाकुम्भ यसअघिको भन्दा थप विशेष बनेको छ ।