१० साउन २०८३, आइतबार
सन् २०२५ विश्वका लागि गहिरो अशान्ति, दीर्घकालीन द्वन्द्व र तीव्र राजनीतिक परिवर्तनको वर्ष रह्यो। युक्रेनको युद्धदेखि गाजाको विनाशसम्म, दक्षिण एसिया, युरोप र अफ्रिकामा फैलिएका जनआन्दोलन, सैन्य कू र सरकार पतनले विश्व राजनीतिक परिदृश्यलाई अस्थिर बनायो।
डढेलो, बाढी, भूकम्प र आँधीबेहरीले दक्षिणी क्यालिफोर्निया, युरोप र प्रशान्त क्षेत्रका समुदायहरूमा दीर्घकालीन क्षति पुर्यायो। यद्यपि गाजामा सामूहिक विवाह, साउदी अरेबियामा हज र पेरिसमा सम्पन्न ग्रीष्मकालीन ओलम्पिकजस्ता घटनाले सहकार्यका क्षणहरू पनि देखाए।
नोभेम्बर २०२४ को चुनाव जितेपछि डोनाल्ड ट्रम्पले जनवरी २०२५ मा अमेरिकाको ४७औँ राष्ट्रपतिको रूपमा शपथ लिए। उनको आगमनसँगै अमेरिकी घरेलु तथा विदेश नीतिमा ठूला परिवर्तन देखिए।
ट्रम्प प्रशासनले युक्रेन, गाजा, भारत–पाकिस्तान र थाइल्याण्ड–कम्बोडिया द्वन्द्वमा प्रत्यक्ष भूमिका खेल्यो, तर स्थायी शान्ति स्थापना हुन सकेन। यस वर्षले अमेरिकी नेतृत्वमा आधारित विश्व व्यवस्थाको कमजोर हुँदै गएको संकेत स्पष्ट गर्यो।
रूस–युक्रेन युद्ध चौथो वर्षमा प्रवेश गर्दै अझै जारी रह्यो। रूसले ड्रोन र क्षेप्यास्त्र आक्रमण तीव्र बनायो, जसले युक्रेनी सहर र पूर्वाधारमा ठूलो क्षति पुर्यायो। मार्चमा रूसले कुर्स्क प्रान्त पुनः कब्जा गर्यो। राष्ट्रपति ट्रम्पले युक्रेनसँग युद्ध जित्ने पर्याप्त साधन नभएको भन्दै युद्धविराम स्वीकार गर्न दबाब दिइरहे, तर कुनै व्यापक शान्ति सम्झौता कार्यान्वयन भएन।
मध्यपूर्व पनि २०२५ भरि तनावग्रस्त रह्यो। दुई वर्षको भीषण लडाइँपछि अक्टोबरमा इजरायल र हमासबीच युद्धविराम भयो, जसअन्तर्गत हमासले ३३ बन्धक रिहा गर्यो र इजरायलले करिब २,००० प्यालेस्टिनी कैदी मुक्त गर्यो। तर मार्चमै पुनः लडाइँ चर्कियो।
त्यस्तै, इजरायल र इरानबीचको ‘बाह्र दिने युद्ध’ जुन २०२५ मा भयो। इजरायलले ‘अपरेशन राइजिङ लायन’ अन्तर्गत इरानी आणविक र सैन्य संरचनामा आक्रमण गर्यो। जुन २४ मा युद्धविराम भए पनि मूल राजनीतिक विवाद समाधान हुन सकेन।
दक्षिण एसियामा पनि तनाव र हिंसा चर्कियो। अप्रिल २२ मा जम्मू–कश्मीरको पहलगाममा भएको आक्रमणमा २६ जनाको मृत्यु भएपछि भारतले मे ७ मा ‘अपरेशन सिन्दूर’ सञ्चालन गर्यो। त्यसपछि तीन दिनसम्म ड्रोन र मिसाइल आक्रमणसहित तीव्र सैन्य झडप भयो। अन्ततः युद्धविराम भयो, जसको श्रेय ट्रम्पले दाबी गरे भने भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले अस्वीकार गरे।
दक्षिणपूर्वी एसियामा थाइल्याण्ड र कम्बोडियाबीच जुलाईमा दशकौँ पुरानो सीमा विवादले हिंसात्मक रूप लियो। दर्जनौँ मानिस मारिए र हजारौँ विस्थापित भए। ट्रम्पको व्यापार दबाबपछि युद्धविराम भयो र अक्टोबरमा आसियान सम्मेलनमा सम्झौता भए पनि त्यो दीर्घकालीन हुन सकेन।
अफ्रिकामा, सुडानको लगभग तीन वर्ष लामो गृहयुद्धले ४ लाखभन्दा बढीको ज्यान लियो र लाखौँ मानिस विस्थापित भए, देश अनिकाल र मानवीय संकटमा फस्यो।
विश्व अर्थतन्त्र र प्रविधिमा पनि तीव्र प्रतिस्पर्धा देखियो। अमेरिका र चीनबीच व्यापार युद्ध चर्कियो, चीनले दुर्लभ–पृथ्वी खनिज आपूर्तिलाई हतियार बनायो। एआई क्षेत्रमा चिनियाँ कम्पनी डीपसीकले अमेरिकी मोडेलसँग प्रतिस्पर्धी एआई सार्वजनिक गरेपछि प्रतिस्पर्धा झन् तीव्र भयो। चिप्स निर्यात प्रतिबन्ध र त्यसको आंशिक उल्ट्याइँले ट्रम्प प्रशासनको नीति द्विविधा उजागर गर्यो।
राजनीतिक अस्थिरताले धेरै देशमा सत्ता परिवर्तन गरायो। पोर्चुगलमा सरकार विश्वासको मत गुमाएर ढल्यो र नयाँ चुनाव गरियो। जर्मनीमा ओलाफ स्कोल्जको गठबन्धन सरकार आन्तरिक विवादका कारण पतन भयो। जापानमा जुलाई चुनावपछि प्रधानमन्त्री शिगेरु इशिबाले राजीनामा दिए।
फ्रान्समा विभाजित संसद् र बारम्बार सरकार परिवर्तनले गहिरो राजनीतिक संकट देखायो। पश्चिम अफ्रिकी देश बेनिनमा डिसेम्बरमा सैन्य कू भयो र राष्ट्रपति प्याट्रिस ट्यालोन अपदस्थ भए।
दक्षिण एसियामा जनआन्दोलनहरू व्यापक रहे। बंगलादेशमा निरन्तर विरोध र हिंसा देखियो। भारतमा मयमनसिंहमा दिपु चन्द्र दासको लिंचिङविरुद्ध प्रदर्शन भए। पाकिस्तानमा जेलमा रहेका पूर्वप्रधानमन्त्री इमरान खानको स्वास्थ्य अवस्थाबारे जानकारी माग्दै आन्दोलन भए।
नेपालमा २०२५ सबैभन्दा नाटकीय राजनीतिक परिवर्तनको वर्ष बन्यो। भ्रष्टाचार र प्रस्तावित सामाजिक सञ्जाल प्रतिबन्धविरुद्ध जेनजी नेतृत्वको आन्दोलन हिंसात्मक विद्रोहमा परिणत भयो। कम्तीमा ७६ जनाको मृत्यु भयो र सिंहदरबार तथा संसद् भवनमा आगजनी गरियो।
सेप्टेम्बर ९ मा प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले राजीनामा दिए र सेप्टेम्बर १२ मा पूर्वप्रधानन्यायाधीश सुशीला कार्कीले अन्तरिम सरकारको नेतृत्व गर्दै नेपालको पहिलो महिला सरकार प्रमुखका रूपमा शपथ ग्रहण गरिन्। बंगलादेशजस्तै नेपाल पनि अस्थिर अन्तरिम शासनको चरणमा प्रवेश गर्यो।
२०२५ को अन्त्यतिर संसार युद्ध, कमजोर सरकार र परिवर्तनशील शक्ति सन्तुलनबीच उभिएको छ। भ्लादिमिर पुटिन, सी जिनपिङ र नरेन्द्र मोदीजस्ता दीर्घकालीन नेताहरूले आफ्ना रणनीतिक बाटो कायम राखे भने ट्रम्प प्रशासनले युद्ध अन्त्य गर्ने दाबी गरे पनि स्थायी समाधान देखिएन।
