अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँग बढ्दो तनावबीच फेरि एकपटक आक्रमण स्थगित गर्ने घोषणा गरेका छन्। बिहीबार राति उनले इरानी ऊर्जा प्रतिष्ठानहरूमा हुने सम्भावित आक्रमण १० दिनका लागि रोकिएको बताएका हुन्। यो निर्णय अप्रिल ६, २०२६ को राति ८ बजेसम्म लागू हुने उनले जानकारी दिएका छन्।

यसअघि सोमबार उनले यस्तै उद्देश्यका लागि पाँच दिनको समय दिएका थिए, जुन शुक्रबार सकिँदै छ। ट्रम्पले आफ्नो ‘ट्रुथ सोसियल’मार्फत इरानसँगको वार्ता सकारात्मक दिशामा अघि बढिरहेको दाबी गर्दै 'नक्कली समाचार मिडियाको दाबीभन्दा विपरीत, वार्ता राम्रो भइरहेको' उल्लेख गरेका छन्। उनले यसअघि पनि पटक–पटक वार्ता सही दिशामा रहेको दाबी गर्दै आएका छन्।

तर इरानले भने अमेरिकी दाबीलाई अस्वीकार गर्दै आएको छ। इरानको धारणाअनुसार कुनै पनि वार्ता आफ्नै सर्तहरूमा मात्र सम्भव हुनेछ। इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले अमेरिकाले विभिन्न मध्यस्थकर्तामार्फत सन्देश पठाइरहेको बताए पनि प्रत्यक्ष रूपमा सहमति नजुटेको स्पष्ट पारेका छन्।

यसैबीच ट्रम्पले इरानबाट उपहार पाएको दाबी पनि गरेका छन्। ह्वाइट हाउसमा भएको मन्त्रिपरिषद् बैठकका क्रममा उनले इरानले वार्तामा गम्भीरता देखाउन हर्मुज जलडमरूमध्यबाट केही जहाजहरू पार गर्न अनुमति दिएको बताए। उनका अनुसार आठवटा पाकिस्तानी झन्डा भएका जहाजहरूलाई मार्ग दिइएको थियो भने पछि थप दुई जहाजलाई पनि अनुमति दिएको जानकारी इरानले दिएको थियो।

अराघचीले इरानले चीन, रुस, भारत, इराक र पाकिस्तानजस्ता मित्र राष्ट्रहरूलाई उक्त जलमार्ग प्रयोग गर्न दिइरहेको बताएका छन्। मुम्बईस्थित इरानी महावाणिज्य दूतावासले पनि यसलाई पुष्टि गरेको छ। यसले हर्मुज जलडमरूमध्यलाई इरानले रणनीतिक रूपमा प्रयोग गरिरहेको सङ्केत गर्छ, जुन विश्वको महत्त्वपूर्ण तेल आपूर्ति मार्गमध्ये एक हो।

यसै सन्दर्भमा पाकिस्तान पनि अमेरिका–इरान वार्तामा सम्भावित मध्यस्थकर्ताका रूपमा देखिएको छ। पाकिस्तानी प्रधानमन्त्री शहबाज सरिफले मध्यपूर्वमा युद्ध अन्त्यका लागि हुने वार्तालाई पूर्ण समर्थन जनाएका छन्। ट्रम्पले पनि सरिफको अभिव्यक्ति साझा गरेपछि अमेरिका पाकिस्तानको भूमिकाप्रति खुला हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ।

यद्यपि, दुवै पक्षबाट आउने विरोधाभासी अभिव्यक्तिले स्थिति झन् जटिल बनाएको छ। ट्रम्पले इरान सम्झौता गर्न आतुर रहेको र आफ्ना जनताको डरका कारण खुला रूपमा कुरा गर्न नसकेको बताएका छन्। तर इरानले यसलाई पूर्ण रूपमा अस्वीकार गर्दै युद्ध आफ्नै सर्तमा मात्र अन्त्य गर्ने अडान लिएको छ।

यसबीच, क्षेत्रीय सुरक्षा अवस्था भने झन् तनावपूर्ण बन्दै गएको छ। इजरायलले इरानभित्र 'इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्स' (आईआरजीसी), गुप्तचर संरचना, हतियार भण्डार र वायु रक्षा प्रणालीलाई लक्षित गर्दै दर्जनौँ हवाई आक्रमण गरेको छ। यसको जवाफमा इरानले उत्तरी र दक्षिणी इजरायलमा क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेको छ।

इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहू भने युद्ध जारी राख्ने पक्षमा देखिएका छन्। उनले इरानबाट आउने खतरा पूर्ण रूपमा अन्त्य नगरी कुनै पनि सम्झौता नगर्ने सङ्केत गरेका छन्। नेतान्याहूले इजरायलले सबै परिस्थितिमा आफ्नो राष्ट्रिय हितको रक्षा गर्ने बताएका छन्।

विश्लेषकहरूका अनुसार अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्प र नेतान्याहूबीच रणनीतिक दृष्टिकोणमा भिन्नता देखिन थालेको छ। ट्रम्प वार्तामार्फत समाधान खोज्ने सङ्केत गरिरहेका छन् भने नेतान्याहू सैन्य दबाब कायम राख्न चाहन्छन्। यसले आगामी दिनमा अमेरिका–इजरायल सम्बन्धमा पनि नयाँ जटिलता ल्याउन सक्छ।

सुरक्षा विश्लेषकहरूको भनाइमा अमेरिका र इरानबीच गहिरो अविश्वास रहेकाले तत्काल कुनै ठोस सम्झौता हुने सम्भावना कम छ। इरान आफू कमजोर नभएको ठान्दै क्षतिपूर्ति र सुरक्षा ग्यारेन्टी माग्न सक्ने देखिन्छ भने अमेरिका आफ्ना सर्तहरू लागू गराउन चाहन्छ।

यसैबीच, अमेरिकाले पहिले इरानमाथि आक्रमण गर्ने चेतावनी दिए पनि पछिल्लो समय त्यसलाई फिर्ता लिएको छ। इरानले मध्यपूर्वमा अमेरिकी स्वार्थसँग जोडिएका ऊर्जा संरचनामा आक्रमण गर्ने चेतावनी दिएपछि ट्रम्पले आफ्नो अडान नरम पारेको विश्लेषण गरिएको छ।

समग्रमा अहिलेको अवस्था युद्धविराम र थप सैन्य द्वन्द्वबीच अड्किएको छ। कुनै पनि पक्ष अर्को पक्षको सर्तमा झुक्न तयार नदेखिँदा स्थिति अनिश्चित र संवेदनशील बनेको छ।

जारी युद्ध अहिले अत्यन्त जटिल मोडमा पुगेको छ, जहाँ वार्ता र युद्ध दुवै एकैसाथ अघि बढिरहेका छन्। अमेरिका र इरानबीच सम्भावित मेलमिलापको सङ्केत देखिन थालेसँगै नेतान्याहू राजनीतिक रूपमा अप्ठ्यारोमा पर्न सक्ने देखिएको छ। पछिल्ला घटनाक्रमले ट्रम्प र नेतान्याहूबीच इरान नीति सम्बन्धमा दृष्टिकोण फरक हुँदै गएको सङ्केत दिएका छन्।

यदि अमेरिका र इरानबीच कुनै प्रकारको सम्झौता हुन्छ भने इजरायलमाथि युद्ध रोक्न अन्तर्राष्ट्रिय दबाब बढ्नेछ। यस्तो अवस्थामा नेतान्याहूले चाहेजस्तो लामो समयसम्म युद्ध जारी राख्न कठिन हुनेछ। अमेरिका विभिन्न माध्यमबाट सन्देश पठाइरहेको छ, तर इरान कमजोर नभएको र दबाबमा नआउने सङ्केत दिएको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार ट्रम्प अहिले दुईवटा लक्ष्यबीच सन्तुलन खोजिरहेका छन्- एकातिर युद्धलाई नियन्त्रणमा राख्ने, अर्कोतर्फ इरानमाथि दबाब कायम राख्ने। तर नेतान्याहूको रणनीति भने इरानलाई दीर्घकालीन रूपमा कमजोर बनाउने र सम्भव भए शासन परिवर्तनसम्म लैजाने रहेको मानिन्छ।

यही फरक रणनीतिले अमेरिका–इजरायलबीच सूक्ष्म दूरी बढ्न सक्ने देखिएको छ। यदि ट्रम्पले वार्तामार्फत समाधान खोज्ने निर्णयलाई अघि बढाए भने नेतान्याहू आन्तरिक र बाह्य दुवै दबाबमा पर्न सक्छन्। इजरायलभित्र पनि युद्धको अन्त्य चाहने आवाजहरू बढिरहेका छन्, तर त्यसको स्वरूप कस्तो हुने भन्नेमा मतभेद छ।

युद्ध जारी रहँदा नेतान्याहूले कडा सुरक्षा नीतिका आधारमा समर्थन पाउँदै आएका छन्। तर यदि अचानक कूटनीतिक समाधानतर्फ मोडियो भने उनले आफ्ना समर्थकलाई सन्तुष्ट पार्न गाह्रो पर्न सक्छ। विशेषगरी 'पूर्ण विजय' को लक्ष्य अधुरै रहने जोखिम बढ्नेछ। अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार माध्यमहरूको सहयोगमा