×

Nic Asia
Marvel

रुस - पश्चिम सम्बन्ध

रुस–नेटो वार्ता : पश्चिमा राष्ट्रको ‘जिरो सम’ सोच र युद्धको सम्भाव्यता

काठमाडाैं | पुस ३०, २०७८

NTC
TVS INSIDE

यो साता पश्चिम र रुसबीच युक्रेन तथा अन्य विषयमा तीन चरणमा चलेको वार्तामा पश्चिम केही लचिलो देखिएको छ । तर रुसले राखेको मुख्य मागलाई पश्चिमले सम्बोधन नगर्ने अड्डी लिएकाले वार्ताको सकारात्मक परिणाम भने आउन सकेको छैन । 

IME BANK INNEWS
morang Auto yamaha

सोमवार (१० जनवरी) मा स्विट्जरल्यान्डको जेनेभामा अमेरिकाकी परराष्ट्र राज्यमन्त्री वेन्डी शरम्यान र रुसी समकक्षी सर्गे र्‍याबकोभबीच औपचारिक वार्ता भएको थियो । 


Advertisment
NMB BANK
Saurya island

त्यसपछि रुस र पश्चिमी सैन्य संगठन नेटोका प्रतिनिधिहरूबीच ब्रसेल्समा बुधवार (१२ जनवरीमा) वार्ता भयो । 

तेस्रो चरणको वार्ता चाहिँ अस्ट्रियाको राजधानी भिएनामा बिहीवार (१३ जनवरीमा) अर्गनाइजेसन फर सिक्योरिटी यान्ड कोअपरेसन इन युरोप (ओएससीई)को बैठकका क्रममा भएको हो । 

Vianet communication
Maruti inside

त्यसो त रुसका कतिपय मागका विषयमा चर्चा समेत नगर्ने भनेको पश्चिमले पछिल्लो वार्तामा केही विषयमा लचिलोपना देखाउने संकेत दिएको छ । 

आरटी डट्कममा प्रकाशित कोमरसान्ट पत्रिकाकी विशेष संवाददाता एलेना चेर्नेन्कोले गरेको विश्लेषणमा उल्लेख गरिएअनुसार, क्षेप्यास्त्र प्रणाली तैनाथ गर्ने विषयमा पारस्परिक सीमा निर्धारण गर्नका लागि सम्झौता गर्न रुस र पश्चिम लचिलो बनेका छन् । त्यस्तै सैन्य अभ्यासको दायरा घटाउनका लागि पनि उनीहरू लचिलो बनेको देखिएको छ । अनि दुई पक्षबीचको सैन्य स्तरको संवादलाई पुनः शुरू गर्ने विषयमा पनि लचिलोपन देखिएको छ ।

तर युक्रेनलाई नेटोको सदस्य बनाउन नहुने र नेटोको थप विस्तार गर्न नहुने भनी रुसले राखेको माग पूरा नगर्ने अड्डी नेटोले लिएको चेर्नेन्को लेख्छिन् । निष्कर्षमा परिस्थिति तनावग्रस्त र पूर्वानुमान गर्न नसकिने स्थितिमै रहेको चेर्नेन्कोको कथन छ । 

रुसको मुख्य माग नै अमेरिका र नेटोले पूरा गर्न नमानेकाले वार्ता अगाडि बढ्न नसक्ने गरी गतिरोधमा फसेको रुसका परराष्ट्र राज्यमन्त्री र्‍याबकोभले बताए । यही विषयमा वार्ताका लागि फेरि बसिरहनुको औचित्य नरहेको समेत उनको भनाइ छ । 

त्यसभन्दा पनि खतरनाक कुरा त, रुसका राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनलाई सैन्य विशेषज्ञहरूले विभिन्न विकल्पका विषयमा अवगत गराएको र्‍याबकोभले जानकारी दिए । कूटनीतिलाई प्राथमकिता दिनुपर्ने भने पनि र्‍याबकोभले सैन्य विकल्प समेत खुला रहेको संकेत गरेकाले युक्रेनका सम्बन्धमा कुनै निकास नआएमा युद्धलाई पनि नकार्न नसकिने स्थिति छ । 

रुसले युक्रेन सीमा नजिक आफ्ना सैनिक तैनाथी गरेर नेटोलाई दबाबमा राख्दै अन्य किसिमका लाभहरू लिन खोजेको भनी कतिपय पश्चिमी विश्लेषकले बताएका थिए । तर उनीहरूको विश्लेषण आधारहीन साबित भयो किनकि रुसले आफूमाथिको भूसुरक्षा जोखिमलाई बार्गेनिङ गर्ने हतियार नभई गम्भीरताका साथ लिने गरेको छ । 

रुसको सीमाबाट नेटोलाई पूरै हटाउने पुटिनको अभिलाषालाई पश्चिमले स्वीकार नगरुन्जेल युक्रेनमाथिको दबाब कायम रहने स्पष्ट संकेत पाइन्छ । आफ्नो भूसुरक्षा स्वार्थ पूरा गर्नका लागि युरोपको सुरक्षा संयन्त्रमा नै आमूल परिवर्तन ल्याउन रुसले कोशिश गरिरहेकाले पश्चिमले त्यसलाई सहजै मान्ने देखिँदैन ।

यस्तो गतिरोध कायम रहेपछि युद्धको सम्भावना बढ्दै गएको छ । ओएससीई बैठकमा पोल्यान्डका परराष्ट्रमन्त्री जिबिग्न्यु राउले विगत ३० वर्षमा पहिलोपटक युरोप युद्धको मुखमा पुगेको बताएका छन् । 

उक्त बैठकपछि ओएससीईका लागि अमेरिकी राजदूत माइकल कार्पेन्टरले युद्धको दुन्दुभि चर्कोसँग बज्न थालेको अनि भाषा समेत कर्कश बन्न थालेको बताए । उनको भनाइले पनि युद्धतर्फ नै संकेत गरेको छ ।

पश्चिमको जिद्दीका कारण यो स्थिति आएको हो भन्न सकिन्छ । यसको पृष्ठभूमिलाई संक्षिप्त रूपमा हेरौं । 

शीतयुद्धको समयमा बनाइएका संगठन नेटो र वार्सा प्याक्टको औचित्य शीतयुद्धको अन्त्यपछि सकिएको थियो । सन् १९९१ मा वार्सा प्याक्ट अन्त्य गरिँदा नेटोलाई पनि भंग गरिनुपर्थ्यो । 

त्यसो गर्नुको साटो नेटोलाई युरोपेली सुरक्षाको आधारस्तम्भ बनाइयो । अनि अमेरिकाको क्लिन्टन प्रशासनले नेटोलाई विस्तार गर्ने र पूर्वी युरोपका मुलुकहरूलाई पनि समेट्ने कदम चाल्यो । हुँदाहुँदा नेटोले युगोस्लाभियाका अनेकौं समस्याको समाधानमा पनि अघि सरेर आफ्नो औचित्य थप पुष्टि गर्न खोज्यो । 

त्यसो त नेटोले आफ्नो उपस्थितिबाट रुसलाई सुरक्षा जोखिम नहुने भनी आश्वस्त पार्नका लागि सन् १९९७ मै नेटो–रसिया फाउन्डिङ याक्ट ल्याएको थियो । कोसोभो युद्धपछि सन् २००२ मा नयाँ नेटो–रुस बडापत्र निर्माण गरियो । त्यस समयमा रुस र पश्चिमले आतंकवादविरुद्धको लडाइँ तथा अफगानिस्तान युद्धमा सहकार्य समेत गरेका थिए । 

नेटोको विस्तारले रुसलाई खतरा नहुने भनी जतिसुकै आश्वासन दिए पनि पश्चिमको उद्देश्य पवित्र थिएन । रुसलाई घेराबन्दी गर्ने नियतका साथ नेटोले सदस्य राष्ट्रहरूको संख्या बढाइरह्यो । 

पूर्वतर्फ नेटोको विस्तारका कारण कालिनिनग्रादलाई चारैतिरबाट नेटो सदस्यहरूले घेरेका छन् । त्यसले गर्दा रुसको स्वार्थ र सुरक्षा दुवै जोखिममा परेका छन् ।

 

 

 


सन् २००८ को अप्रिलमा रोमानियाको बुखारेस्टमा नेटोको शिखर सम्मेलनमा जर्जिया र युक्रेनलाई पनि नेटोको सदस्य बनाइने भनेपछि रुसको धैर्यको बाँध भत्कियो । आफ्नो छिमेकमै नेटो आइपुग्ने अनि घातक हतियारहरू राख्न सक्ने देखेपछि रुसले सन् २००८ मा जर्जिया अनि सन् २०१४ मा युक्रेनमा आक्रमण गरेर त्यहाँका भूभागमा कब्जा जमायो । 

त्यसबेलामा पश्चिमले रुसविरुद्ध कुनै ठोस कारवाही गर्न सकेन । रुसमाथि लगाइएको आर्थिक प्रतिबन्धको निवारक असर परेन ।

अहिले फेरि आएर जर्जिया र युक्रेनलाई नेटोको सदस्य बनाउनका लागि पश्चिमले प्रपञ्च रचिरहेकाले रुस सैन्य दबाब दिने स्थितिमा आएको हो । रुसले आफ्ना मागहरू पूरा नगरिएमा सैन्य तथा प्राविधिक उपाय अपनाएर पश्चिमको जीवन कठिन बनाइदिने चेतावनी दिएको छ । ती उपायहरू के हुन सक्छन् भनी पंक्तिकारले यसअघिको लेखमा चर्चा गरिसकेको छ ।

 

 


 

 

तर रुस युद्धको मोर्चामा पनि पूर्ण तयारीका साथ बसेको पाइन्छ । उसले जिर्कोन हाइपरसोनिक क्रुज क्षेप्यास्त्र जलसेनाका जहाजहरूमा तैनाथ गर्न स्वीकृति दिएको छ । 

घातक जिर्कोन क्षेप्यास्त्र जलसेनालाई उपयोग गर्न दिनुको अर्थ जमीनबाट मार हान्ने हाइपरसोनिक क्षेप्यास्त्र पनि रुसले लगभग तयार पारिसकेको हुनुपर्छ । त्यसले युद्ध रुसका पक्षमा पार्नका लागि सहायता गर्छ । 

अनि रुसले युक्रेनमाथि आक्रमण गरेको खण्डमा नेटोका सैन्यबलहरूले सिधै हस्तक्षेप गर्ने सम्भावना पनि छैन । अमेरिकाका राष्ट्रपति जो बाइडनले युक्रेनको रक्षाका लागि अमेरिकी सैनिक नपठाउने स्पष्ट रूपमा बताइसकेका छन् । रुसबाट नोर्ड स्ट्रीम २ ग्यास लिन खोजेको जर्मनी पनि युक्रेनका विषयमा सैन्य संलग्नताको पक्षमा देखिँदैन । 

यस्तो स्थिति रहेकाले पनि शायद पश्चिमले रुसलाई युद्धतर्फ नधेकेल्नका लागि थप प्रयास गर्न सक्छ । तर रुसको माग पूरा गर्दा आफ्नो हार भएको ठहरिने पश्चिमको ‘जिरो सम’ सोचका कारण युद्धलाई पूर्णतया नकार्न गाह्रो देखिन्छ ।

TATA Below
NLIC
fman
बैशाख २८, २०७९

श्रीलंकामा अभूतपूर्व आर्थिक संकट आएपछि सरकार गहिरो समस्यामा परेको छ ।  घट्दो विदेशी मुद्रा सञ्चिति तथा बढ्दो ऋणका कारण श्रीलंकाले अत्यावश्यक वस्तु समेत आयात गर्न सकेको छैन । सरकारविरुद्ध हप्तौंदेखि प्रदर्शन...

जेठ ५, २०७९

वैशाख ३० गते सम्पन्न स्थानीय तह निर्वाचनको नतिजा आइरहेको छ । अहिलेसम्मको नतिजा हेर्दा यो चुनावको सन्देश– पहिलो त नेपालका राजनीतिक पार्टीहरू गठबन्धनको सहकार्यलाई विस्तार रूपले स्वीकार गर्दैछन् भन्ने छ । द...

बैशाख ३०, २०७९

तमाम अन्योल र आशंकाबीच शुक्रवार स्थानीय तह निर्वाचनको मतदान सम्पन्न भएको छ । एकाध ठाउँमा भएका झडपबाहेक प्रायः मतदान शान्तिपूर्ण भएको छ ।  प्रचण्ड गर्मी र झरीको पर्वाह नगरी मतदाताले आफ्नो विवेकको मत बाकसम...

बैशाख २७, २०७९

स्थानीय तह निर्वाचनको सन्दर्भमा मतदाताको कुरा सुन्न लोकान्तर डट्कमका सम्पादक विमल गौतम र म उम्मेदवारी मनोनयनअगावै काठमाडौंबाहिर निस्केका थियौं । रिपोर्टिङका क्रममा कर्णाली प्रदेशको दैलेखदेखि नेपालगञ्ज, बु...

बैशाख ७, २०७९

देशभर चुनावी तालमेल गर्ने सैद्धान्तिक सहमति गरेका पाँच राजनीतिक दलमा जहाँतहीँ भागबण्डाको किचलो छ । महानगर र उपमहानगरको सीट बाँडफाँड गठबन्धन दलका शीर्ष नेताहरूले टुंग्याउने भने पनि उनीहरूलाई निर्णयमा पुग्...

बैशाख ८, २०७९

सत्ता गठबन्धनबीच चुनावी तालमेलको भागबण्डा हुँदा कांग्रेस एक्लैले ३ महानगर र ७ उपमहानगरको प्रमुख पदमा उम्मेदवारी दिनेगरी सहमति जुटेको छ । बाँकी ३ महानगर र ४ उपमहानगर गठबन्धन सहयात्री दलहरूले पाएका छन् । गठ...

'नेताले माओवादी छाडे तर जनताले छाडेनन्'

'नेताले माओवादी छाडे तर जनताले छाडेनन्'

जेठ ४, २०७९

रातको १ बजे यो आलेख लेख्दासम्म नेकपा माओवादी केन्द्रले देशभरका ७९ स्थानीय तहमा विजय हाँसिल गरेको छ, साथै ३८ स्थानमा अग्रता कायम गरेको छ ।  यसरी हेर्दा माओवादीले ११०–१२० स्थानीय तह जित्ने आकलन ग...

निर्वाचनको मैदानमा निरीह ‘रेफ्री’

निर्वाचनको मैदानमा निरीह ‘रेफ्री’

बैशाख २३, २०७९

स्थानीय तह निर्वाचनको मतदान मितिभन्दा ठीक ११ दिनअघि, सोमवार (१९ वैशाखमा) निर्वाचन आयोगले एउटा चेतावनीयुक्त विज्ञप्ति जारी गर्‍यो । विज्ञप्ति चेतावनीयुक्त यसकारण पनि थियो कि त्यसमार्फत आयोगले निर्वाचन आचारसंह...

'गिरिजाबाबुले प्रचण्डलाई सुम्पिएको त्यो जिम्मेवारी'

'गिरिजाबाबुले प्रचण्डलाई सुम्पिएको त्यो जिम्मेवारी'

बैशाख २१, २०७९

जसरी सौता-सौताका छोराछोरी मिलेर आमाको अस्तित्व रक्षाका लागि खडा हुन्छन्, त्यसरी नै नेपाली कांग्रेस र नेकपा (माओवादी केन्द्र) आमासरहकै संविधानको रक्षाका लागि खडा भएका छन् । तर, केही व्यक्तिहरू आधुनिक जमानाको काल...

ad
x