पञ्चायतकाल, बहुदल हुँदै गणतन्त्रसम्म रूपन्देहीमा अविच्छिन्न राजनीति गर्दै आएका जनप्रतिनिधि तथा राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा) का नेता दीपक बोहोराको निधनसँगै उपचुनावको चर्चाले रुपन्देहीमा राजनीतिक माहोल तताएको छ ।

बोहोरालाई रूपन्देही क्षेत्र नम्बर– ३ मा आलोपालो बोक्दै आएका कांग्रेस–एमालेका नेता अहिले चुनावी तयारीमा देखिन्छन् । निर्वाचन हुनु अघिदेखि घाँटीको समस्यासँग जुध्दै आएका बोहोराको निधनपछि उम्मेदवार बन्न चाहेका आकांक्षीहरू ‘वार्मअप’ लागेका हुन् । बुटवलमा शुक्रबार भएको एमाले सभालाई पनि चुनावी तयारीसँग जोडेर हेरिएको छ ।

प्रभावशाली जनप्रतिनिधिको खोजी !

केन्द्रीय राजनीतिमा सधैं प्रभावशाली क्षेत्रको पहिचान बनाएको रुपन्देही क्षेत्र नम्बर ३ मा अधिकांश शहरी मतदाता छन् । 

एमाले र कांग्रेसकै कारण रूपन्देही क्षेत्र नम्बर– ३ ‘अस्थिर’ बनेको बताउँदै यस क्षेत्रका नागरिकले बलियो र केन्द्रमा प्रभाव पार्न सक्ने नेता आउनुपर्ने बताउँदै आएका छन् ।

गएको निर्वाचन (२०७९) मा बोहोराले बहालवाला गृहमन्त्री बालकृष्ण खाँणलाई कुनै चुनावी भाषणविनै हारको स्वाद चखाइदिएका थिए । बोहोराले ३६ हजार ७१७ र खाँणले ३४ हजार ३६ मत पाए । बोहोरा र खाँणको मतान्तर २ हजार ६८१ थियो ।  

गएको निर्वाचनमा एमालेले बोहोरालाई बोकेको थियो भने २०७४ को निर्वाचनमा कांग्रेसले साथ दिएर बोहोरालाई अगाडि बढाएको थियो । त्यतिबेला खाँण पछाडि हटेर समानुपातिकमा बसेका थिए । २०७४ मा कांग्रेसको साथ पाएका बोहोरालाई पराजित गरी तत्कालीन एमाले नेता घनश्याम भुसाल विजयी भएका थिए ।

त्यसअघि बोहोरा २०७० को दोस्रो संविधान सभा निर्वाचनमा साविक क्षेत्र नम्बर– २ बाट निर्वाचित भएका थिए । बोहोराको निधनपछि यस क्षेत्रमा राप्रपाको प्रभाव कमजोर हुने भन्दै एमाले र कांग्रेस दुवैले आफ्ना बलियो उम्मेदवार उठाएर विगतको ‘गढ’ फर्काउन चाहेका छन् । राप्रपा पनि आफ्नो विरासत कायम राख्ने कोशिशमा लागेको छ ।

नेकपा (माओवादी केन्द्र) र राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) पनि आफूलाई स्थापित गरेर आउँदो चुनावका लागि नयाँ सन्देश दिन चाहन्छन् । त्यसैले, ४ दलले यो चुनावलाई प्रतिष्ठाको विषय बनाएका छन् । यही सेरोफेरोमा दलहरूप्रतिको वितृष्णा र असन्तुष्टिबाट लाभ लिने दाउमा स्वतन्त्र उम्मेदवार बन्न चाहनेहरू पनि धेरै देखिन्छन् । 

को–को देखिएका छन दाबेदार ?

राष्ट्रिय सभाको १८ महिना अवधि हुँदा–हुँदै राजीनामा दिएर रूपन्देही क्षेत्र नम्बर– ५ मा उम्मेदवारी दिए पनि सदर नभएका खिमलाल भट्टराई एमालेबाट उपचुनावको पहिलो दाबेदारजस्तो देखिन्छन् ।

शुरूमा क्षेत्र नम्बर ५ मा एमालेले वासुदेव घिमिरे (हाल सांसद)लाई टिकट दियो । बीचमा घिमिरेको टिकट रद्द गरेर भट्टराईलाई टिकट दियो । आधिकारिकरूपमा शुरूमा घिमिरेले उम्मेदवारी दिए । पछि एमालेबाटै भट्टराईले उम्मेदवारी दिएपछि विवाद भयो । तर, पछि घिमिरेको उम्मेदवारी सदर भयो ।

अहिले भट्टराई रिक्त क्षेत्र नम्बर ३ मा उपचुनाव भए उम्मेदवार बन्ने तयारीमा देखिन्छन् । उनी यही क्षेत्रमा भेटघाट, पार्टी कार्यक्रम, छलफल  तथा सांगठनिक गतिविधिमा केन्द्रित छन् ।

भट्टराईसँगै एमाले पोलिटब्युरो सदस्य दधिराम न्यौपाने (माधव) पनि उम्मेदवारका लागि आकांक्षी हुन् । क्षेत्र नम्बर १ को प्रदेशसभामा पराजित न्यौपाने नेकपा (माओवादी केन्द्र)बाट एमालेमा आएका नेता हुन् । पार्टीले अघि सारेको अवस्थामा आफू उम्मेदवार बन्न तयार रहेको भट्टराईले पार्टी फोरमहरूमा बताउने गरेका छन् । एमालेका जिल्ला अध्यक्ष यज्ञ गैरेले उपचुनाव भए पार्टीले उपयुक्त पात्रलाई अगाडि सार्ने बताए ।

‘उपचुनाव भए एमाले एकल शक्तिको आधारमा लड्छ,’ गैरेले भने, ‘संसदीय फिल्डमा एमाले आफ्नो शक्तिको आधारमा अगाडि बढ्छ । कसैसँग तालमेल गर्दैन ।’

यता कांग्रेसबाट यसअघि पराजित बालकृष्ण खाँण नै उम्मेदवार बन्ने चाहनामा देखिन्छन् । आफूमाथिको मुद्दाको अन्तिम किनारा नलागेको अवस्थामा खाँण कार्यकर्ताको नाडी छाम्न निरन्तर गाउँटोलमा पुगिरहेका छन् । क्षेत्र नम्बर– ४ मा सर्वेन्द्रनाथ शुक्लासँग पराजित प्रमोद यादव पनि उम्मेदवार बन्ने चाहना राख्छन् ।

रुपन्देही क्षेत्र नम्बर ५ मा पराजित भरत शाह र उनकी पत्नी अनिता ढुंगाना शाहले पनि उम्मेदवार बन्ने आकांक्षा देखाएका छन् ।

कांग्रेस रुपन्देहीका कोषाध्यक्ष हरिप्रसाद अर्यालले पार्टीले उपचुनावबारे व्यक्तिगत रूपमा छलफल नगरेको बताए । ‘पार्टीमा धेरै सिनियर नेताहरू हुनुहुन्छ । चुनाव भएको अवस्थामा उहाँहरूमध्येबाट कसैले चुनाव लड्नुहुन्छ,’ अर्यालले भने ।

त्यस्तै, नेकपा एकीकृत समाजवादीका महासचिव घनश्याम भुसालको क्षेत्र पनि यही हो । २०७४ मा यही क्षेत्रमा चुनाव जितेका भुसाल गत निर्वाचनमा क्षेत्र नम्बर १ मा एमाले सचिव छविलाल विश्वकर्मासँग पराजित भएका थिए ।

नेकपा एकीकृत समाजवादीका पोलिटब्युरो सदस्य तथा रूपन्देही इन्चार्ज नन्दलाल बञ्जाडेले उपचुनावमा उठ्ने/नउठ्ने भुसालको व्यक्तिगत कुरा रहेको बताए । 

त्यस्तै, नेकपा (माओवादी केन्द्र)बाट स्थायी कमिटी सदस्य तथा पूर्व राज्यमन्त्री हकिकुल्ला खाँ तथा जिल्ला इञ्चार्ज सोनिया यादवको नाम चर्चामा छ । 

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीमा पनि धेरै नेता इच्छुक छन् । गएको निर्वाचनमा पराजित जेपी गुप्ता पनि उम्मेदवार बन्न इच्छुक देखिएका छन् । तर, पार्टीका जिल्ला अध्यक्ष बुद्धि शर्माले अहिले यो विषयमा पार्टीले छलफल नगरेको बताए ।

राप्रपाले दीपक बोहोराका छोरा प्रज्ज्वललाई अघि सार्ने तयारी गरेको चर्चा छ । तर, यो विषय अहिल्यै चर्चा गर्न आवश्यक नभएको राप्रपाका जिल्ला अध्यक्ष सागरप्रताप राणाले बताए । दीपक बोहोराको ‘लिगेसी’ र सहानुभूतिको मत ल्याउन सकिने देखेर दीपकका कान्छा छोरा प्रज्ज्वललाई अघि सार्ने तयारी भएको अरू नेता बताउँछन् ।

कांग्रेसका एकथरी नेताले अहिलेको सत्ता गठबन्धन रहिरहेको अवस्थामा केन्द्रमा राम्रो प्रभाव पार्न सक्ने भएकाले बालकृष्ण खाँणलाई जिताउनुपर्ने तर्क पनि गर्दै आएका छन् ।

सरकारले चाहेको खण्डमा आयोग जतिखेर पनि तयार

निर्वाचन आयोगका सूचना अधिकारी सुमन घिमिरेले सरकारले उपचुनाव गर्न चाहेमा आयोग तयार रहेको बताए ।

‘संसद्को अवधि कम्तीमा ६ महिना रहेसम्म उपचुनाव गर्नुपर्ने व्यवस्था छ,’ घिमिरेले भने, ‘सरकारले साढे २ महिनाको समयावधि दिए जतिबेला पनि निर्वाचन गराउन आयोग तयार छ ।’ सूचना अधिकारी घिमिरेले थपे, ‘अब नयाँ साल शुरू भइहाल्यो, चुनाव वर्षायाममा गर्न अलि गाह्रो पनि हुन्छ । सरकारले चाह्यो भने, असोजमा चुनाव हुन सक्छ ।’

यता एमालेका एकथरी नेताले गत निर्वाचनमा राप्रपालाई दरिलो साथ दिँदा बोहोराको जीत सम्भव भएको भन्दै यसपटक एमालेलाई सघाउनुपर्ने बताउने गरेका छन् ।

क्षेत्र नम्बर ३ ले बुटवल, तिलोत्तमा हुँदै सिद्धार्थनगर नगरपालिकालाई समेटेको छ । नेपाल–भारत सीमानजिक मात्र होइन, बेलहिया नाका र देशकै ठूलो भन्सार भैरहवा पनि यही क्षेत्रमा पर्छ । रुपन्देही– ३ मा बुटवल उपमहानगरको वडा नम्बर १४ देखि १९, सिद्धार्थनगर नगरपालिका, शुद्धोधन गाउँपालिका, मायादेवी गाउँपालिकाको वडा नम्बर ७ र ८, ओमसतिया गाउँपालिकाको वडा नम्बर २, सियारी गाउँपालिकाका वडा नम्बर १, २, ३, ६ र ७ तथा तिलोत्तमा नगरपालिकाका वडा नम्बर १३ र १४ पर्छन् ।