१९ असार २०८३, शुक्रबार
यसपटक दाङ क्षेत्र नम्बर २ को चुनाव निकै रोचक हुने देखिएको छ । तीन दशकदेखि दाङबाट निरन्तर चुनाव लड्दै आएका नेकपा एमालेका महासचिव शंकर पोखरेल यसपटक पनि सोही क्षेत्रबाट उम्मेदवार बनेका छन् ।
एमालेभित्र वैचारिक नेताको छवि बनाए पनि महासचिव पोखरेलको संसदीय यात्रा त्यति सुखद् छैन । राजनीतिक जीवनमा पोखरेलका लागि महत्त्वपूर्ण ठानिएको आम निर्वाचन– २०८२ मा जीत निकाल्न एमाले दाङको सिंगो पंक्ति यही क्षेत्रमा केन्द्रित भएको छ ।
महासचिव पोखरेलसँग प्रतिस्पर्धा गर्न कांग्रेसले जिल्लामा लोकप्रिय मानिएका किरणकिशोर घिमिरेलाई उतारेको छ । यस्तै, राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) ले सहमहामन्त्री विपिनकुमार आचार्य र नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा)ले निर्मल आचार्यलाई उतारेसँगै दाङको चुनावी माहोल तातेको छ ।
दाङका दुई उपमहानगरपालिका घोराही र तुलसीपुरसहित केही अन्य गाउँपालिका पनि समेटेको यो क्षेत्र कांग्रेसका कुनै बेलाका प्रभावशाली नेता स्व. खुमबहादुर खड्काको प्रभाव क्षेत्र हो ।
पार्टी अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीको साथले पार्टी राजनीतिमा उचाइमा पुगे पनि पोखरेलले २०५१ को मध्यावधि निर्वाचनबाहेक संघतर्फको कुनै चुनाव जितेका छैनन् । तीन वर्षअघिको निर्वाचनमा तत्कालीन नेकपा माओवादी केन्द्रकी नेतृ रेखा शर्मासँग पराजित भएका पोखरेल अहिले जित निकाल्ने दाउमा छन् । तर, पोखरेलसँग रास्वपाका ‘हेभीवेट’ सहमहामन्त्री विपिनकुमार र कांग्रेसमा लोकप्रिय तथा सादगी नेता घिमिरेको प्रतिस्पर्धा रोचक हुने देखिन्छ ।
पार्टी राजनीतिमा प्रभाव जमाउँदै आएका पोखरेलका लागि आगामी निर्वाचन संघीय संसद प्रवेशको ढोका मात्र होइन, जिल्लामा एउटै ‘हेभिवेट’ नेता बन्ने अवसर समेत हो । महासचिव पोखरेल जिल्लाबाट २०५१, २०५६, २०७०, २०७४ (प्रदेशसभा सदस्य) र २०७९ सालमा निर्वाचन लडेको छन् । २०५१ सालमा दाङ क्षेत्र नम्बर ३ र २०७४ सालको प्रदेशसभा निर्वाचनमा दाङ क्षेत्र नं. २ (क) बाट प्रदेशसभा सदस्यमा जित्नुबाहेक अन्य चुनावमा पराजय भोगेका छन् । वि.सं. २०५६ मा क्षेत्र नम्बर ३ मा कांग्रेस नेता कृष्णकिशोर घिमिरे, २०७० मा क्षेत्र ३ मा कांग्रेस नेता बुद्धिराम भण्डारी र २०७९ मा क्षेत्र नम्बर २ मा कांग्रेस–माओवादी लगायतको गठबन्धनकी साझा उम्मेदवार शर्मासँग पोखरेल पराजित भएका थिए ।
पोखरेल पराजित मात्र भएनन्, दाङका प्रतिनिधिसभाका तीन र प्रदेशसभाका ६ वटा निर्वाचन क्षेत्रमध्ये एमालेले कुनैमा पनि जीत निकाल्न सकेन । त्यो बेला एमाले–माओवादी गठबन्धन सरकार बनेपछि उपराष्ट्रपतिमा रेखा शर्मालाई उठाएर दाङ– २ खाली गरी उपनिर्वाचन लड्न पोखरेलले इच्छा व्यक्त गरेका थिए । तर, नेतृ शर्मा उपराष्ट्रपति बन्न तयार नभएपछि पोखरेलको सपनामा ‘ब्रेक’ लागेको थियो ।
वि.सं. २०६४ को पहिलो संविधानसभा निर्वाचनमा भने नेता पोखरेल एमालेको समानुपातिक सूचीमा रहेका थिए ।
यता पोखरेलसँग प्रतिस्पर्धा गर्न लागेका कांग्रेसका महासमिति सदस्य घिमिरे ट्रेड युनियन आन्दोलनबाट उदाएका युवा नेता हुन् । अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको बौद्धिक अनुभव बटुलेका घिमिरे राजनीतिमा एउटा निष्ठावान् र शालीन नेताको रूपमा परिचित छन् । उनी राजनीतिज्ञ मात्र हैनन्, एक कुशल प्रशासक र सफल उद्यमी पनि हुन् । उनले अर्थशास्त्रमा स्नातकोत्तर र नेदरल्यान्ड्सको मास्ट्रिच स्कूल अफ म्यानेजमेन्टबाट पोस्ट ग्र्याजुएट डिप्लोमा गरेका छन् । जनकपुर रेलवेको सीईओ र नेपाल यातायात संस्थानको प्रबन्धकलगायत झन्डै १८ वर्ष लामो सरकारी सेवाको अनुभवले उनको प्रशासनिक क्षमतालाई प्रमाणित गरिसकेको छ ।
बहुभाषिक दक्खल, अन्तर्राष्ट्रिय भ्रमणको अनुभव र ग्रास रुटको राजनीतिक बुझाइ भएका घिमिरे नेपाली कांग्रेसका महासमिति सदस्य हुन् ।
नेकपाका उम्मेदवार आचार्य नेकपाका केन्द्रीय सदस्य तथा दाङ इन्चार्ज हुन् । आचार्य २०७० सालको निर्वाचनमा कांग्रेस नेता राजु खनालसँग पराजित भएका थिए ।
त्यसैगरी, राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीबाट उमेदवार बनेका विपिनकुमार आचार्य नयाँ उमेदवार हुन् । दाङमै जन्मे/हुर्केका विपिन लामो समयदेखि काठमाडौंमा बस्दै आएका थिए । पार्टी सभापति रवि लामिछानेसँग काम गरेका उनी को बन्छ करोडपति लगायत चर्चित टेलिभिजन कार्यक्रम उत्पादक पनि हुन् । रास्वपाले अघिल्लो निर्वाचनमा विशाल अधिकारीलाई उमेदवार बनाएको थियो, उनले १५ हजार मात्र मत ल्याएका थिए ।
कांग्रेसले यो क्षेत्रमा आफ्नो मत सुरक्षित गर्ने देखिएको छ । पार्टी अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीको ‘रक्षाकवच’ बन्दा पोखरेलले कार्यकर्तालाई ‘होल्ड’ गर्न सकेको छैनन् । पोखरेलले कार्यक्रमभन्दा आन्तरिक भेटघाटलाई तीव्रता दिएका छन् ।
रास्वपाले यसपटक ठूलो मतान्तरसहित दाङ– २ मा जीत निकाल्ने दाबी गरेको छ । रास्वपा विकास योजना विभागका केन्द्रीय सचिव तथा दाङको चुनावी कमान्ड सम्हालेका विपिन अधिकारीले एमाले आफूहरूको प्रतिस्पर्धी नदेखिएको दाबी गरे ।
‘यो क्षेत्रमा हाम्रो हाइप्रोफाइल नेता उम्मेदवार हुनुहुन्छ,’ उनले भने, ‘अहिलेको अवस्थासम्म आउँदा हामी धेरै सहजतासहित टपमा छौं । २५ हजारभन्दा बढी मत ल्याएर जीत निकाल्ने हामीले विश्लेषण छ ।’
यता, महासचिव पोखरेल लुम्बिनी प्रदेशका पूर्व मुख्यमन्त्री तथा संघीय सरकारको सूचना तथा सञ्चार मन्त्री समेत भएका थिए । कार्यकर्तासँग कम घुलमिल हुने पोखरेललाई जिल्लाका नेता/कार्यकर्ताले आगामी दिनमा पार्टीको नेतृत्वको रूपमा प्रस्तुत गरिरहेका छन् ।
आन्दोलनबाट वाम राजनीतिमा स्थापित पोखरेल लुम्बिनीका संस्थापक मुख्यमन्त्री समेत हुन् । प्रदेशको राजधानी दाङ तोक्ने विषयमा उनको महत्त्वपूर्ण भूमिका छ । लुम्बिनी प्रदेशको राजधानी बुटवलमा दाङको देउखुरी स्थानान्तरण गरिए पनि जिल्लामा त्यसको प्रभाव देखिएन । आधारभूत पूर्वाधार समेत नभएको क्षेत्रमा राजधानी सारेपछि यसलाई दाङले अपनत्व लिन सकेको छैन ।
क्षेत्र नम्बर २ छाडेर पोखरेलले राजधानी भएको क्षेत्र नम्बर– १ बाट चुनाव लड्ने तयारी पनि नगरेका होइनन् । तर, त्यहाँ पनि सुरक्षित नठानेर अन्तत दाङ– २ बाट नै चुनाव लड्ने निचोडमा पुगेका थिए ।
त्यही भएर पोखरेलले मनोनयन दर्ता गर्ने दिन मात्र दाङ– १ मा रेवतीरमण शर्मालाई उम्मेदवार बनाउने निर्णय गरेका थिए ।
विद्यार्थी आन्दोलन हुँदै पार्टीका विभिन्न भूमिकामा रहेर काम गरेका पोखरेल एमालेको २०५४ सालमा सम्पन्न छैटौं महाधिवेशनबाट केन्द्रीय सदस्य बने ।
२०६५ सालमा सम्पन्न आठौं महाधिवेशनमा उनी एमाले सचिवमा निर्वाचित भए । २०७१ सालमा भएको नवौं महाधिवेशनमा उपमहासचिवमा भिडेका पोखरेल पराजित हुँदा केन्द्रीय सदस्यमै सीमित बने ।
संसदीय निर्वाचनमा लगातार हार बेहोरेका उनलाई पार्टी राजनीतिमा समेत असफलता बेहोर्नुपर्ने दुर्भाग्य आइलाग्यो । उपमहासचिवमा पराजित बने पनि मुख्यमन्त्री बनेर हैसियतलाई उच्च बनाएका पोखरेलले एमाले–माओवादी एकीरणपछि नेकपाको केन्द्रमा रहेर काम गर्ने अवसर पाए ।
चितवनमा सम्पन्न पार्टीको १० औं महाधिवेशनबाट उनी महासचिव बने । गएको मंसिरको ११ औं महाधिवेशनमा पनि पोखरेल महासचिवमा दोहोरिए । नीति र सिद्धान्तका कुरा गर्ने उनलाई मदन भण्डारीले प्रतिपादन गरेको जनताको बहुदलीय जनवादको प्रखर व्याख्याता मानिन्छ ।
दलहरूका आ–आफ्नै दाबी
कांग्रेस दाङका नेता प्रदीप मजगैयाले जिल्लाका तीनवटै क्षेत्र कांग्रेसले सुरक्षित गर्ने दाबी गरे । ‘दाङ कांग्रेसको पुरानो गढ भएको जिल्ला हो,’ मजगैया भन्छन्, ‘जिल्लामा लोकप्रिय मानिएका किरणकिशोर घिमिरे उम्मेदवार हुनुहुन्छ । कांग्रेसको बलले माओवादीले जीत निकालेको हो । यो पटक कांग्रेसले सबै क्षेत्र सुरक्षित गर्नेछ ।’
यता एमाले दाङका उपाध्यक्ष मनोहर बुढाथोकीले पार्टीविरुद्ध फैलाइएको भ्रमलाई चिरेर महासचिव पोखरेलले जीत निकाल्ने दाबी गरे ।
‘योपटक समृद्धि र विकासको पक्षमा दाङ– २ का जनताको मत जान्छ । पोखरेल अघिल्लोपटक पराजित हुँदा यो क्षेत्रवासीले विकासमा पछाडि परेको महसुस गरेका छन् । यहाँ जनता हावाहुरी र भ्रमको पछाडि दौडिँदैनन् । जनताले स्थायी शक्तिलाई मतदान गर्नेछन् भन्ने हाम्रो अपेक्षा हो ।’
उपाध्यक्ष बुढाथोकीले महासचिवसँग कांग्रेस र रास्वपासहितको त्रिपक्षीय प्रतिस्पर्धा हुने भने बताए ।
यो क्षेत्रमा बंगलाचुली गाउँपालिकासँगै घोराही उपमहानगरपालिकाका वडा नं. ४, ६, ७, ८, ९, १०, ११, १२, १३, १४, १५, १६, १७, १८ र १९ पर्छन् । यसैगरी, तुलसीपुर उपमहानगरपालिकाका १६, १७, १८ र १९ नम्बर वडा पनि यही क्षेत्रमा समेटिएका छन् ।
बंगलाचुली गाउँपालिका र घोराहीका वडा नं. १०, १३, १६ र १९ बाहेक अन्य सम्पूर्ण वडा एमालेले जितेको र २०७९ को निर्वाचनमा कांग्रेस–माओवादी गठबन्धनकी उम्मेदवार रेखा शर्मासँग १९६ मतले मात्र पराजित भएकाले अहिले निर्वाचन जित्न सहज हुने एमालेको आन्तरिक विश्लेषण छ । शर्मा २६ हजार ८७७ मतसहित विजयी हुँदा पोखरेलले २६ हजार ६८१ मत प्राप्त गरेका थिए ।
मुलुकमा लोकतन्त्र आएपछि भएको पहिलो निर्वाचन २०६४ मा दाङका तत्कालीन ५ वटै क्षेत्रमा माओवादीले जितेको थियो ।
२०७० को दोस्रो संविधानसभा निर्वाचनमा फेरि ५ वटै क्षेत्रमा नेपाली कांग्रेसले जितेको थियो । २०७४ मा तत्कालीन एमाले–माओवादी गठबन्धन र २०७९ मा तत्कालीन माओवादी–कांग्रेस गठबन्धनले यहाँ जीत निकालेका थिए ।
