२२ असार २०८३, सोमबार
भारतमा प्रत्यक्ष (लाइभ) कन्सर्टहरू केवल मनोरञ्जनको माध्यममा सीमित नरही अर्थतन्त्र र सांस्कृतिक क्षेत्रलाई समेत चलायमान बनाउने शक्तिशाली माध्यमका रूपमा स्थापित हुन थालेका छन्। पछिल्लो समय दिलजितको ‘दिल–लुमिनाटी टुर २०२४’ सम्बन्धी गरिएको अध्ययनले लाइभ कन्सर्टहरूले अर्थतन्त्र र सांस्कृतिक क्षेत्रलाई समेत चलायमान बनाएको देखाएको हो ।
ईवाई (ईवाई)ले सार्वजनिक गरेको सामाजिक–आर्थिक विश्लेषणअनुसार उक्त टुरले भारतका १३ शहरमा ३ लाख २० हजारभन्दा बढी दर्शकलाई आकर्षित गरेको थियो । मेट्रो सहरसँगै टियर–२ र टियर–३ शहरहरूमा समेत टिकटको उच्च माग देखिनुले कन्सर्टप्रतिको आकर्षण देशव्यापी रूपमा फैलिएको देखिएको छ । प्रतिवेदनअनुसार सहभागीमध्ये झन्डै आधा दर्शक साना तथा मध्यम शहरबाट आएका थिए ।
अध्ययनले कन्सर्टहरूले अर्थतन्त्रमा उल्लेखनीय योगदान पुर्याइरहेको पनि देखाएको छ। उक्त टुरबाट मात्रै करिब ९५० करोड भारतीय रुपैयाँ बराबरको आर्थिक गतिविधि सिर्जना भएको उल्लेख गरिएको छ। यसमा टिकट बिक्रीसँगै होटल, रेस्टुरेन्ट, यातायात, किनमेल र पर्यटन क्षेत्रमा भएको खर्च समावेश छन्।
यस्तै, कन्सर्टले रोजगारी सिर्जनामा पनि महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको पाइएको छ। प्रतिवेदनअनुसार कार्यक्रमसँग सम्बन्धित विभिन्न क्षेत्रमा १ लाख १८ हजारभन्दा बढी ‘म्यान–डे’ बराबरको रोजगारी सिर्जना भएको थियो।
अध्ययनले ठूला कन्सर्टहरूको ‘मल्टिप्लायर इफेक्ट’ पनि उच्च रहेको देखाएको छ। प्रत्यक्ष आम्दानीभन्दा बाहिर यात्रा, आतिथ्य सेवा, खुद्रा व्यापार, अस्थायी रोजगारी र ब्रान्ड प्रवर्द्धनमार्फत समग्र अर्थतन्त्रमा तीन गुणासम्म प्रभाव पर्ने उल्लेख गरिएको छ।
अर्थतन्त्रसँगै कन्सर्टहरूले सांस्कृतिक एकतामा पनि योगदान पुर्याइरहेका छन्। दिलजीत दोसांझको टुरमा स्थानीय संस्कृति, पोशाक र शहर–विशेष प्रस्तुति समावेश गरिएकाले विभिन्न क्षेत्रबीच सांस्कृतिक आदान–प्रदान बढेको अध्ययनले देखाएको छ।
यसैबीच, कन्सर्टसँग जोडिएका ब्रान्डहरूले परम्परागत प्रायोजनभन्दा बाहिर गएर डिजिटल र अनुभवात्मक मार्केटिङमा जोड दिन थालेका छन्। शहर–विशेष सामग्री, अनलाइन टिकटिङ र दर्शकसँग प्रत्यक्ष अन्तरक्रियामा आधारित रणनीतिले बजार प्रवर्द्धनको स्वरूप परिवर्तन गरिरहेको रिपोर्टमा उल्लेख छ ।
यद्यपि, प्रत्यक्ष मनोरञ्जन क्षेत्रको थप विकासका लागि पूर्वाधार सुधार आवश्यक रहेको अध्ययनले औंल्याएको छ। एकल–विन्डो अनुमति प्रणाली, ठूला कार्यक्रमका लागि उपयुक्त पूर्वाधार, सुरक्षित यातायात, डिजिटल टिकटिङ र दक्ष जनशक्ति विकासमा ध्यान दिनुपर्ने उल्लेख गरिएको छ।
समग्रमा, भारतमा कन्सर्टहरू मनोरञ्जनभन्दा बाहिर गएर अर्थतन्त्र, पर्यटन र सांस्कृतिक एकताको महत्वपूर्ण माध्यम बन्दै गएको निष्कर्ष अध्ययनले निकालेको छ।
