अमेरिकी-इजरायली पक्षले इरानमाथि गरेको आक्रमणपछि मध्यपूर्वको अवस्था द्रुत गतिमा विकसित हुँदैछ र द्वन्द्व अब खाडी देशहरूसम्म पुगेको छ। इरानले आफ्ना ग्यास क्षेत्रहरूमा आक्रमण भएपछि खाडी मुलुकहरूलाई पनि आफूले नचाहेको युद्धमा तानेको हो। यसअघि इजरायलले विश्वको सबैभन्दा ठूलो एलएनजी (LNG) उत्पादन क्षेत्र 'साउथ पार्स'मा आक्रमण गरेको थियो। जवाफमा इरानले खाडीका पेट्रोलियम ऊर्जा केन्द्रहरूलाई निसाना बनाएको छ।

कतारको सरकारी स्वामित्वमा रहेको तेल कम्पनीका अनुसार, इरानको मिसाइल आक्रमणले उसको तेल प्रशोधन एकाइ 'रास लाफान'मा उल्लेखनीय क्षति पुर्‍याएको छ। साउदी अरेबियाले राजधानी रियादमाथि प्रहार गरिएका चारवटा ब्यालिस्टिक मिसाइलहरू खसालेको दाबी गरेको छ। केही रिपोर्टहरूका अनुसार, इरानले साउदी अरेबियाको सबैभन्दा ठूलो तेल कम्पनी 'अरामको'सँग सम्बन्धित पूर्वाधारहरूलाई पनि लक्षित गरेको छ। साथै, इरानले संयुक्त अरब इमिरेट्स (UAE) मा पनि ब्यालिस्टिक मिसाइल आक्रमण गरेको छ।

यो युद्ध अगाडि बढ्दै जाँदा खाडी देशहरूको अवस्था झनै जटिल बन्दै गएको छ। फेब्रुअरी २८ मा अमेरिकी आक्रमणमा इरानी सर्वोच्च नेता अयातोल्लाह अली खामेनीको मृत्यु भएपछि इरानले प्रतिशोधात्मक कारबाही तीव्र पारेको थियो। यी आक्रमणहरूले इजरायली र अमेरिकी सैन्य अड्डाहरूका साथै खाडी देशहरूमा रहेका ऊर्जा र रणनीतिक पूर्वाधारहरूलाई लक्षित गरेका छन्।

खाडी क्षेत्रमा अमेरिकी सैन्य गतिविधि बढ्दै जाँदा र पूर्ण युद्धको सम्भावना देखिँदा, खाडी नेताहरू सैन्य द्वन्द्व रोक्न हरसम्भव कूटनीतिक प्रयास गरिरहेका थिए। तर अब यी देशहरू आफैं 'क्रसफायर'मा फसेका छन्। यो बढ्दो द्वन्द्वले साउदी अरेबिया, संयुक्त अरब इमिरेट्स, बहराइन, कुवेत र कतारका लागि चुनौतीपूर्ण परिस्थिति सिर्जना गरेको छ।

भौगोलिक रूपमा इरान फारसी खाडीको एकातिर छ भने साउदी अरेबिया, संयुक्त अरब इमिरेट्स, बहराइन, कुवेत र कतार अर्कोतिर छन्। अब यी सबै देशहरू यस युद्धमा गहिरो रूपमा फसेका छन्। विश्लेषकहरूका अनुसार, तेल र ग्यास स्रोतले धनी यी देशहरूसँग अब धेरै सीमित विकल्पहरू बाँकी छन्।

रिपोर्टहरूका अनुसार, इरानले अहिलेसम्म यी देशहरूमा २ हजारभन्दा बढी क्षेप्यास्त्र र ड्रोनहरू प्रहार गरिसकेको छ। सबैभन्दा आक्रामक आक्रमणहरू संयुक्त अरब इमिरेट्सविरुद्ध भएका छन्। इरानले संयुक्त अरब इमिरेट्समा रहेको अमेरिकी 'अल जाफ्रा' सैन्य आधार, कतारमा रहेको 'अल उदेइद' एयर बेस र कुवेतमा रहेको 'क्याम्प बुहरिङ'मा क्षेप्यास्त्र आक्रमण गरेको छ। यसका साथै, बहराइनमा रहेको अमेरिकी 'सेन्टकम' (केन्द्रीय कमाण्ड) आधारहरू पनि लक्षित गरिएका छन्।

दुबई विमानस्थल पनि आक्रमणबाट प्रभावित भएको छ। संयुक्त अरब इमिरेट्सको 'शाह ग्यास' क्षेत्र र 'फुजैराह' बन्दरगाहलाई पनि निसाना बनाइएको छ। संयुक्त अरब इमिरेट्सको पूर्वी तटमा अवस्थित फुजैराह बन्दरगाह 'होर्मुज जलडमरूमध्य' बाहिर पर्छ, जसलाई खाडी तेल निर्यातका लागि रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण वैकल्पिक मार्ग मानिन्छ।

वास्तवमा, अमेरिकी-इजरायली आक्रमणपछि इरानले खाडी देशहरूका आधारहरूमा आक्रामक रूपमा आक्रमण गरेर ऊर्जा संकट सिर्जना गर्ने प्रयास गरेको छ। यद्यपि यी देशहरूले इरानविरुद्ध हालसम्म कुनै प्रत्यक्ष सैन्य कारबाही गरेका छैनन्, तर प्रश्न उठ्छ: यी देशहरू कहिलेसम्म चुप लागेर बस्नेछन्?

अन्तर्राष्ट्रिय मामिला विज्ञ तथा अमेरिकाको डेलावेयर विश्वविद्यालयका प्राध्यापक मुक्तदार खान भन्छन्, 'खाडी देशहरू इरानविरुद्धको अमेरिका-इजरायल युद्धको सबैभन्दा ठूलो अनिच्छित पीडित बनेका छन्। तेल महँगो भएको छ, तर यसले उनीहरूलाई नभई रुस र अमेरिकाजस्ता अन्य उत्पादकहरूलाई फाइदा पुर्‍याइरहेको छ।'

विश्लेषकहरू यसलाई खाडी देशहरूका लागि एउटा यस्तो अवाञ्छित युद्ध मान्छन्, जसमा उनीहरू नचाहँदा नचाहँदै अल्झिएका छन् तर बाहिर निस्कने कुनै स्पष्ट बाटो देखिँदैन। यी देशहरू कहिलेसम्म चुप लागेर बस्नेछन् र के तिनीहरू प्रत्यक्ष रूपमा कुनै सैन्य कारबाहीमा संलग्न हुन सक्छन्? यो अहिलेको गम्भीर प्रश्न हो।

वास्तवमा यो युद्धले खाडी देशहरूको तेल निर्यातलाई प्रत्यक्ष असर पारेको छ भने रुसको निर्यात बढिरहेको छ। अमेरिकाले भारतलाई रुसबाट कच्चा तेल खरिद गर्न एक महिनाको छुट पनि दिएको छ।

आफ्नो नेतृत्व र सैन्य अड्डाहरूमा आक्रमण भएपछि इरानले होर्मुज जलडमरूमध्य पूर्ण रूपमा बन्द गर्ने धम्की दिएको छ। इरानको यो कडा अडानले समुद्री आवागमन घटाएको छ र विश्वव्यापी तेल व्यापारलाई असर गरेको छ। विश्लेषकहरूका अनुसार, इरानले अमेरिका, इजरायल र खाडी देशहरूका लागि यो युद्धलाई यति महँगो बनाउन खोज्दैछ कि उनीहरूलाई युद्ध जारी राख्न असम्भव होस्। होर्मुज जलडमरूमध्यमा इरानको प्रभावले विश्वव्यापी तेल आपूर्तिलाई अस्थिर बनाएको छ र यसले खाडी अर्थतन्त्रमा प्रत्यक्ष चोट पुर्‍याएको छ।

विश्लेषकहरू यसलाई खाडी देशहरूका लागि एउटा यस्तो 'दलदल' मान्छन्, जसमा उनीहरू न त खुला रूपमा अमेरिका र इजरायलको पक्षमा उभिन सक्छन्, न त इरानको कडा विरोध नै गर्न सक्छन्। यद्यपि, अमेरिकी सैन्य अड्डाहरू र ऊर्जा प्रतिष्ठानहरूमा इरानले गरेको आक्रमणबाट उनीहरू अचम्मित भने छैनन्। इरानले पहिले नै स्पष्ट पारिसकेको थियो कि यदि आफूमाथि आक्रमण गरियो भने त्यसको निशाना अमेरिकी अड्डाहरू बन्नेछन्।

खाडी देशहरूको वर्तमान अवस्था उनीहरूको कमजोर सैन्य क्षमता र राजनीतिक इच्छाशक्तिको अभावका कारण सिर्जना भएको हो। विगत तीन दशकमा यी देशहरूले आफ्नो तेल सम्पत्ति सुरक्षा र सैन्य सुदृढीकरणमा खर्च गरेका छन्। तथ्याङ्क अनुसार, साउदी अरेबिया, कतार, बहराइन, संयुक्त अरब इमिरेट्स, ओमान र कुवेतले सन् १९९० को दशकको मध्यदेखि हतियार र सुरक्षामा २ देखि ३ ट्रिलियन डलर खर्च गरिसकेका छन्। साउदी अरेबियाले मात्र वार्षिक ७० देखि ८० अर्ब डलर सैन्य बजेटमा खर्च गर्छ।

विश्व बैंकका अनुसार, खाडी देशहरूले प्रत्येक वर्ष आफ्नो कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (GDP) को ५ देखि ७ प्रतिशत सुरक्षामा खर्च गर्छन्, जबकि नाटो (NATO) देशहरूको यो खर्च औसत २ प्रतिशत मात्र छ। तर यो विशाल लगानीका बाबजुद इरानका साधारण मिसाइल र ड्रोनहरू रोक्न उनीहरू असमर्थ देखिएका छन्, जसले गर्दा ट्रिलियन डलरको सुरक्षा मोडलमाथि नै गम्भीर प्रश्न उठेको छ।

सबैभन्दा ठूलो विडम्बना त के छ भने, जुन अमेरिकी सैन्य अड्डाहरूलाई उनीहरूले आफ्नो सुरक्षाको ग्यारेन्टी मानेका थिए, आज ती नै उनीहरूका लागि सबैभन्दा ठूलो खतरा बनेका छन्। खाडी देशहरूले आफ्नो सुरक्षाको जिम्मा अमेरिकालाई सुम्पिएका (Outsource गरेका) थिए, तर त्यो विश्वास अब टुट्दै गएको छ। अवस्था यस्तो छ कि खाडी देशहरूलाई सुरक्षा दिनुको सट्टा, उनीहरू उल्टै अमेरिकी अड्डाहरू जोगाउन आफ्ना महँगा 'इन्टरसेप्टर'हरू खर्च गर्न बाध्य छन्।

युद्धले तेल उत्पादन मात्र होइन, खाडी देशहरूको 'सुरक्षित र स्थिर' छविलाई पनि ध्वस्त पारेको छ। लगानी, पर्यटन र घरजग्गा (Real Estate) क्षेत्र नराम्ररी प्रभावित भएका छन्। पेट्रोडलरमा निर्भर यी देशहरूका लागि यो अवस्था निकै भयावह हुन सक्छ।

यो परिस्थितिबाट खाडी देशहरूले सिक्ने सबैभन्दा ठूलो पाठ यो हो कि उनीहरूको भूमिमा रहेका विदेशी सैन्य आधारहरू सुरक्षाको स्रोत मात्र नभई असुरक्षाको कारण पनि हुन सक्छन्। युद्ध सुरु हुनुभन्दा पहिले कतार र इरानबीच मैत्रीपूर्ण सम्बन्ध थियो। कतारको समृद्धिको प्रतीक मानिने पार्स ग्यास क्षेत्र दुवै देशले संयुक्त रूपमा सञ्चालन गर्थे। तर अहिले युद्धको आगोले सबै कुरा सन्तुलन बाहिर पुर्‍याएको छ।

अन्त्यमा, खाडी देशहरू अहिले एउटा नाजुक मोडमा उभिएका छन्। एकातिर उनीहरू अमेरिका र इजरायलसँगको सम्बन्ध जोगाउन चाहन्छन् भने अर्कोतिर इरानसँगको प्रत्यक्ष टकरावबाट बच्न खोज्दैछन्। अरब देशहरूले न त अमेरिका-इजरायलको आलोचना गरिरहेका छन्, न त खुलेर इरानको समर्थन; तर यसको भारी मूल्य भने उनीहरूले नै चुकाउनु परिरहेको छ। बीबीसीको सहयोगमा