अमेरिका र इरानबीच स्विट्जरल्याण्डमा आइतबारदेखि शान्ति वार्ता शुरू हुने तयारी भइरहेका बेला हर्मुज जलडमररु बन्द गरिएको इरानी दाबीलाई अमेरिकी अधिकारीहरूले अस्वीकार गरेका छन् ।

इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमका अनुसार उच्चस्तरीय इरानी प्रतिनिधिमण्डल वार्ताका लागि स्विट्जरल्याण्ड पुगेको छ । अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्स पनि वार्तामा सहभागी हुन वासिङ्टनबाट प्रस्थान गरेका छन् । 

पाकिस्तानले मध्यस्थता गरेको अन्तरिम सम्झौताअनुसार दुवै देशले ६० दिनको युद्धविराम स्वीकार गर्दै वार्तामा बस्न सहमति जनाएका छन् ।

तर, वार्ताअघि इरानको इस्लामिक रिभोल्युसनरी गार्ड कोर्प्स (आईआरजीसी)ले शनिबार हर्मुज जलडमरूमध्य बन्द गरिएको घोषणा गरेको थियो । 

आईआरजीसीले लेबनानमा इजरायलले अमेरिकी प्रतिबद्धता उल्लङ्घन गर्दै आक्रमण गरेको आरोप लगाउँदै उक्त क्षेत्र नजिकिने जहाजहरू जोखिममा पर्न सक्ने चेतावनी दिएको थियो ।

यद्यपि अमेरिकी सेनाको सेन्ट्रल कमाण्ड (सेन्टकम) ले शनिबार मात्र ५५ वटा व्यापारिक जहाज हर्मुज जलडमरू पार गरेको र ती जहाजमार्फत १ करोड ७० लाख ब्यारेलभन्दा बढी तेल विश्व बजारतर्फ ढुवानी भएको जनाएको छ। सेन्टकमले व्यावसायिक जहाजहरूको आवागमन निरन्तर सुरक्षित रहने पनि बताएको छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमार्फत युद्धविराम अवधिभर र त्यसपछि पनि हर्मुज मार्ग प्रयोग गर्दा कुनै शुल्क नलाग्ने बताएका छन् । उनले शान्ति वार्ता असफल भए अमेरिकाले मध्यपूर्वी मुलुकहरूको ‘संरक्षक’को भूमिकाबापत शुल्क लगाउन सक्ने सम्भावना पनि खुला राखेका छन् ।

इरानी सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह मोज्तबा खामेनेईका सल्लाहकार मोहम्मद मोख्बेरले अमेरिकाले अन्तरिम सम्झौताको पहिलो सर्त कार्यान्वयन नगरेको आरोप लगाएका छन् । उनका अनुसार सबै मोर्चामा युद्धविराम लागू नभएसम्म मध्यपूर्वबाट हुने ऊर्जा आपूर्ति प्रभावित रहनेछ ।

वार्ताका लागि पुगेको इरानी टोलीको नेतृत्व प्रमुख वार्ताकार मोहम्मद बाघेर घालिबाफले गरेका छन् । टोलीमा विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीसहित सुरक्षा, केन्द्रीय बैंक र तेल क्षेत्रका उच्च अधिकारीहरू सहभागी छन् । अमेरिकी टोलीमा उपराष्ट्रपति भान्ससँगै विशेष दूत स्टिभ विटकफ र राष्ट्रपति ट्रम्पका ज्वाइँ जारेड कुशनर सहभागी छन् ।

इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बाघाईले विगतमा भएका सहमति कार्यान्वयन नभएको उल्लेख गर्दै यसपटक इरानले आफ्ना माग पूरा गराउन जोड दिने बताएका छन् । उपराष्ट्रपति भान्सले भने युद्धविराम कायम रहनेमा आफू विश्वस्त रहेको र हर्मुज जलडमरू वास्तवमै बन्द भएको कुनै प्रमाण नदेखिएको बताएका छन् ।

वार्ताको अर्को प्रमुख विषय लेबनानमा लागू गरिएको युद्धविराम पनि रहेको छ । तर युद्धविराम लागू भएको केही घण्टामै शनिबार इजरायली आक्रमणमा २० जनाको मृत्यु भएको लेबनानी नागरिक सुरक्षा निकायले जनाएको छ । 

इजरायलले हिजबुल्लाहको आक्रमणको जवाफस्वरूप कारबाही गरेको बताएको छ भने हिजबुल्लाहले इजरायललाई लेबनानमा स्वतन्त्र रूपमा गतिविधि गर्न नदिने चेतावनी दिएको छ ।

इजरायलले आफू अमेरिका–इरान सम्झौताको पक्षकार नभएको र कब्जामा लिएको लेबनानी भूभाग नछाड्ने स्पष्ट पारेको छ । इजरायली सञ्चारमाध्यम च्यानल १२ का अनुसार प्रधानमन्त्री र रक्षा मन्त्रीले लेबनानमा गोलीबारी रोक्न सेनालाई निर्देशन दिएका छन्, तर कब्जा गरिएका क्षेत्रबाट फिर्ता नहुने नीति कायम राखिएको छ ।

यसबीच, हिब्रु विश्वविद्यालयले गरेको एक सर्वेक्षणअनुसार ९२ प्रतिशत इजरायलीले हालैको अमेरिका–इजरायल सैन्य अभियानबाट इरानले इजरायलभन्दा बढी लाभ उठाएको विश्वास गरेका छन् । सर्वेक्षणमा सहभागी झण्डै ९० प्रतिशतले युद्धका लक्ष्य पूरा नभएको बताएका छन् भने ७० प्रतिशतभन्दा बढीले प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहुले दाबी गरेजस्तो ठूलो उपलब्धि हासिल भएको विश्वास नगरेको जनाइएको छ ।

लेबनानको स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार मार्च २ यता इजरायली आक्रमणमा ४ हजार ५७ जनाको मृत्यु भइसकेको छ । इजरायली अधिकारीहरूका अनुसार हिजबुल्लाहसँगको द्वन्द्वमा कम्तीमा ३२ सैनिक र चार सर्वसाधारणको मृत्यु भएको छ ।