२१ असार २०८३, आइतबार
पछिल्लो समय नेपालमा बर्ड फ्लूको संक्रमण डढेलो जसरी फैलिइरहेको छ । काठमाडौं उपत्यका र आसपासका जिल्लाहरूमा यसले गम्भीर रूप लिएको छ ।
पशुसेवा विभागका अनुसार, देशका केही भागमा बर्ड फ्लू नियन्त्रणमा आए पनि बागमती प्रदेशका मुख्य शहरहरूमा भने अवस्था चिन्ताजनक छ । कोशी प्रदेश, मधेशका बारा र महोत्तरी तथा बागमतीको चितवनमा संक्रमण पूर्ण रूपमा नियन्त्रणमा आइसकेको छ ।
तर, काठमाडौं उपत्यकामा हालसम्म २ लाखभन्दा बढी कुखुराहरू बर्ड फ्लूका कारण मरिसकेका छन् भने विभागले तिनलाई सुरक्षित रूपमा नष्ट गरिसकेको छ । रोग थप फैलिन नदिन काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लामा पनि करिब ४० देखि ५० हजार कुखुराहरू नष्ट गरिएको छ ।
कसरी भित्रियो भाइरस?चिडियाखानामै फैलियो संक्रमण !
बर्ड फ्लू सामान्यतया पंक्षीबाट पंक्षीमै सर्ने रोग हो । तर, यो पटक नेपालमा यो भाइरस कसरी भित्रियो त ?
पशुसेवा विभागका वरिष्ठ पशु चिकित्सक डा. मुकुल उपाध्यायका अनुसार, यसको मुख्य स्रोत बाहिरबाट 'बसाइँसराइ गरेर आउन चराहरू' हुन् । विदेशी चराहरूबाट यो संक्रमण शुरूमा हाम्रा स्थानीय कागहरूमा सर्यो । अग्ला रुख र बाँसका झाङमा बस्ने संक्रमित कागको सुली स्थानीय कुखुराका खोरहरूमा खस्यो । त्यहाँबाट विस्तारै यो व्यावसायिक रूपमा पालिएका ठूला फार्महरूसम्म पुग्यो ।
सबैभन्दा डरलाग्दो कुरा त के छ भने, जावलाखेलस्थित सदर चिडियाखानामा समेत यो संक्रमण पुग्यो । त्यहाँ अति घातक र कम घातक दुवै प्रकारका बर्ड फ्लू फेला परे । चिडियाखानाका रुखमा बसेका कागको सुलीबाटै त्यहाँका बहुमूल्य चराहरू संक्रमित भएर मरे । हाल मरेका सम्पूर्ण पंक्षीहरूलाई सुरक्षित रूपमा गाडेर चिडियाखाना क्षेत्रलाई पूर्ण रूपमा 'डिसइन्फेक्सन' गरिसकिएको छ ।
के यो मानिसमा सर्छ?
तपाईँलाई लाग्न सक्छ, एउटा खोरमा दुई-चारवटा कुखुरा मर्दा सरकारले किन पूरै फार्मका कुखुराहरू नष्ट गर्छ ? यसको पछाडि एउटा डरलाग्दो वैज्ञानिक कारण छ ।
डा. उपाध्यायका अनुसार 'यदि पंक्षीमा हुने बर्ड फ्लू भाइरस र मानिसमा लाग्ने सामान्य रुघाखोकीको भाइरस आपसमा मिसिएर 'म्युटेसन' (उत्परिवर्तन) भयो भने, तेस्रो नयाँ र अत्यन्तै घातक भाइरसको जन्म हुन सक्छ ।'
यदि त्यसो भयो भने, यो भाइरस मानिसबाट मानिसमा तीव्र रूपमा सर्न थाल्छ र यसले कोभिड-१९ वा विगतको स्पेनिस फ्लूभन्दा पनि भयानक विश्वव्यापी महामारीको रूप लिन सक्छ ।
कोभिडजस्तै सम्भावित महामारीलाई रोक्न सरकारले संक्रमित क्षेत्रका सम्पूर्ण पंक्षी नष्ट गर्ने कठोर कदम चालेको हो ।
यद्यपि, नेपालमा अहिलेसम्म मानिसमा यसको व्यापक संक्रमण देखिएको छैन । सन् २०१९ मा बर्ड फ्लूका कारण एक जनाको मृत्यु भए तापनि त्यो अरूमा सर्न पाएको थिएन ।
मासु र अण्डा खाने कि नखाने ?
अहिले उपभोक्ताहरूमा सबैभन्दा ठूलो त्रास छ— के बजारमा पाइने मासु खान सुरक्षित छ ?
त्रासका कारण बजारमा मासुको खपत स्वात्तै घटेको छ ।
तर, वरिष्ठ पशु चिकित्सक डा. उपाध्याय भन्छन्– 'स्वस्थ कुखुराको मासु र अण्डालाई राम्ररी पकाएर खाने हो भने बर्ड फ्लू सर्ने जोखिम शून्य बराबर रहन्छ ।'
राम्ररी उमालेको वा पकाएको मासुबाट अहिलेसम्म विश्वमा कतै पनि बर्ड फ्लू सरेको रेकर्ड छैन । तर, याद राख्नुहोस्, संक्रमित वा मरेको कुखुराको मासु बेच्नु गैरकानुनी र दण्डनीय अपराध हो ।
किसान र आम नागरिकले के गर्ने?
यो रोग फैलिन नदिन हामी सबैको दायित्व उत्तिकै छ ।
विशेषगरी कतिपय किसानले मरेका कुखुरा जथाभावी खोलानालामा फ्याँकिदिने र कुकुरले त्यो सिनो खाएर गाउँभरि रोग सार्ने गरेको पाइएको छ । यो अत्यन्तै खतरनाक गल्ती हो ।
डा. उपाध्यायले यसबाट बच्ने केही उपाय सुझाएका छन् ।
पहिलो, खोरमा कुखुरा बिरामी परे वा मरे तुरुन्तै नजिकको पशु सेवा कार्यालय वा केन्द्रीय पशु रोग अन्वेषण प्रयोगशालामा खबर गर्नुहोस् ।
मरेका वा शंकास्पद पंक्षीको नजिक जाँदा अनिवार्य मास्क र पन्जाको प्रयोग गर्नुहोस् ।
दोस्रो, फार्ममा बाहिरी चराचुरुङ्गी, कुकुर, बिरालो र अनावश्यक मानिसको प्रवेश पूर्ण रूपमा रोक लगाउनुहोस् ।
तेस्रो, एउटै गाडीमा दाना र मरेका कुखुरा नबोक्नुहोस् । गाडीलाई नियमित 'डिसइन्फेक्सन' गर्नुहोस् ।
यसका साथै, शंकास्पद कुखुराको सम्पर्कमा आएपछि रुघाखोकी लागेमा तुरुन्तै स्वास्थ्य संस्थामा गइहाल्नुहोस् ।
सरकारको तयारी के छ?
हाल पशुसेवा विभागले केन्द्रीय र जिल्ला स्तरमा नियन्त्रण कक्षहरू स्थापना गरेर युद्धस्तरमा काम गरिरहेको छ । दैनिक ५ देखि ६ वटा 'द्रुत टोलीहरू' फिल्डमा खटिएर संक्रमित पंक्षी नष्ट गर्ने र पुर्ने काम गरिरहेका छन् । अवैध ओसारपसार रोक्न नाकाहरूमा कडा निगरानी बढाइएको छ ।
बर्ड फ्लूबाट डराउने होइन, सचेत बन्ने बेला हो । मरेका कुखुरा नफ्याँकौँ, शंका लागेमा खबर गरौँ । सुरक्षित रूपमा त्यसको व्यवस्थापन गरौं । बजारमा किनेको मासुलाई राम्ररी पकाएर मात्र खाऔँ ।
