×

Dabur
Nic Asia
Marvel

सन्दर्भ : गणतन्त्र दिवस

गणतन्त्रमा मदनको सम्झना र एमालेको समीक्षा– दासढुंगा टु सौराहा

काठमाडाैं | जेठ १५, २०७९

TVS INSIDE

हामीले चौधौं गणतन्त्र दिवस मनाइरहँदा गणतन्त्रको उत्कट अभिलाषा राखेका तर गणतन्त्र देख्न नपाएका नेपाली वाम आन्दोलनका चर्चित नेता क. मदन भण्डारीबारे चर्चा गर्नु सान्दर्भिक हुनेछ ।

morang Auto yamaha

नेपालको वाम आन्दोलनलाई दिशानिर्देश गर्न, शक्ति सन्तुलन गर्न र शक्ति सञ्चय गर्न मनमोहन अधिकारीलाई पार्टी अध्यक्ष मान्न तयार क. मदन भण्डारी जीवित भएको भए शायद नेकपा एमालेलाई विना कुनै हिच्किचाहट माओवादी केन्द्रमा मर्जको प्रस्ताव राख्थे होलान् । प्रचण्डको नेतृत्व स्वीकार गर्न र माओवादी आन्दोलनका उपलब्धिहरूको खुलेर प्रशंसा गर्न उनलाई कुनै शक्ति र प्रतिशोध एवं स्वार्थले रोक्ने थिएन ।


Advertisment
NMB BANK
RMC TANSEN
Saurya island

पार्टी एकीकरणपछि म प्रथम अध्यक्ष भन्दै अहंकारले डुक्रिनुभन्दा प्रचण्डजी प्रथम अध्यक्ष हो, किनकी अढाइ सय वर्ष लामो राजतन्त्रलाई  जरैबाट उखेलेर फ्याँक्न सशस्त्र संघर्षको आँधीबेहरी सिर्जना गर्ने क. प्रचण्डलाई म हृदयदेखि स्यालुट गर्न चाहन्छु भन्दै मदनले पार्टीलाई थप मजबुत र एक ढिक्का बनाउन हमेशा भूमिका खेल्थे होलान् ।

चरम व्यक्तिवाद र आत्मअहंकारको घोडामा चढेर वामपन्थी खास्टो ओढेका नक्कली कम्युनिस्ट मदन भण्डारी थिएनन् । देश, जनता र परिवर्तनप्रतिको उनको तृष्णा वास्तवमै एक कम्युनिष्ट विचारबाट निर्देशित थियो । विडम्बना मदनको मृत्युको सम्झनाले नेपालका वाम पार्टीहरूलाई ३ दशकपछि पनि स्तब्ध तुल्याएकै छ ।

Vianet communication
Maruti inside

क. मदन भण्डारीको व्यक्तित्व र विचारप्रति मेरो हृदयमा जुन सम्मान थियो फरक आस्था र फरक पृष्ठभूमिका बावजुद पनि शायद तपाईंहरूको हृदयमा त्यत्तिकै सम्मान थियो होला । श्रीपेच खोलेर राजालाई चुनाव लड्न आह्वान गर्ने मदन भण्डारी परिस्थितिको हतकडी चुँडाल्न नसक्दा संवैधानिक राजतन्त्रात्मक संविधान स्वीकार्न बाध्य भए ।

वस्तुस्थिति, मनस्थिति र परिस्थितिमा कहिलेकाहीँ राजनेताहरूलाई अनिच्छापूर्वक सम्झौताको पंक्तिमा उभ्याइदिन्छ ।

समयको त्यही त्रिकोणात्मक संघर्षकाबीच मदन भण्डारी नोट अफ डिसेन्टसहित संवैधानिक राजतन्त्रमा सहमत हुन पुगे ।

सम्झौताको त्यो च्याप्टर अलि फरक थियो र शायद भविष्यमा जनमतकै बलमा राजतन्त्र ढाल्न सकिने रणनीतिको एक हिस्सा थियो होला भन्ने लाग्छ । 

निर्वाचनद्वारा सत्ता हत्याउन सकिने आफ्नो चाहनालाई उनले जनताको बहुदलीय जनवादका नाममा सैद्धान्तीकरण गरे त्यसमा सहमति वा असहमतिका सबाल बहसको विषय होलान् । संघर्षमा चट्टान झैं कडा र सम्झौताको टेबलमा अपेक्षित नरमपनको चारित्रिक विशेषताले उनी समकालीन कम्युनिस्ट आन्दोलनको केन्द्र भागमा थिए । सारतः मदन भण्डारीप्रति आशा र भरोसा गर्नेहरूको जमात निकै ठूलो थियो ।

विडम्बना आजभन्दा झण्डै तीन दशकअघि मदन र जीवराजलाई नारायणी नदीको किनार (दासढुंगा)मा जसरी सुनियोजित हत्या गरियो, जुन हत्याकाण्डको पर्दा कहिल्यै खुलेन । 

यसपटक त्यही नारायणी किनारमा मदन–आश्रित हत्यास्थलबाट झण्डै ३ किलोमिटर पर सौराहाको चहल–पहलद्वारा उत्पन्न परिणामले मदन भण्डारीको विचारको हत्या हुँदैछ । 

दोस्रो कुरा ओलीबाले पार्टी विभाजनको खुशियाली मनाएका छन्, त्यसका लागि उनी एकल अधिकारवाला सर्वेसर्वा प्राधिकार सम्पन्न नेता देखिने मूडमा छन् । तेस्रो, यस महाधिवेशनले जडता, संकीर्णता र कट्टरतालाई मलजल पुर्‍याएको छ । जसले गणतन्त्र रोक्ने आफ्नो चाहनामा बल पुग्ने उनको विश्वास छ । यद्यपि समयको रथ अब पछाडि फर्किने सम्भावना इतिहासको दन्तेकथाबाहेक अरू केही हुनेछैन ।

२०५० को त्यो उखरमाउलो गर्मीमा मदनको हत्याको खबरले देशव्यापी मानवसागर उर्लियो । दासढुंगा हत्याकाण्ड जहाँ मदनको भौतिक रूपले हत्या भएको थियो, त्यसमा एमालेजनमा निकै ठूलो शोक र स्तब्धता थियो । मानिसहरूले सोचे, मदन–आश्रित हत्याकाण्डपछिको व्यापक जनसहभागिताले एमालेजनमा ऊर्जा पैदा गर्नेछ । 

मार्टिन लुथर किङले भने झैं परिवर्तनको बिहानी नझुल्केसम्म, न्यायका घमाइला दिनहरू नआएसम्म, समानताको खोला नउर्लेसम्म, विभेद–शोषण–उत्पीडन अन्त्य नभएसम्म एमाले पार्टी र त्यसको चुनाव चिह्न सूर्य गरीब र निमुखाहरूको मुक्तिको प्रतीक बन्नेछ ।

अफसोच ! समयको कम्पास उल्टो घुम्दै गयो र एमालेले वैचारिक–राजनीतिक रूपमा आफूलाई विस्तारै जडता, संकीर्णता, अकर्मण्यता र यथास्थितितर्फ डोर्‍याउँदै चितवन महाधिवेशनसम्म पुग्दा घोरदक्षिणपन्थी, प्रतिक्रियावादी चरित्र ग्रहण गर्‍यो । 

यसपटक त्यही नारायणी किनारमा मदनका विचारलाई ओठे कुतर्क र भव्य तामझामको सहारामा स्किप गर्ने प्रपञ्चको शुरूआत गरियो ।

२०७८ को त्यस जाडोयाममा त्यही नारायणी किनारमा मदनको विचारलाई हलाल गर्दैगर्दा कुनै चिच्याहट सुनिएन । ज.ब.ज.का कथनी र करणीमा कुनै बहस, वादविवाद र प्रतिवाद हुन सकेन । कुनै फरक मतहरू दर्ज हुन सकेनन् । कहीँ समवेदनाको आँसु झरेको खबर सुनिएन । बरु बहुसंख्यक एमालेजनमा चेतन, अर्धचेतन वा अवचेतन जुनसुकै कारणले होस्, हर्षोल्लास देखियो ।

जसले हर्षोल्लास मनाए, उनीहरूले यो केको हर्षोल्लाहस भन्ने कुराको भेउसम्म पाएनन् । मदन भण्डारीको विचारका बहुसंख्यक मलामीले आफू मदनको एक सच्चा अनुयायी भएको भ्रमपूर्ण आभाष गरेछन् । मदनको विचारलाई नारायणीमा बगाएर लगाइने कलंकको टीका रातै रङको थियो र त्यसको नाम अवीर नै हो ।

आफ्नो पथप्रदर्शक सिद्धान्तलाई नारायणी नदीमा बगाएर एक मालिकको शरणमा पुग्दा समेत थाहा नपाउने कस्तो स्वाँठ जमात हो यो भनेर उठ्ने प्रश्नलाई मदनका अनुयायीहरूले विरोधी र विपक्षीहरूका चालबाजी सम्झिरहेका छन् । वास्तवमा उनीहरू चितवन महाधिवेशनपछि मदनको विशाल विचारको अनुयायीबाट ओलीबाको साँघुरो प्रतिशोधी ग्रन्थीको अनुयायीमा परिणत भइसकेका छन् ।

ओलीले महाधिवेशन समापन समारोहसम्म पुग्दा पहिलो कुरा नेपालको वामपन्थी आन्दोलन बिसर्जनको व्यावहारिक जिम्मा लिएका छन् र सैद्धान्तिकरूपमा त्यो आरोप अरूमाथि थोपर्ने कोशिश अहोरात्र जारी छ ।

दोस्रो कुरा ओलीबाले पार्टी विभाजनको खुशियाली मनाएका छन्, त्यसका लागि उनी एकल अधिकारवाला सर्वेसर्वा प्राधिकार सम्पन्न नेता देखिने मूडमा छन् । तेस्रो, यस महाधिवेशनले जडता, संकीर्णता र कट्टरतालाई मलजल पुर्‍याएको छ । जसले गणतन्त्र रोक्ने आफ्नो चाहनामा बल पुग्ने उनको विश्वास छ । यद्यपि समयको रथ अब पछाडि फर्किने सम्भावना इतिहासको दन्तेकथाबाहेक अरू केही हुनेछैन ।

चौथो, ओलीबाले प्रचण्डविरोधी माहोल खडा गर्न धार्मिक द्वेष सिर्जनाका लागि भूमिका खेल्ने जमर्को गर्नेछन् । जसका  लागि राम जन्मभूमि अयोध्यापूरीको नाटक मञ्चन गरिएको छ । पाँच, बचेखुचेको कम्युनिस्ट लेपन नारायणीमा पखाल्नेछन् र पार्टीलाई भक्तहरूको भीड बनाउँदै आफू मठाधीश झैं सर्वोच्च भएको अभ्यास गर्नेछन् ।

उनको घोर दक्षिणपन्थी प्रतिक्रियावादी चरित्र जुन कहिल्यै धार्मिक र कहिल्यै बयलगाडाका अभिव्यक्तिमार्फत सतहमा आउँछन्, त्यसको व्यावहारिक कार्यान्वयन आजसम्म मदन भण्डारीकै विचारले रोकेको थियो । 

अब त्यस विचारको अन्त्यका लागि यो सबै तामझाम भएको छ । महाधिवेशनमा विदेशी पाहुनाका तर्फबाट भाजपा, देशभित्रबाट राप्रपा–कमल थापा र स्थानीय स्तरबाट कृत्रिम राम र अयोध्यापुरीको सशक्त उपस्थितिमा मदनको विचारको साइलेन्स किलिङ प्रक्रिया अघि बढ्यो । कुनै बेला एमालेका ५१ बुँदे अपराधनामक बूकलेट हातमा बोकेर देशदौडाहामा निस्केका घनश्याम भुसाल र योगेश भट्टराईहरू मदनको विचार हत्याका निरीह साक्षी बनिरहेका छन् । कठिन समयमा उनीहरूको यस निरीहतालाई धिक्कार्नबाहेक इतिहासले के नै गर्न सक्छ र ?

चितवन महाधिवेशनको प्रभाव २०७९ को यस स्थानीय निर्वाचनसम्म आइपुग्दा प्रस्ट देखिएको छ । एका हातमा कमल थापा र गीता बोकेर हिन्दू भोट बटुल्ने र अर्को हातमा एकनाथ ढकाल र बाइबल बोकेर विदेशी नोट बटुल्ने दोहोरो चरित्र र धार्मिक गोरखधन्दा माथि पर्दा हाल्न अरूमाथिको हावादारी प्रहार, उजेजनात्मक र उत्ताउलो शैलीको बनाइएको छ । कतै कमल थापा, कतै राजेन्द्र लिङदेन, कतै सीके राउत, कतै विप्लव हावादारी गफास्टहरूसँगको तालमेल, सहकार्य र मोर्चाबन्दीले ओलीको राजनीति जाँतो घुमे झैं यथास्थिति र जडताको चक्कर काटिरहेको छ । 

स्थानीय निर्वाचनमा अख्तियारले डामेका, घोर प्रतिक्रियावादी, गणतन्त्रविरोधी, जड, संकीर्ण र यथास्थितिवादीहरूको प्रतिगामी मोर्चा बनाएर उनले आफ्नो परिवर्तनविरोधी छविको परिचय अझ सबैले देख्नेगरी खुलाएका छन् ।

अझ सबैभन्दा अचम्मको कुरा त के भने गठबन्धनका विरुद्ध एमाले एक्लै लडेको र लोकप्रिय भोट ल्याएको दाबी गर्दैछन् । आफ्नो आत्मसमीक्षा भन्दा अरूमाथि धारेहात लगाएरै कुतर्कद्वारा जित्न सकिन्छ भन्ने मनोविज्ञानबाट उनी अझै मुक्त भएका छैनन् ।

Mega
TATA Below
NLIC
असार १, २०७९

नेपालको संविधानले तीन तहको सरकार र तीनै तहको प्रशासनको व्यवस्था गरेको छ । शासन (सरकार) को सहयोगी प्रशासन हो । सरकारको सहयोगी मात्र भनेर प्रशासनको अर्थ र भूमिका पूर्ण हँुदैन । सरकारलाई कार्यमूलक, उत्तरदायी र ...

असार १२, २०७९

विश्वविख्यात कूटनीतिज्ञ तथा राजनीतिज्ञ विष्णु गुप्त "चाणक्य"ले राजनीतिलाई परिभाषित गर्दै भनेका छन्- "आफ्नो टार्गेट अर्थात् निशानालाई निर्धारण गरी तदनुसार तयारी गर्नु र लक्ष्य हासिल गर्नु राजनीति हो।&q...

जेठ २७, २०७९

केही दिन पहिला संसद् बैठकमा सम्बोधन गर्दै प्रमुख प्रतिपक्षी दल नेकपा एमालेका नेता केपी शर्मा ओलीले शेरबहादुर देउवा नेतृत्वको वर्तमान सरकारले कूटनीतिमा गम्भीर खेलबाड गरिरहेको आरोप लगाउनुभएको सुन्न पाइयो । कूटन...

असार ११, २०७९

भर्खरै मात्र राष्ट्रिय सुरक्षा नीति २०७५ ले समेत नेपाली मूल्य–मान्यता, संस्कृति, परम्परा, धर्म, भाषा, जाति, क्षेत्र र सम्प्रदाय बीचको सद्भाव भड्काउने संकीर्ण गतिविधि तथा विभिन्न प्रकृतिका अतिक्रमण र सामाजिक सञ्जा...

असार ५, २०७९

‘देशको आर्थिक अवस्था सुधारका लागि कृपया चिया कम पिउनुस्’– एहसन इकवाल, केन्द्रीय योजना एवं विकास मन्त्री पाकिस्तान, १६ जुन २०२२ । आधा कप चियाको तस्विर सहित ‘यो आधा कप चिया तपाईंका ...

जेठ ३०, २०७९

‘आग्रहले भरिएको दिमाग भन्दा खाली दिमाग सत्यको नजिक हुन्छ’, यो भनाइ हो अमेरिकाको संस्थापक मध्येका एक थोमस जेफर्सनको । उनी अमेरिकाको तेस्रो राष्ट्रपति पनि हुन् ।  उनको यो उद्गार उत्तिकै कालजयी...

नेपालमा कम्युनिस्ट ध्रुवीकरणको प्रश्न : ‘युनिटी’भन्दा ‘अलाइन्स’ टिक्छ कि !

नेपालमा कम्युनिस्ट ध्रुवीकरणको प्रश्न : ‘युनिटी’भन्दा ‘अलाइन्स’ टिक्छ कि !

असार १६, २०७९

विश्व कम्युनिस्ट आन्दोलनमा कम्युनिस्ट पार्टीहरूको टुटफुट र विभाजनले ठूलो धक्का पुगेको इतिहास हामीसँग छ । नेपालको सन्दर्भमा हेर्ने हो भने ७३ वर्ष पुरानो इतिहास बोकेको नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी टुट, फुट, गुट र एकताक...

नेपालमा एमसीसी र एसपीपी : अमेरिकी युद्ध आकांक्षा र मानवीय त्रासदीको खतरा

नेपालमा एमसीसी र एसपीपी : अमेरिकी युद्ध आकांक्षा र मानवीय त्रासदीको खतरा

असार १६, २०७९

चिनियाँ इतिहासमा हान शासनकालको पतन भएपछि ‘चिन राजवंशका’ सम्राट चिन स ह्वाङले एकीकरण गरेको एकीकृत चिनियाँ राज्य दक्षिणमा “ऊ” अधिराज्य, उत्तरमा ‘उई’ अधिराज्य र बीचमा (सिच...

भात खाए मोटाइन्छ ?

भात खाए मोटाइन्छ ?

असार १५, २०७९

धान दिवसका बेला तत्कालीन मन्त्रीहरूले कसैले गमलामा धान रोप्ने, कसैले उपद्रव तथा उच्छृंखल गरी धान दिवस मनाउँदै गर्दा मन्त्री पद समेत गुमाए । असार १५ गते सरकारले धान दिवस मनाएर औपचारिकता निभाउँछ । तथापि सरकार...

ad
x