तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले संसद् विघटन गर्दा होस् वा एमालेबाट विभाजित भएर नेकपा एकीकृत समाजवादी गठन गर्दा, पार्टीको अग्रमोर्चामा रहेर साथ दिएकी रामकुमारी झाँक्री अन्ततः उपाध्यक्षमा पराजित भएकी छिन् । 

महिला उपाध्यक्षमा प्रतिस्पर्धी जयन्ती राई १९९ मत ल्याएर विजयी हुँदा प्रभावशाली एवं चर्चित नेत्री झाँक्री ११२ मत प्राप्त गर्दै पराजित हुन पुगिन् । 

नेकपा एस गठन गर्ने क्रममा २०७८ भदौ २ गते अरू प्रभावशाली नेताहरू सुरेन्द्र पाण्डे, घनश्याम भुसाल, योगेश भट्टराई, गोकर्ण विष्ट लगायतले साथ दिएनन् । तर, झाँक्रीले माधव नेपाललाई डोहोर्‍याएर निर्वाचन आयोगको कार्यालयसम्मै पुर्‍याएकी थिइन् ।

झाँक्रीले युवा पुस्ताको रूपमा दरिलो साथ दिने सन्देश प्रवाह गरेकी थिइन् । अरू युवा र प्रभावशाली नेताले साथ नदिए पनि म छु नि भन्दै झाँक्रीले नेपालको नाडी समाएर निर्वाचन आयोगको कार्यालयसम्मै तानेको तस्वीर सामाजिक सञ्जालमा भाइरल बनेको थियो ।

तर, पार्टी बनेको तीन वर्षपछि भएको महाधिवेशनमा तिनै झाँक्री पराजित हुन पुगिन् । अप्ठ्योरामा अध्यक्ष माधव नेपाललाई साथ दिए पनि उनीसँग बिग्रँदै गएको सम्बन्धको परिणामस्वरूप झाँक्री पराजित हुने स्थिति बनेको हो ।

असार २० गते भएको महाधिवेशनमा माधव नेपाल अध्यक्ष, झलनाथ खनाल सम्मानित नेता र घनश्याम भुसाल महासचिव चयन भएका थिए । अन्य १८ पदाधिकारी र पनि सर्वसम्मत चयन गर्ने गरी यिनै ३ पदाधिकारी (सचिवालय)लाई जिम्मा दिइयो । 

असार २१ गते भोलिपल्टै पदाधिकारीको सूची सार्वजनिक गर्ने भनियो । यसै क्रममा झाँक्रीलाई उपाध्यक्ष बनाउने आन्तरिक सहमति भएको नेताहरूले नै दाबी गरेका थिए । तर, वरिष्ठ उपाध्यक्षमा राजेन्द्र पाण्डेको नाममा मात्रै मंगलबार सर्वसम्मति भयो । अन्य १७ पदाधिकारीका लागि निर्वाचन हुँदा झाँक्री पराजित बन्न पुगिन् ।

‘पहिले आफू सुरक्षित नभएसम्म चुनाव हुन दिएनन् । आफू सुरक्षित भएपछि अरू पदाधिकारी पनि सर्वसम्मत गर्छौं, भोलि नै सूची सार्वजनिक गर्छौं भने,’ नेकपा एसका एक नेता भन्छन्, ‘तर, सर्वसम्मति गर्ने नाममा कोसँग सल्लाह भयो ? अनि सुरक्षित भएपछि नाम मात्रैको चुनाव गरियो र परिणाम आफ्नो पक्षमा पारियो ।’

आफ्नो राजनीतिक भविष्यको लेखाजोखा नगरी भएको कुरा बोल्ने नेताका रूपमा झाँक्री परिचित छिन् । आलोचनात्मक चेत भएकी झाँक्रीलाई परम्परागत ढर्रामा चल्ने पार्टी प्रणालीले विश्वास नगरेको रूपमा यसपटकको चुनावी नतिजालाई लिइएको नेताहरू बताउँछन् । 

‘अरूले साथ नदिँदा पनि झाँक्रीले खुट्टा दह्रो टेक्न अध्यक्षलाई साथ दिनुभएको थियो । यसको पुरस्कार स्वरूप सचिव र मन्त्री पद पनि पाउनुभएको थियो । तर, दुवैले सम्बन्धलाई सौहार्द बनाएर लान सकेनन्,’ नेकपा एसका एक नेता भन्छन्, ‘यसअघि नै सम्बन्ध बिग्रिसकेको थियो । तर, यसपटक अध्यक्षले उपाध्यक्षको उम्मेदवारका रूपमा अगाडि सारे पनि पराजित हुनुभयो ।’ 

नेपालले गलत सन्देश नजाओस् भनेर झाँक्रीको नाम आफ्नो सूचीमा हाले पनि नेपाल समर्थित प्रतिनिधिको भोट उनले पाउन नसकेको बताइन्छ । भारी अन्तरको पराजयले पनि त्यही कुरा पुष्टि गरेको छ । १८ जनामध्ये १३ जना पदाधिकारी नेपाल पक्षबाटै जिते, तर झाँक्री जित्न सकिनन् । यसअघि पनि उपाध्यक्ष रहेकी जयन्ती राईलाई झलनाथ खनाल र घनश्याम भुसालले सहयोग गरेका थिए । 

पार्टीभित्रैबाट एमालेमा जान सम्पर्क बढाएको भन्दै हल्ला फैलाइएपछि पनि झाँक्रीलाई यसपटक चुनाव जित्न कठिन भएको एक नेता बताउँछन् । 

‘नेपालले वास्ता नगर्ने र झाँक्रीको पनि एकपटक असन्तुष्ट बन्ने बानीले उहाँलाई नै हानी गर्‍यो,’ ती नेता भन्छन्, ‘पार्टीले प्रस्ट भूमिका नदिने, उहाँ पनि खोजेर सक्रिय नहुनेजस्ता निष्क्रियता पछिल्लो झण्डै २ वर्षयता देखियो । यही बीचमा उहाँ एमालेमा जाँदैहुनुहुन्छ भन्ने हल्ला पनि फैलाइयो, त्यसले उहाँलाई यसपटक चुनाव जित्न गाह्रो परेको हो ।’

भन्नलाई चुनाव भनिए पनि निर्वाचन प्रक्रिया नाम मात्रैको भएको ती सदस्य बताउँछन् । 

‘एकातिर ढिलागरी चुनाव गर्ने, गुटबन्दी गर्ने अनि निर्वाचनको प्रक्रिया पनि मनलाग्दीरूपमा अगाडि बढाउने प्रयास भयो,’ ती नेता भन्छन्, ‘भन्नलाई निर्वाचनबाट पदाधिकारी चयन गरियो भन्ने छ, तर प्रक्रिया आफ्नै गुट र समूहका नेतालाई जिताउनतर्फ केन्द्रित थियो ।’

उम्मेदवारलाई समेत बैठकमा सहभागी नगराई आफ्नै हिसाबले भोटिङ प्रक्रिया अगाडि बढाइएको ती नेता बताउँछन् । २२ जना केन्द्रीय सदस्यले भोट नै नहालेको एक नेताले जानकारी दिए । झाँक्रीमात्रै होइन, जीवनराम श्रेष्ठ, रामचन्द्र झासहितका अन्य प्रभावशाली नेता पनि पराजित हुन पुगेका छन् । पार्टीमा चरम गुटबन्दी हुँदा पराजित हुनुपरेको उनीहरूको भनाइ छ ।  

विद्रोह र आलोचनात्मक चेतकी पर्याय झाँक्री

अहिले मात्रै होइन, झाँक्री आलोचनात्मक चेतका लागि जानिँदै आएकी नेत्री हुन् । एमालेबाट माले विभाजित हुँदा होस्, या महाकाली सन्धिमा राष्ट्रघात भएको भन्नेमा किन नहोस्, झाँक्री फरक कित्तामा उभिइन् ।

वामदेवको मालेबाट फर्किए पनि पार्टीमा झाँक्रीलाई कुनै अवसर मिलेको थिएन । तर, आफ्नो पहिचानलाई उनले यत्तिकै छाडिनन् । २०६२/६३ सालमा भएको जनआन्दोलनमा झाँक्री ‘पोस्टर गर्ल’का रूपमा उदाइन् । 

तत्कालीन महासचिव माधव नेपालले भूमिका नदिए पनि उनले हिम्मत हारिनन् । अर्का नेता झलनाथ खनाल पक्षको साथ मिलेपछि २०६५ सालमा भएको अनेरास्ववियुको महाधिवेशनबाट पहिलो महिला अध्यक्ष बनेरै छाडिन् । 

प्रतिस्पर्धामा माधव समर्थित गोकुल घर्तीलाई पराजित गरेर अध्यक्ष बनेपछि झाँक्रीले पार्टी राजनीतिका लागि गोरेटो कोरेकी थिइन् । 

आफूलाई मन नपरेका कुरा खुलस्त बोलिहाल्ने स्वभाव झाँक्रीको छ । नेकपाको विवाद उत्कर्षमा पुग्दा ‘बोल्न पाइन्छ’ भन्दै मुखमा टेप लगाउनेदेखि तत्कालीन राष्ट्रपति विद्या भण्डारी र प्रधानमन्त्री केपी ओलीविरुद्ध खरो टिप्पणी गर्नेसम्मका साहस झाँक्रीले देखाइन् । खासगरी २०७७ पुसमा गरिएको संसद् विघटनमा राष्ट्रपति भण्डारी र प्रधानमन्त्री ओलीको मिलोमतो भएको खुला आरोप झाँक्रीले लगाएकी थिइन् ।

यो कदमविरुद्ध प्रदर्शनीमार्गमा मुखमा लगाएको कालो क्रस टेप फाल्दै  ‘बोल्न पाइन्छ’ भनेर भाषण गर्दा उनी थप चर्चामा आइन् । 

मन्त्रीबाट अपमानजनक बहिर्गमन

केपी शर्मा ओलीले विघटन गरेको प्रतिनिधिसभा पुनःस्थापना भयो । बहुमत पुर्‍याएर दाबी गरेपछि शेरबहादुर देउवा प्रधानमन्त्री बन्ने परमादेश पनि जारी भयो । यसै परमादेशपछि बनेको देउवा नेतृत्वको सरकारमा झाँक्री २०७८ असोज २२ गते शहरी विकास मन्त्री भइन् । अप्ठ्यारोमा साथ दिएकै आधारमा पार्टी सचिव बनाएलगत्तै झाँक्रीलाई मन्त्रीको जिम्मेवारीमा पनि अध्यक्ष नेपालले ल्याएका थिए । 

संसद् विघटनदेखि पार्टी विभाजनको हरेक कदममा साथ दिएपछि झाँक्रीलाई पार्टीले प्रभावशाली मन्त्रालय पनि दियो । तर, मन्त्रीबाट फिर्ता बोलाउन अध्यक्षले गरेको तयारीको प्रतिवाद गरेपछि यी दुईबीचको सम्बन्ध बिग्रियो । 

पहिलोपटक मन्त्री बनेकी झाँक्री केही सुधारका काम गर्दै चर्चामा आएकी थिइन् । एमालेबाट विभाजित भएर बनेको पार्टीलाई थप जोखिम नहोस् भनेर मन्त्री परिवर्तन गर्ने तयारी गरियो । मन्त्री हटाउने भन्दै सूची बालुवाटारमा पठाएको समेत बताइयो । यसबाट झाँक्री असन्तुष्ट बन्न पुगिन् । २०७९ असार २२ गते नेकपा एसको सचिवालयले झाँक्रीसहितका मन्त्रीलाई हटाउने निर्णय गर्यो । पार्टीमा पर्याप्त छलफल र जानकारीविना नै हटाउने निर्णय गरेर आफूहरूलाई अपमान गरेको दाबी झाँक्रीको थियो ।

यसैले मन्त्री हुँदा  हाँसोका साथ सिंहदरबार छिरेकी झाँक्री रुँदैरुँदै बाहिरिएकी थिइन् । त्यसपछि पार्टीले २०७९ मंसिरमा भएको निर्वाचनमा कांग्रेस र माओवादीको समर्थनमा गुल्मीबाट एमालेका गोकर्ण विष्टसँग चुनाव लडायो । तर, उनी पराजित भइन् । देशभरमा नेकपा एसले १० सीट जित्दा न्यूनतम् ३ प्रतिशतको थ्रेसहोल्ड कटाउन सकेन । त्यसयता झाँक्री पार्टीमै रहे पनि गुमनामजस्तै भइरहिन् ।

पार्टीको पदाधिकारीमा पराजित भएपछि झाँक्रीलाई समाजवादीमा सक्रिय भएर फेरि राजनीतिक जीवन अगाडि बढाउन सकस पर्ने नेताहरू बताउँछन् ।