दैलेखको डुंगेश्वर गाउँपालिका–४ पराजुली खोलामा विद्युत उत्पादन गर्ने भनेर रारा हाइड्रोपावर डेभलपमेन्ट कम्पनीले २०६७ सालमा ‘अपर पराजुली खोला जलविद्युत आयोजना’का रूपमा काम थाल्यो ।  

चार किलोमिटर नहर खनेर २ दशमलव १५ मेगावाट बिजुली निकाल्ने भन्दै ५० घरपरिवारको खेतबारीमा संरचना निर्माण गरियो ।

संरचना निर्माणमा जग्गाधनी र अरु गाउँलेसमेत खटिए । जग्गाधनी र कामदारलाई शेयरधनी बनाउने भनेर कम्पनीले स्थानीयसँग २५ हजारदेखि ५ लाखसम्म रकम उठ्यो ।

तर, १४ वर्षसम्म आयोजनाको काम पूर्ण त भएन नै, कम्पनीका कारण ५० भन्दा बढी घरपरिवार उठीबासको मुखमा पुगेका छन् भने अन्य लगानीकर्ताको करोडौं लगानी जोखिममा परेको छ । बनाइएका संरचना र सामग्रीहरू जीर्ण बन्दै गएका छन् । 

गाउँमा जलविद्युत आयोजना बनेपछि रोजगारी पाइने आशा राखेका स्थानीय र जलविद्युत उत्पादनको मुनाफाबाट समृद्धिको यात्रा तय गर्ने सपनाकासाथ शेयर लगानी गरेका लगानीकर्ताहरू अहिले विचल्लीमा परेका छन् ।

आयोजनाको मुख्य लगानीकर्तामा एभरेष्ट बैंक र लगानीकर्तामा सिद्धार्थ बैंक र नेपाल इन्भेष्टमेन्ट मेगा बैंक थिए । शुरूमा ३२ करोडमा बनिसक्ने भनिएको आयोजनामा ४२ करोड खर्च भइसक्दासमेत आधा काम पनि सकिएको छैन । निर्धारित समयमा काम सम्पन्न नभएपछि नेतृत्वकर्ता एभरेष्ट बैंकले लिलामी पक्रिया थालेको छ । 

एभरेष्ट बैंकले यही माघ ३ गते नै पन्ध्र दिने सूचना जारी गरि लिलामीको प्रक्रिया शुरू गरिसकेको छ । अबको एक/दुई दिनमा बिड सार्वजनिक गर्ने तयारीमा बैंक रहेको छ । बैंकले आफ्नो ३४ करोड सावाँ र दश करोड ब्याज असुल नभएको भन्दै आयोजनाको लिलामी प्रक्रिया थालेको जनाएको छ । 

‘हामी अबको एक/दुई दिनमै बिड खोल्ने तयारीमा छौं’, एभरेष्ट बैंकका सूचना अधिकारी केशवराज पौडेलले लोकान्तरसँग भने, ‘दुई वटा बिड परेको छ ।’ पौडेलका अनुसार आयोजनास्थलमा भएका सबै संरचना, जग्गा र सामाग्री लिलाम प्रक्रियामा जानेछन् । 

त्यसरी लिलाम हुँदा डुंगेश्वर गाउँपालिका-४ का ५० घरपरिवार उठीबासको मुखमा पुग्नेछन् भने लगानी गरेको शेयर बापतको रकम पनि डुब्ने जोखिम छ । २०७६ सालयता कम्पनीका २२ जनै शेयर सदस्य सम्पर्कविहीन भएको स्थानीयको आरोप छ । बैंकले उनीहरूमा नाममा लिलाम सूचना जारी गरेको छ।

आयोजना मात्रै होइन, बैंकले त्यस क्षेत्रका किसानहरूको जग्गासमेत लिलाम गर्ने अवस्था आएपछि स्थानीय चिन्तित बनेका छन् । 

डुंगेश्वर गाउँपालिका-४,की धर्मेकुमारी बुढाले उक्त कम्पनीमा शेयरको रूपमा पाँच लाख लगानी गरेको बताउँछिन् । त्यति मात्र होइन, आयोजनाकै व्यापार व्यवसायमा उनको २० लाख रूपैयाँ फसेको छ ।

आयोजनास्थलमा ६ वर्षदेखि ईडीएस, प्रो सोलुसन, मताप र नेचुरल कम्पनीका प्रतिनिधिहरू काम गरेबापतको करोडौं रूपैयाँ पाउने आशामा कुरेपनि एकातिर सञ्चालकहरू सम्पर्कविहीन छन् भने अर्कोतिर आयोजना नै लिलामीको चरणमा जाँदा अब के हुने भन्ने अन्योलमा छन् । 

स्थानीयले शेयरबापत लाखौं रकम, काम गरेको ज्याला, जग्गाको मुआब्जा र कामदारलाई खुवाएको रासनबापतको करोडौं रकम पाउनै बाँकी छ । त्यसैमा बैंकले धितो लिलाम सूचना जारी गरिदिएपछि स्थानीय लगानीकर्ताहरूको पैसा र जग्गा गुम्ने खतरा भएको छ । 

आयोजनास्थलका स्थानीय मात्र होइन, सुर्खेतको वीरेन्द्रनगरका केही व्यापारीहरूले समेत हाइड्रोमा लगानी गरेका थिए । उनीहरूको लगानी समेत जोखिममा परेको छ । वीरेन्द्रनगरका स्थानीय शिवराज अधिकारी, गुरुङ नर्सिङ होम, गंगाराम तिमिल्सेनाको समूह लगायत धेरैको करोडौं रूपैयाँ सञ्चालकका कारण डुबेको हो ।

‘बैंकले आफ्नो पैसा मात्रै असुल्ने हो, बाँकी हाम्रो पैसा कसरी फिर्ता पाउने भन्ने समस्या देखा परेको छ’, एक करोड बढी लगानी गरेका एक लगानीकर्ताले भने, ‘यसले हामीलाई घरको न घाटको बनायो । सञ्चालकहरूको विश्वासमा पर्दा करोडौं डुब्यो ।’

कतिसम्म भने आयोजनामा गाउँपालिकाको समेत लगानी छ । यसअघिका अध्यक्ष नगेन्द्र मल्लका पालामा २५ लाख बराबरको शेयर लगानी भएको गाउँपालिका अध्यक्ष सुन्दरकुमार केसीले बताए । 

‘बैंकले लिलाम गर्ला, उसको कुरा भयो । यहाँका नागरिकले जग्गाको मूल्य पाएका छैनन् । मजदुरले ज्याला पनि नपाएको, शेयर रकम पनि नपाएको उजुरी पालिकामा आइरहेका छन्’, अध्यक्ष केसीले भने, ‘हाम्रो पालिकाको पनि यसअघिका अध्यक्ष नगेन्द्र मल्लका पालामा २५ लाख बराबरको शेयर लगानी छ । अब कसरी त्यो रकम असुल्ने ? स्थानीयका माग कसरी पूरा गर्ने ? हामी अन्योलमा छौं ।’

कम्पनीका अध्यक्ष नरसिंह मल्ल सम्पर्कबाहिर छन् । नेपाली कांग्रेसको राजनीति गर्ने उनी वीरेन्द्रगरमा बस्दै आएका छन् । तर, उनले लगानीकर्ता कसैलाई नभेट्ने र फोन समेत नउठाउने गर्दै आएका छन् । 

‘उहाँसँग (नरसिंह मल्लसँग) यो विषयमा सल्लाह गर्न फोन गरेको थिएँ । फोन उठेन । उहाँ कहाँ हुनुहुन्छ थाहा छैन । फोन नम्बर पनि बदलिरहनुहुन्छ’, गाउँपालिका अध्यक्ष केसीले भने । लोकान्तरले पनि उनीसँग सम्पर्कका लागि पटक पटक प्रयास गरेको थियो । उनका परिवारका सदस्यमार्फत समेत सम्पर्क गर्न खोज्दा पनि उनी सम्पर्कमा आउन चाहेनन् । 

साढे नौ लाखमा जग्गा खरिद, कम्पनीलाई ६० लाखमा बिक्री

कम्पनीका सञ्चालकले स्थानीय देवबहादुर शाहीबाट नौ लाख पचास हजार रूपैयाँमा खरिद गरेको जग्गा हाइड्रो कम्पनीलाई भने ६० लाखमा बिक्री गरेको खुलेको छ । शुरूमा शाहीबाट यो जग्गा कर्णबहादुर थापाको नाममा पास लगिएको थियो । 

त्यसपछि कर्णबहादुर थापाबाट कम्पनीलाई बिक्री गर्दा ६० लाख मूल्य कायम गराइएको पाइएको हो ।

कम्पनीका सञ्चालक शंकरलाल वैद्यले बैंकले लिलामी प्रक्रिया शुरू गरेपनि कसरी त्यो समस्या समाधान गर्ने भन्ने अन्योलता प्रकट गरे । 

‘त्यहाँ मेरो पनि पाँच करोड भन्दा बढी रकम डुबेको छ । बैंकको ४४ करोड र अन्यको शेयर रकम बराबर २५ करोड रकम डुबेको छ’, उनले भने, ‘अब कसरी असुल्ने तनाव भएको छ । अध्यक्ष मल्ल पछिल्लो समयमा सम्पर्कमा नै आउनु भएको छैन ।’

कम्पनीका अर्का सञ्चालक मंगलबहादुर विश्वकर्माले आफू बाहिर भएको भन्दै कुराकानी गर्न अस्वीकार गरे ।