अमेरिका र इरान दुवै देशले गत अप्रिल ८ मा घोषित युद्धविरामपछि रोकिएको युद्धलाई पुनः शुरू गर्ने पक्षमा नरहेको संकेत दिएका छन्। दुई देशबीच समय–समयमा सैन्य झडपहरू भए पनि पाकिस्तान, कतार र अन्य केही देशहरूको मध्यस्थतामा जारी वार्ता भने पूर्ण रूपमा बन्द भएको छैन। 

अमेरिकासँग अझै पनि इरानमाथि आक्रमण गर्न सक्ने शक्तिशाली नौसेना र वायुसेना मौजूद छ। अमेरिका इरानमाथि लगातार दबाब बनाइराख्न चाहन्छ, ताकि इरान सम्झौताका लागि बाध्य होस्। यसका लागि अमेरिकाले आफ्नो सैन्य शक्ति प्रदर्शन गरिरहेको छ।

अर्कोतर्फ, इरानी शासनले आफ्ना सेनालाई पूर्ण रूपमा सतर्क राखेको छ। उसले युद्धविरामको समयलाई अमेरिकी र इजरायली आक्रमणबाट भएको क्षतिको भर्पाई गर्न तथा आफ्नो सैन्य व्यवस्थालाई पुनः मजबुत बनाउन उपयोग गरिरहेको छ। 

इरानले अमेरिकालाई आफ्नो प्रतिरोध गर्ने संकल्प कमजोर नभएको सन्देश दिइरहेको छ। आवश्यकता परेमा उसले अरब देशहरूमा रहेका अमेरिकी सैन्य ठेगानाहरूलाई निशाना बनाउन सक्ने चेतावनी समेत दिएको छ। खाडी क्षेत्रमा बनेको यो सैन्य तनावका कारण दुवै पक्षबाट गलत आकलन हुने ठुलो खतरा बढेको छ।

यस्तो परिस्थितिमा अमेरिका र इरानबीच हुने कुनै पनि व्यापक सम्झौताको पहिलो लक्ष्य युद्धविरामलाई निरन्तरता दिनु र आगामी वार्ताका लागि एउटा सहमति पत्र तयार गर्नु नै हुनेछ। तर, यो लक्ष्यमा पुग्न सजिलो देखिएको छैन। 

इजरायलले आफ्ना बमवर्षक विमानहरूले पुनः बेरुतमा आक्रमण गर्ने घोषणा गरेपछि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका विकल्पहरू अझ सीमित भएका छन्। इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्यामिन नेतान्याहुलाई लेबनानमा आफ्नो नयाँ सैन्य अभियानले अमेरिका र इरानबीचको सम्झौतालाई झन् कठिन बनाउँछ भन्ने कुराको कुनै चिन्ता छैन। उनी शुरूदेखि नै इरानसँगको युद्धविरामको पक्षमा थिएनन् र उनका लागि अमेरिका र इरानबीच हुने जुनसुकै सम्झौता पनि खराब सम्झौता हो।

यता इरानले लेबनानमा आफ्नो सहयोगी संगठन हिजबुल्लाहलाई अझै पनि समर्थन गरिरहेको छ। इरानले अमेरिकासँगको कुनै पनि ठुलो सम्झौतामा इजरायली सैन्य अभियानलाई पूर्ण रूपमा रोक्ने सर्त समावेश हुनुपर्ने संकेत दिएको छ भने राष्ट्रपति ट्रम्पले इजरायललाई संयम अपनाउन आग्रह गरेका छन्। 

गत फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलको आक्रमणपछि इरानले हर्मुज स्ट्रेट बन्द गरिदिएको थियो। अहिले यो महत्त्वपूर्ण समुद्री मार्गबाट अत्यन्तै कम जहाजहरू मात्र आवतजावत गरिरहेका छन्। इरानले यो मार्ग पुनः खोल्न केही मूल्य असुल गर्न चाहन्छ, जसमा उसमाथि लगाइएका प्रतिबन्धहरूमा छुट वा रोक्का गरिएको आफ्नो सम्पत्ति फुकुवा गर्ने सर्त हुन सक्छ। गम्भीर वार्ताको शुरूआतका लागि हर्मुज स्ट्रेट खुल्नु अनिवार्य मानिएको छ।

यो मार्ग बन्द हुँदा तेल आपूर्तिमा गम्भीर असर परेको छ। साउदी अरबले केही तेल पाइपलाइनमार्फत लाल सागरका बन्दरगाहसम्म पुर्‍याइरहेको छ भने संयुक्त अरब इमिरेट्ससँग पनि एउटा पाइपलाइन छ, जसले ओमानको खाडी किनारमा रहेका आफ्ना टर्मिनलहरूसम्म तेल पुर्‍याउँछ। 

यी प्रयासका बाबजुद विश्व बजारमा सामान्य आपूर्तिको तुलनामा झन्डै २० प्रतिशत तेल र ग्याँसको अभाव देखिएको छ र अन्य अत्यावश्यक निर्यात पनि प्रभावित भएका छन्। यदि हर्मुज स्ट्रेट लामो समय बन्द रहेमा यसको गम्भीर असर पूर्ण रूपमा विश्व अर्थतन्त्रमा पर्नेछ। अमेरिका खाडीको तेलमा पहिलेजस्तो निर्भर नभए पनि त्यहाँको पेट्रोलको मूल्य अझै अन्तर्राष्ट्रिय बजारबाटै तय हुने गर्दछ।

अमेरिकी राष्ट्रपति  ट्रम्प यतिबेला निकै कठिन परिस्थितिमा फसेका छन्। उनले यो युद्ध सजिलै जितिने अनुमानका साथ शुरू गरेका थिए, तर अहिले उनले यसको गम्भीर परिणाम भोग्नुपरिरहेको छ । 

ट्रम्प र उनका नजिकका सहयोगी नेतान्याहुले आफ्नो वायुसेनाको शक्ति इरानको इस्लामिक शासन ढाल्न पर्याप्त हुने ठानेका थिए, तर उनीहरूको यो आकलन पूर्ण रूपमा गलत साबित भएको छ । 
उनीहरूले दशकौँदेखि युद्ध, आर्थिक प्रतिबन्ध र अन्तर्राष्ट्रिय एक्लोपनको सामना गर्दै आएको इरानी शासनको क्षमतालाई कम आँकेका थिए। अहिले ट्रम्पसँग यो स्थितिबाट उम्किने कुनै सजिलो उपाय छैन। 
ट्रम्पलाई हर्मुज स्ट्रेट खुलाउनु आवश्यक छ, तर त्यसका लागि इरानले अघि सार्ने सर्तहरूलाई उनको आफ्नै रिपब्लिकन पार्टीका कट्टरपन्थी नेताहरूले विरोध गर्नेछन्।

साथै, ट्रम्प आफैँ पनि यो संघर्षलाई आफ्नो जितका रूपमा प्रस्तुत गर्न चाहन्छन्, जसले गर्दा उनको मुस्किल झन् बढेको छ। ट्रम्प सन् २०१५ मा बाराक ओबामाको कार्यकालमा भएको परमाणु सम्झौता जस्तो इरानसँग कुनै पनि सम्झौता गर्न चाहँदैनन्, जसको उनले कडा आलोचना गर्दै आफ्नो पहिलो कार्यकालमा अमेरिकालाई बाहिर निकालेका थिए। 

अर्कोतर्फ, इरानी शासकहरूले यसलाई आफ्नो सरकार र व्यवस्थाको अस्तित्वको लडाइँ मानिरहेका छन्। अमेरिकाले इजरायलसँग मिलेर वा एक्लै थप हवाई आक्रमण गरे पनि इरान आफ्नो अडानबाट पछि हट्नेवाला छैन।

तेल उत्पादक धनी अरब देशहरूलाई यो युद्धले दीर्घकालीन आर्थिक नुकसान पुर्‍याएको छ र उनीहरू यो संकट अझ बढोस् भन्ने चाहँदैनन्। उनीहरूको आर्थिक विकासको रणनीति खाडी क्षेत्रलाई वैश्विक व्यापार र लगानीका लागि सुरक्षित र स्थिर केंद्र बनाउने धारणामा आधारित थियो, तर युद्धले यो छविलाई ठुलो धक्का पुर्‍याएको छ र यो प्रतिष्ठा स्थापित गर्न अझै कयौँ वर्ष लाग्न सक्छ। 

यसैबीच, खाडी देशहरूले इरानप्रति फरक–फरक रणनीति अपनाएका छन्। यूएईले इजरायलसँगको आफ्नो रणनीतिक सम्बन्धलाई अझ बलियो बनाएको छ र इजरायलले त्यहाँ आफ्नो 'आयरन डोम' मिसाइल रक्षा प्रणाली र त्यसलाई सञ्चालन गर्ने सैनिकहरू समेत तैनाथ गरेको छ।

अर्कोतिर, साउदी अरबले इरानमाथि केही आक्रमणहरू गरेको कुरा बाहिर आएको छ र साउदीको भनाइअनुसार यो कारबाही इरानी आक्रमणको जवाफमा गरिएको हो। तर, साउदी अधिकारीहरूले इरानलाई स्पष्ट पारेका छन् कि उनीहरू अमेरिका–इजरायल गठबन्धनको हिस्सा बनेर नभई स्वतन्त्र रूपमा कारबाही गरिरहेका छन्। 

हाल कतार र पाकिस्तान मिलेर यो युद्ध अन्त्य गराउन र वार्तालाई पुनः शुरू गराउन सक्रिय मध्यस्थकर्ताको भूमिका खेलिरहेका छन्। तर, अमेरिका र इजरायलको गलत आकलनका कारण शुरू भएको यो संकटको असर अहिले सिंगो विश्वले भोगिरहेको छ।