×

सातु नेपालीहरूको धेरै पुरानो र मौलिक परिकार हो । सातु बिहानको खाजा मानिने भए तापनि पछिल्लो समय यसलाई बिहान, दिउँसो, साँझ कुनै पनि समय खान थालिएको छ ।

कुनै समय सातु भनेर हेप्ने यो परिकार अति स्वास्थ्यबद्र्धक रहेछ भन्ने बुझ्न थालेपछि धेरैले सेवन गर्न थालेका छन् ।


Advertisment

सातु आफैंमा सन्तुलित पोस्टिक आहार भएका कारण बच्चादेखि बुढाबुढी सबैलाई उत्तम मानिएको छ । सातु परम्परागत रूपमा महीसँग खाने गरिन्थ्यो भने पछिल्लो समय तातो या चिसोपानी, तातो या चिसो दूधसँग मात्र नभई विभिन्न फलफूलको रस या दहीसँग समेत खान थालिएको छ । कर्न फ्लेक्स, मुस्ली, चोकोज ओट्स जस्ता पूर्ण रूपमा प्रोसेसिङ गरेर तयार गरिएको परिकारभन्दा सातु कैयौ गुणा स्वास्थ्यबद्र्धक हुने हुँदा यसको क्रेज दिनानुदिन बढ्दो छ ।


Advertisment

सातुमा भिटामिन, मिनेरल्स, क्याल्सियम, प्रोटिन र फाइबर समेत पर्याप्त पाइने हुँदा सबै उमेर समूहका लागि एक सन्तुलित आहारा मानिन्छ । पछिल्लोसमय विभिन्न व्यावसायिक समूहले सातुलाई राम्रो बजार लिन फरक रेसिपी गरेर लोभ्याउन थालेका छन् ।

काजु–बदाम जस्ता महंगा नट्स मिसाएर सातु बनाएको बजारमा र विज्ञापनहरूमा प्रस्ट देखिन्छ । सबैभन्दा स्वस्थकर सातु भनेको हाम्रो परम्परागत रूपमा बनाइने तरिका नै हो । जुन माटोको हाडीमा ग्रेन्स भुटेर ढुंगाको जातोमा पिसिन्थ्यो र ताजा–ताजा खाने गरिन्थ्यो । अहिले व्यावसायिक रूपमा बनाइने सातुहरू धेरै दिन बजारमा रहने हुँदा यसको आयुमा धेरै कमी आएको हुन्छ । बोराका बोरा मशिनमा पिसिने हुँदा बजारको सातुमा फाइबर पनि कमै पाइन्छ ।

सातु एकैदिन पटक–पटक खानु राम्रो मानिन्न र सुत्ने बेलामा पनि सातु नखाँदा राम्रो । सातु खाँदाखाँदै पटक–पटक पानी पिउनु पनि राम्रो होइन र चपाइरहनु पनि उत्तम होइन । मिठो भयो भनेर अत्याधिक सातु सेवन गर्नु पनि हानिकारक मानिन्छ ।

वैशाख शुक्ल तृतीया अर्थात् अक्षय तृतीयामा जौको सातु र सर्वत खाने चाड नै परापूर्वकालदेखि चल्दै आएको छ । सातुको महत्त्व आयुर्वेदमा समेत प्रस्ट पारिएको छ । सातुलाई कण्ठरोग, नेत्ररोग, भोक, प्यास, थकान, उल्टी, बन्दघाउ आदि नासक भनेर उल्लेख गरेको छ । नियमित सातु सेवन गर्नेलाई मधुमेह, कुष्ठरोग, क्षयरोग नहुने बताइएको छ ।

सातु कसरी बनाइन्छ ?

सातु बनाउन चाहिने सामग्रीःमकै ५०० ग्राम, भटमास ५०० ग्राम, गहुँ ५०० ग्राम, चना ५०० ग्राम, केराउ ५०० ग्राम, जौ ५०० ग्राम (अतिरिक्त), पानजिरा (स्वप) २ चिया चम्चा, रक साल्ट या वीरे नून स्वादअनुसार, आल्मन्ड ८० ग्राम, मुङ्गफली (बदाम) १२० ग्राम, कालो मरिच १ चिया चम्चा

सातु बनाउने विधि : उल्लेखित सम्पूर्ण गेडागुडीलाई राम्ररी पखालेर ड्राइ बनाई माटोको हाडी या बाक्लो कराइमा भुट्ने । केही चिसो हुनासाथ अन्य सामग्री हालेर जातो, घट्टो, ओखल या गल्यान्डरमा मसिनो गरी पिस्ने । चाल्नो या जालीमा छानेर सफा बोतल या डब्बामा एयर टाइट गरी राख्ने । नूनिलो रुचाउनेले वीरेनून या रक साल्ट हाल्ने वा गुलियो रुचाउनेले मिस्री या सख्खर हालेर तातो या चिसो दूध, चिसो या तातो पानी, दही या मही जेसँग पनि सेवन गर्न सकिन्छ ।

नेपाली सातु प्रयोग गरेर विभिन्न मिठाइ या लड्डुहरू पनि बनाउन सकिन्छ, जुन अन्य मिठाइको तुलनामा निकै स्वादिष्ट र स्वास्थ्यबद्र्धक पनि हुन्छ । माथि उल्लेखित सामग्रीबाहेक मल्टिग्रेन, हेल्दी मिक्स पाउडर जस्ता सातुहरू पनि निकै प्रसिद्ध छन् । स्यर्लेक्सभन्दा नि स्वास्थ्यबद्र्धक हेल्दी मिक्स पाउडर घरमै बनाएर आफ्ना बालबालिकालाई नियमित खुवाउन सकिन्छ ।

पुस ९, २०७९

नेपालमा गुद खाने चलन धेरै कम छ । कारण – यसको स्वास्थ्य सम्बन्धी गुण नबुझेर हुनसक्छ । हामीले गुद खाने भनेको मात्र गुदपाक हो र जुन निकै प्रसिद्ध मिठाइको रूपमा पनि चिनिएको छ । कसैलाई कोशेली लानुपर्&zwj...

बैशाख २२, २०८१

प्रत्येक वर्षको जन्मदिनले मलाई निजामती सेवाबाट निवृत्त भएको स्मरण गराउँछ । हुन पनि संयोगले भगवतीस्थान प्राथमिक विद्यालय तानसेनमा शिक्षकका रुपमा जीवनकै पहिलो जागिरमा प्रवेश गरेको दिन पनि यही दिन थियो । तथापि न...

मंसिर ८, २०८०

दुई वर्षअघि नेपाल पीएचडी एसोसिएसनको काठमाडौंमा भएको साधारणसभाले नयाँ कार्यसमिति बनायो । म कोषाध्यक्षमा निर्वाचित भएँ । मैले कार्यसमितिका साथीहरूको सामूहिक तस्वीरसहित ट्विटर र फेसबूकमा यो विषय पोस्ट गरें । त्...

जेठ २, २०८१

नेकपा (एकीकृत समाजवादी)ले यतिबेला आफ्नो अस्तित्वको लडाईँ लडिरहेको छ । मैले अस्तित्व भनेर पार्टीमाथि धावा बोलेको हो कि भन्ने पाठकलाई लाग्न सक्छ, तर नेकपा एस यतिबेला अस्तित्वको लडाईँमै छ । पार्टी स्थापना भएको करि...

असोज २०, २०८०

नेपाल सरकार वन तथा वातावरण मन्त्रालयले यही असोज १५ गते संरक्षित क्षेत्रमा पूर्वाधार निर्माणसम्बन्धी कार्यविधि, २०८० को मस्यौदा सरोकारवालाको राय-सुझाव संकलनका लागि सार्वनजिक गरेको छ । सो मस्यौदा कार्यविधिमा सरोका...

मंसिर १८, २०८०

(श्रीकुमारको रुकुम डायरीबाट...) बिहान पौने ६ बजेको छ । पश्चिम रुकुमको आठबीसकोट जहाँ त्रिपालमुनि हजारौं बेघरबारहरू आगोले जिउ सेकाउँदै जाडो सामना गरेर उज्यालोको प्रतीक्षामा छन् । आगो तापेर बसेका महिलाहरू...

बीपीको स्मृतिमा कांग्रेसले गर्नुपर्ने एउटा संकल्प

बीपीको स्मृतिमा कांग्रेसले गर्नुपर्ने एउटा संकल्प

साउन ६, २०८१

'आग्रहले भरिएको मस्तिष्कभन्दा खाली मस्तिष्क सत्यको नजिक हुन्छ' - थोमस जेफर्सन (तेस्रो अमेरिकी राष्ट्रपति) । हाम्रा प्रात: स्मरणीय नेता, विचार, सिद्धान्त र प्रथम जनक्रान्तिका प्रणेता बीपीको ४२ औं स्मृति दिवसको...

दृष्टिकोण

दृष्टिकोण

साउन ५, २०८१

गीतामा कृष्णले भनेका छन्– ‘जे भएको छ राम्रै भएको छ, जे हुनेछ राम्रै हुनेछ ।’ सुन्दा आश्चर्य लाग्न सक्छ, यस्तो कसरी हुन्छ ?  हुन सक्छ, कसैको विवाह हुँदैछ राम्रै भयो । घरगृहस्थी बन्नेछ राम्...

कांग्रेस–एमाले समीकरण : संकटमा एकसाथ, नीति–एजेन्डका आधारमा प्रतिस्पर्धा

कांग्रेस–एमाले समीकरण : संकटमा एकसाथ, नीति–एजेन्डका आधारमा प्रतिस्पर्धा

साउन २, २०८१

जनमतप्राप्त पहिलो र दोस्रो दलबीचको सत्ता समीकरण सोमबारदेखि औपचारिकरूपमा अघि बढेको छ । पहिलो दलले सरकार चलाउने र दोस्रो दल प्रमुख प्रतिपक्षमा रहने सामान्य संसदीय अभ्यास हो । संसदीय इतिहासमा पहिलो र दोस्रो...

x