×

जीवन बनायो कसले, जगत् बसायो कसले ? अनि यिनलाई चलायो कसले, बोलायो कसले ? तर्क आ–आफ्नै हुन्छन्, हुन सक्छन् । कसैले केही भन्लान्, कसैले केही । वेद भन्छ– ‘एकं सद् विप्रा बहुधा वदन्ति ।’ अर्थात् एउटै सत्यलाई पनि मानिसहरू आ–आफ्नो दृष्टिकोणअनुसार भिन्नरूपमा अथ्र्याउने गर्छन् । जब द्रष्टाको दृष्टिमा भिन्नता आउँछ तब सत्य पनि बाधित हुन पुग्छ र एउटाले देखेको अर्कोले नदेख्न सक्छ । एउटालाई सत्य लागेको अर्कोलाई नलाग्न सक्छ  । कसैलाई गुलियो मीठो लाग्न सक्छ त्यो सत्य हो तर, कसैलाई त्यही चीज नमीठो लाग्न सक्छ । यस्तो अवस्थामा पहिलेको सत्य स्वतः बाधित हुन पुग्छ । त्यसैले प्रश्न त्यहीँ पुगेर टुङ्गिन्छ, जहाँबाट उठेको थियो । जीवन बनायो कसले, जगत् बसायो कसले ? अनि यिनलाई चलायो कसले, बोलायो कसले ? 

तपाईँ भन्न सक्नुहुन्छ यो कुन ठूलो कुरा भयो र ? जीवन बन्यो आफैँ, जगत् बस्यो आफैँ । चले आफैँ, बोले आफैँ तर, यो रूपमा मात्र हो सारमा होइन । हो, रूपमा त यही हो यिनीहरू भए आफैँ, चले आफैँ । उनीहरू स्वयम्भू हुन् । भए पनि आफैँ, चले पनि आफैँ । अनि आफूलाई चाहिने पनि खोजे आफैँले, बनाए आफैँले । शुरूमा जेजे भेटे, भेटिए तिनैबाट काम चलाए । ढुङ्गाले चलाए, माटोले चलाए, काठले चलाए । काँचै खाए काँचै पचाए । विस्तारै आवश्यकता बढ्दै गए । आवश्यकताले आविष्कार गरायो । फलाम भेटिए त हतियार बने, खाने, पकाउने, चलाउने भाँडाबर्तन बने, बनाइए । आगो भेटियो पकाएर खान थाले । 


Advertisment

कपडा थिएन नाङ्गै हिँडे । विस्तारै पातपतिङ्गर र बोक्रा आदिले काम चलाए । त्यतिले मात्र चित्त बुझेन । आवश्यकताले बाटो देखाउँदै गयो । विस्तारै कपास भेटियो । धागो देखिए, तान चले,  बुनेको कपडा लगाउन थालियो । खोजको यात्रा रोकिएन । सियो भेटियो । कलकारखाना मेसिन बने । सिलाएर लगाउन थालियो । सिलाईको डिजाइन बढ्दै गए । 


Advertisment

खेती किसानी थिएन । जनावर र जङ्गली चीजबीजले काम चलाए । विस्तारै यात्रा कृषि युगतिर मोडियो । पशुपालन, अन्न बाली तथा फलफूल प्रयोगमा आउन थाले । इसाराले काम चलाउँदै आइएको थियो, चित्त बुझेन । भाषाहरू विकास गरी भावना आदान प्रदान गर्न थाले । वर्णमाला बने, कथ्यको स्थान लेख्यले लिन थाल्यो । हावा पानीअनुसार खानपान तथा रहनसहन मिलाउन थाले । राज्य बने, राजा बनाइयो । घर बने, परिवार बने । शस्त्र बने, शास्त्र बने । कानून बने, । कानूनी निकाय बने । अड्डा बने, अदालत बने । ठीक छ यतिसम्म यसैगरी भए तर, प्रश्न त्यति मात्र होइन । प्रश्न हो तिनै हावा बनायो कसले, पानी बनायो कसले । जीवन बनायो कसले, प्राण भर्‍यो कसले, चेतना थप्यो कसले ? 

यहाँ पनि तपाईँ भन्न सक्नुहुन्छ । यी पनि आफैँ भए । आफूले आफैँलाई बनाए, आफूलाई चाहिने आफैँले खोजे, आफैँले ताने, आफैँले लिए तर, यो पनि रूपमा मात्र हो सारमा होइन । एउटा सामान्य कारखानालाई चल्न, चलाउन त मेसिन चाहिन्छ, चलाउने मानिस चाहिन्छ भने यति ठूलो सांसारिक कारखाना आफैँ बने कसरी, चले कसरी ? हावा कसरी बने होलान्, कसरी चले होलान् । पानी कसरी बने होलान्, कसरी चले होलान् । 

मानिस बने कसरी, उसभित्रको अङ्गप्रत्यङ्ग बने कसरी, चले कसरी ? खाए कसरी, पचाए कसरी, लिए कसरी छाडे कसरी ? यति ठूलो नियम, यति ठूलो अनुशासन कायम भयो कसरी, गर्‍यो कसले ? आखिर को हो त्यो, को थियो त्यो यति ठूलो तारतम्यको नियन्ता ? आजसम्म मैले त देखेको छैन । तपाईँले देख्नुभएको छ भने सुटुक्क जानकारी पाऊँ है ।

पुस ११, २०८०

नेपालको सार्वजनिक प्रशासन, विशेषतः निजामती सेवामा व्यावसायिक सदाचारिता विकास भएन भन्ने प्रश्न समय समयमा उठ्दै आएको छ । कर्मचारीमा स्वाभाविक रूपमा हुनुपर्ने कार्यसम्पादनलाई व्यवस्थित बनाउने सीप, संस्कार र अनुभवजन्य...

असोज ३०, २०८०

आज ‘सबैका लागि मर्यादित जीवन’ को आदर्श वाक्यसाथ अन्तर्राष्ट्रिय गरिबी निवारण दिवस मनाइँदै छ । भोक, रोग, अभाव र आवश्यकता पूरा भएपछि मात्र मानवीय मर्यादा पाउन सकिन्छ । नेपालमा गरिबी र असमानताका विभि...

कात्तिक ३०, २०८०

कमेडी क्लब चलाउने मुन्द्रे उपनाम गरेका एकजना मान्छे छन्। एकै श्वासमा चारवटा प्रश्न सोध्न सक्ने क्षमता भएका जानेमाने पत्रकार ऋषि धमलाको कार्यक्रममा पुगेर तिनले भन्न भ्याए, 'यो टिकटकका कारण मान्छेहरू अल्छी भए, कुन...

फागुन १, २०८०

गरिबको घरआँगन कसैलाई मन पर्दैन । गरिबको लुगाफाटो कसैलाई मन पर्दैन । गरिबले ठूला कुरा गरेको कसैलाई मन पर्दैन । गरिब नाचेको, गरिब हाँसेको कसैलाई मन पर्दैन । यतिखेर गरिबले लडेको जनयुद्ध दिवस पनि कसैलाई मन ...

पुस ४, २०८०

डिसेम्बर पहिलो साता एनसेलको माउ कम्पनी आजियाटाले आफ्नो रेनोल्ड होल्डिङ्स यूकेको शतप्रतिशत स्वामित्व गैरआवासीय नेपाली सतिशलाल आचार्यको कम्पनी स्पेक्ट्रलाइट यूकेलाई बेच्न गरेको सम्झौताबारे समाचार बाहिरिएको झन्डै ३ हप्...

कात्तिक ३०, २०८०

केही वर्षअघि विद्वान प्राध्यापक डा. अभि सुवेदीले कान्तिपुरमा लेख्नुभएको एउटा प्रसंगबाट आजको चर्चा शुरू गर्नु उपयुक्त हुनेछ । त्यस प्रसंगमा नेपाली कांग्रेसका वर्तमान सभापति शेरबहादुर देउवाले पूर्व प्रधानमन्त्रीको हैस...

भगवान् भेटिने सूत्र

भगवान् भेटिने सूत्र

असार २९, २०८१

भगवान्‌का कुरा गर्ने धेरै छन् तर भगवान् कस्ता हुन्छन् त्यो भने कसैलाई पनि थाहा छैन । भगवान् कस्ता हुन्छन् भनेर सोध्ने हो भने शायद सबै निरुत्तर नै रहने छन् । हदैभए भगवान् भगवान्जस्तै हुन्छन् भन्नेसम्म फेला पर्ला...

देश पहिले, अनि मात्र सत्ता

देश पहिले, अनि मात्र सत्ता

असार २७, २०८१

बेलायतमा भर्खरै सम्पन्न संसदीय निर्वाचनमा १४ वर्षपछि लेबर पार्टीले तल्लो सदन अर्थात्  'हाउस अफ कमन्स्'मा प्रचण्ड बहुमत हासिल गर्‍यो । ६५० सदस्यीय तल्लो सदनमा लेबर पार्टीले करिब ६३ प्रतिशत अर्थात् ४१२ ...

प्रतिपक्षमा हुत्तिने भएपछि माओवादीमा देखिएको छटपटी र आत्मरति

प्रतिपक्षमा हुत्तिने भएपछि माओवादीमा देखिएको छटपटी र आत्मरति

असार २६, २०८१

प्रमुख सत्ता साझेदार नेकपा (एमाले)ले साथ छोडेपछि प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले दुई दिनपछि (असार २८) प्रतिनिधि सभामा विश्वासको मतको सामना गर्दैछन् । ‘विश्वासको मत नपाउने जान्दाजा...

x