विभिन्न उद्देश्यले संघीय राजधानी काठमाडौं उपत्यका आएका लाखौं नागरिक ठूला चाडबाडमा घर फर्किने तयारीमा छन् । दशैं, तिहार र छठजस्ता ठूला प्रमुख चाड नजिकिएसँगै काठमाडौंमा रहेका लाखौं नेपाली घर फर्किने तरखरमा लागेका हुन् । 

चाडबाडमा  दैनिक ४० देखि ५० हजार मानिस उपत्यकाबाट बाहिरिने गरेका छन् । चाडबाड मनाउन घर फर्किने खुसीसँगै उनीहरूलाई हवाई भाडा र सडकको अवस्थाले चिन्तित बनाएको छ ।

चाडबाडमा हवाई टिकटको मूल्य अहिलेको भन्दा करिब दोब्बर बढी हुन्छ । करिब ९० प्रतिशत नागरिक सडकमार्ग हुँदै काठमाडौंबाट बाहिरिने गर्छन् । 
तर, बाटोको अवस्था भने बिजोग छ । बर्खाका कारण यस वर्ष थुप्रै स्थानमा पहिरोले सडक भत्किएका छन् । हुनत यस्तो यसपालि मात्रै भएको भने होइन । बर्सेनि चाडबाडमा सडकको अवस्था लगभग उस्तै हुन्छ । 

गत असारमा नारायणगढ–मुग्लिन सडक खण्डको सिमलतालबाट दुई बस त्रिशूलीमा खसेर बेपत्ता भएका थिए । जहाँ तीन जना मात्रै जीवित भेटिएका थिए । २५ जनाको शव भेटिँदा ३७ जना अझैं हराइरहेका छन् । बस पनि फेला परेका छैनन् । 

यस्ता थुप्रै दुर्घटनाले सडकमार्फत् यात्रा गर्नेहरूमा मनोवैज्ञानिक डर पैदा गरेको सरोकारवालाले बताउँदै आएका छन् । भदौ २४ गते प्रतिनिधि सभा बैठकमा पूर्वसञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्री रेखा शर्माले सडक कारणले दशैं नेपालीहरूका लागि दशा बनिरहेको बताएकी थिइन् । ‘सडकहरूको स्थितिले गर्दा चाडपर्वमा गाउँघर जानेहरू बाँचेर आउने हो कि मर्ने हो भन्ने चिन्ताले त्रसित छन्,’ पूर्वमन्त्री शर्माले संसद्मा भनेकी थिइन् ।

दशैं दशा बन्ने मनोवैज्ञानिक दबाबले नेपालीहरूले थिचिएको अर्की सांसद बिजुला रायमाझीले बताइन् । ‘दशैं दशा बन्ने हो कि भन्ने पीरले सर्वसाधारणहरू मनोवैज्ञानिक दबाबले थिचिएका छन् । सुरक्षित यातायातका लागि मन्त्रालय र अनुगमनकारी निकायहरूलाई विशेष ध्यानाकर्षण गराउन चाहन्छु’, सांसद रायमाझीले संसद्मै भनेकी थिइन् । 

दशैंमा काठमाडौंबाट लाखौँ यात्रुहरू बाहिर जाने चाप अत्यधिक हुने भएकोले मालवाहक ट्रकहरूजस्ता ठूला सवारी साधनहरूलाई रोक लगाइने गरिएको छ । अति आवश्यक तथा दैनिक उपभोग्य सामान बोकेका मालवाहक ठूला सवारी साधनलाई मात्रै रुट प्रमिट दिएर काठमाडौं आउन दिने गरिन्छ । बसहरूलाई भने देशभरका लागि रुट प्रमिट प्रदान गरिने गरिन्छ । 

सबै बसहरूको देशभर चलाउन मिल्नेगरी रुट प्रमिट खुल्ला गर्ने विषयमा स्टेक होल्र्डसहरूसँग छलफल भइरहेको यातायात व्यवस्था विभागले जनाएको छ । यातायात व्यवस्था विभाग र भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालयसँगको छलफलपछि निर्णय हुने जनाइएको छ । 

टिकट व्यवस्थापनको काम कसरी हुँदै छ ? 
हरेक वर्ष दशैंको १५ दिनअघि अग्रिम टिकट खुलाइँदै आएको छ । यस वर्ष भने दशैंको एक हप्ताअघि मात्रै टिकट खुलाइने नेपाल यातायात व्यवसायी राष्ट्रिय महासङ्घका अध्यक्ष विजय स्वाँरले बताए । दशैंको १५ दिन अघिदेखि नै टिकट खुलाउँदा पनि मानिसहरूको चाप कम नहुने र जोखिम बढी हुने भएकोले एक हप्ताअघि मात्रै अग्रिम टिकट खुलाइने उनले बताए । 

सडकको अवस्था खराब रहेकोले यस वर्ष यात्रुहरूलाई गन्तव्यसम्म पुर्‍याउन एकदमै जोखिमपूर्ण हुने महासङ्घले पनि जनाएको छ । दशैंमा काठमाडौंबाट बाहिर जानेहरूको चाप अत्यधिक हुने गरेको छ । गत वर्ष रुट बाहिर र लोकल बसहरू समेत प्रयोग गरेर यात्रुहरूलाई गन्तव्यमा पुर्‍याउने काम भएको थियो । 

डिजिटल प्रणालीमा टिकट व्यवस्थापन
गत वर्ष ‘बससेवा डटकम’लगायत अन्य निजी संस्थाहरूले दशैंका लागि अनलाइनमार्फत् टिकटको व्यवस्था गरेका थिए । यद्यपि त्यसअघि पनि केही अनलाइनमार्फत् टिकट काट्न मिल्ने प्लेटर्फमहरू थिए । तर, पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आउन सकेका थिएनन् । 

गत वर्ष अनलाइनमार्फत् टिकटको व्यवस्थाले केही हदसम्म सहज भएको नेपाल यातायात व्यवसायी राष्ट्रिय महासङ्घले जनाएको छ । महासङ्घका अनुसार यस वर्ष पूर्ण रूपमा डिजिटल टिकटको व्यवस्था गर्ने आधार तयारी भइरहेको छ । 

एकै पटक पूर्ण रूपमा यातायात टिकट डिजिटल गर्न नसकिने र त्यसका लागि गत वर्षभन्दा बढी प्रभावकारी बनाउँदै जानुपर्ने महासङ्घका अध्यक्ष विजय स्वाँर बताउँछन् । उनका अनुसार आगामी वर्षहरूमा मानिसहरूलाई अनलाइनमार्फत् टिकट काट्ने बानी बसाउन भए पनि अहिलेबाटै डिजिटलमा जोड दिनुपर्छ ।

अध्यक्ष स्वाँरले भने, ‘गत वर्ष अनलाइनमार्फत् टिकट शुरू गरिएको थियो । जुन पूर्ण रूपमा सफल त भएन तर, पनि त्यसरी नै हामीले बानी विकास गर्नुपर्नेछ । अनलाइनबाट टिकट अनिवार्य गर्न सक्यौं भने समय व्यवस्थापन र यातायातको लागि अहिलेसम्म भइरहेको घुइँचोलाई केही हदसम्म कम गर्न सकिन्छ,’ उनले भने, ‘यातायातको समस्या जहिल्यै यस्तै हो । यसलाई एकै पटकभन्दा पनि यसरी नै विस्तारै व्यवस्थापन गर्दै जाने हो ।’