३० असार २०८३, मंगलबार
चीनबाट आयात हुने मालसामान बर्सेनि बढ्दै गएको छ । तर, निर्यातको हिस्सा भने जस्ताको तस्तै छ । चीनबाट खर्बौं रुपैयाँको वस्तु आयात हुँदा नेपालबाट दुई/अढाइ अर्बभन्दा बढीको मालसामान निर्यात हुन सकेको छैन ।
१० वर्षअघि आर्थिक वर्ष २०७१/७२ मा चीनबाट ९९ अर्ब २८ करोड १४ लाख २९ हजार रुपैयाँको वस्तु आयात भएको थियो । जुन आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा आइपुग्दा २ खर्ब ९८ अर्ब ७७ करोड ४६ लाख ४४ हजार पुगिसकेको छ । १० वर्षमा चीनबाट आयात हुने वस्तु करिब तीन गुणाले बढेको भन्सार विभागको तथ्याङ्कले देखाउँछ ।
नेपाल र चीनबीच व्यापार हुने ६ वटा नाकाहरू छन् । तातोपानी, केरुङ, किमाथांका, कोरला, यारी र ओलाङचुङगोला । तर, हालसम्म तातोपानी र केरुङ (रसुवा)बाट मात्रै आयात–निर्यात हुँदै आएको छ ।
नेपाल र चीनबीच सीमा सन्धिदेखि, बीआरआई, पारवहन, जलविद्युत, केनेक्टीभिटी, यातायात, काल संस्कृति, खेलकुद, कृषिलगायत विभिन्न सम्झौता भएका छन् । नेपालबाट जाने ९ हजार ३० वटा वस्तुहरूमा चीनले शून्य भन्सारको सुविधा दिएको छ । यो सुविधा चीनले २०६३ सालदेखि नेपाललाई दिँदै आएको हो । तर, पनि सन्धि र सम्झौताअनुसार नेपालले व्यवसायिक लाभ लिन सकेको छैन ।
१० वर्षअघि आर्थिक वर्ष २०७१/७२ मा नेपालबाट २ अर्ब ६ करोड ७ लाख २२ हजारको वस्तु चीनतर्फ निर्यात भएको थियो । जुन आर्थिक वर्ष २०८०/८१ सम्म आइपुग्दा २ अर्ब ५८ करोड ८६ लाख १४ हजार पुगेको छ । तर, एक दशकको अवधिमा नेपालबाट चीन निर्यात निरन्तर घट्दो छ । कुनैकुनै वर्ष त चीनमा ८० करोड देखि १ अर्बको मात्रै वस्तु निर्यात भएको देखिन्छ ।
चीन नेपालको दोस्रो ठुलो व्यापारिक साझेदार मुलुक हो । नेपालले खाद्यान्नदेखि घरेलु उत्पादन निर्यात गर्दै आएको छ । नेपालबाट चीनमा अगरबत्ती, हस्तकला, कपाल, पश्मिना, छाला, औषधि, म्युजिकल उपकरण, चाउचाउ, तयारी पोशाक, रुद्राक्ष, चिया, तरकारी, पिठो, उनी गलैँचालगायत वस्तुहरू निर्यात हुँदै आएको छ । चीनसँग मात्रै होइन देशको कूल वैदेशिक व्यापारमै वर्षौंदेखि ठूलो खाडल छ ।
सरकारले हरेक वर्ष निर्यात वृद्धि गर्न रणनीतिहरू अगाडि सार्दै आएको छ । सरकारले निर्यातमा शून्य भन्सार, निर्यात अनुदान, उत्पादनमा सहुलियतलगायत विभिन्न नीतिहरू ल्याउँदै आएको छ ।
किन बढ्न सकेन निर्यात ?
निकासी गर्ने वस्तुको पहिचान र उत्पादनमा केन्द्रित नभएकाले निर्यात बढ्न नसेकेको अर्थविद्हरू बताउँछन् । कानुनी रूपमा पनि एक अर्कासँग बाझिने समस्याहरूले आन्तरिक उत्पादनले बाह्य बजारसँग प्रतिस्पर्धा गर्न नसकेको उनीहरूको भनाइ छ ।
सरकारले विश्व बजारमा प्रतिस्पर्धा गर्ने वस्तुहरू पहिचान गर्न नै नसकेको नेपाल हिमालयन सीमापार व्यापार सङ्घका निवर्तमान अध्यक्ष अशोककुमार श्रेष्ठ बताउँछन् । सरकारी पक्षबाट मात्रै व्यापारिक सम्झौता गर्ने तर, व्यापारिक दृष्टिकोणबाट रणनीतिहरू नबनाउने गरेको उनको भनाइ छ ।
‘सरकारले व्यापारिक सम्बन्धका लागि सम्बन्धित राष्ट्रमा सरकारी पक्षबाट मात्रै सम्झौता गर्ने गर्दछ तर, विश्व बजारमा के छ ? के को माग छ ? निर्यात गर्न कत्तिको सहज छ ? लागत कति छ ? सबै कुरा हेरेको हुँदैन’, उनले भने, ‘भन्सारमा सहुलियत दिएर मात्रै निर्यात बढ्दैन । नेपालबाट निर्यात नै नहुने वस्तुहरूमा शून्य भन्सार दिएर हुँदैन ।’ परम्परागत वस्तुभन्दा अत्याधुनिक र क्वालिटीको उत्पादन नेपालले दिन सक्नुपर्ने उनी बताउँछन् ।
नेपालबाट सबैभन्दा बढी निर्यात हुने मुलुक कुन–कुन हुन् ?
नेपालबाट सबैभन्दा बढी निर्यात हुने राष्ट्र भारत हो । नेपालबाट निर्यात हुने वस्तुको झन्डै ६० प्रतिशत बढी हिस्सा भारतले ओगटेको छ ।
चालू आर्थिक वर्षको माघ महिनासम्मको तथ्याङ्क हेर्दा पनि भारत नै शीर्ष स्थानमा देखिन्छ । माघ महिनासम्म भारतमा सबैभन्दा बढी ३२ अर्ब ४१ करोड ५७ लाखको सोयाबिन आयल निर्यात भएको छ । त्यस्तै, ६ अर्ब ५७ करोड ६७ लाखको सनफ्लावर आयल, ५ अर्ब ३८ करोड ८० लाखको ठुलो अलैंची, ३ अर्ब १० करोड १० लाखको पोलिस्टर एकल धागो र ३ अर्ब ११ लाख बराबरको कालो चिया निर्यात भएको देखिन्छ ।
नेपालबाट सबैभन्दा बढी वस्तु निर्यात हुने राष्ट्रको दोस्रो स्थानमा संयुक्त राज्य अमेरिका रहेको छ । अमेरिकामा चालू आर्थिक वर्षको सात महिनामा ३ अर्ब ८९ करोड ५२ लाख बराबरको कार्पेट, १ अर्ब ८३ करोड ३९ लाखको डगच्यू, ९५ करोडको फेल्ट, ३६ करोड ३३ लाखको ट्राउजर र ३१ करोडको शल, स्कार्फ र मफलर निर्यात भएको देखिन्छ ।
बढी वस्तु निर्यात हुने राष्ट्रको तेस्रो स्थानमा जर्मनी छ । जर्मनीमा सबैभन्दा बढी ५८ करोड ६० लाखको सल, स्कार्फ र मफलर, ३८ करोड ९१ लाखको कार्पेट, ३२ करोड १६ लाखको फेल्ट, २७ करोड ५० लाखको जर्सी र १४ करोड १६ लाखको ट्राउजर निर्यात भएको तथ्याङ्कले देखाउँछ ।
सबैभन्दा बढी आयात हुने राष्ट्रको दोस्रो स्थानमा चीन निर्यातमा भने चौथो स्थानमा छ । चालू आर्थिक वर्षको सात महिनामा चीनमा ८० करोड ७५ लाखको कार्पेट निर्यात भएको छ । त्यस्तै, यस अवधिमा चीनमा ३३ करोड १८ लाखको किचेन टेबल सामग्री, १० करोड ४३ लाखको धातुको मुर्ति, १० करोड ४१ लाखको फेल्ट र ८ करोड ७१ लाख रुपैयाँको ट्रेसिङ कपडा निर्यात भएको छ ।
नेपालबाट सबैभन्दा बढी वस्तु निर्यात हुने राष्ट्रको पाँचौँ स्थानमा युके अर्थात् बेलायत रहेको छ । चालू आर्थिक वर्षको सात महिनामा यूकेमा सबैभन्दा बढी ३३ करोड ४२ लाखको फेल्ट, २९ करोड ९१ लाखको जर्सी, २९ करोड ८७ लाखको कार्पेट, १६ करोड ३५ लाखको ट्राउजर र १६ करोड ३३ लाखको शल, स्कार्फ र मफलर निर्यात गरिएको छ ।
