०६ साउन २०८३, बुधबार
भेनेजुएलाकी विपक्षी नेतृ मारिया माचाडोले नोबेल शान्ति पुरस्कार प्राप्त गरेकी छिन् । उनले भेनेजुएलामा लोकतान्त्रिक अधिकारको प्रवर्द्धन गर्न र तानाशाहीबाट लोकतन्त्रमा शान्तिपूर्ण संक्रमण ल्याउन २० वर्षसम्म अथक संघर्ष गरेकी छिन् । 'जब तानाशाही बढ्दै गएको छ र विश्वका धेरै भागहरूमा लोकतन्त्र कमजोर हुँदै गइरहेको छ, मारिया माचाडो जस्ता व्यक्तिहरूको साहसले आशा जगाउँछ,' नोबेल समितिले भनेको छ, 'लोकतन्त्र दिगो शान्तिको लागि पूर्वशर्त हो । जब शक्तिले हिंसा र डरमार्फत् जनतालाई दबाउँछ, तब यस्ता साहसी व्यक्तिहरूलाई सम्मान गर्न आवश्यक हुन्छ ।'
माचाडोले लोकतन्त्रको सुधारको लागि काम गर्ने संस्था सुमाते स्थापना गरेकी थिइन् । उनी देशमा स्वतन्त्र र निष्पक्ष चुनावको माग गर्दै आएकी छिन् ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प धेरै महिनादेखि नोबेल पुरस्कारको लागि प्रतिस्पर्धा गर्दै आएका थिए, तर नोबेल समितिले उनलाई पुरस्कारको लागि छनोट गरेन । २०२५ को नोबेल शान्ति पुरस्कारको लागि मनोनयनको अन्तिम मिति जनवरी ३१, २०२५ थियो । यस मितिपछि प्राप्त भएका मनोनयनहरूलाई विचार गरिएन । मनोनयन प्रक्रिया फेब्रुअरी १ मा शुरू हुन्छ र जनवरी ३१ सम्म प्राप्त भएका मनोनयनहरूलाई मात्र मान्य मानिन्छ।
नोबेल पुरस्कारको लागि मनोनयन जनवरी २०, २०२५ मा बन्द भएको थियो, ट्रम्प राष्ट्रपतिको रूपमा पुन: निर्वाचित भएको ११ दिनपछि। ट्रम्पले नोबेल पुरस्कार प्राप्त गर्न यति छोटो समयमा धेरै काम गर्न बाँकी थिएन।
माचाडोले पहिलोपटक भेनेजुएलाका तत्कालीन राष्ट्रपतिको भाषणमा अवरोध गर्दा हेडलाइन बनेकी थिइन् ।
राष्ट्रपति ट्रम्पले माचाडोलाई स्वतन्त्रता सेनानी भनेका छन् । मारिया माचाडो भेनेजुएलाका राष्ट्रपति निकोलस मादुरोविरुद्ध उत्रिएकी थिइन् । माचाडो एक वर्षभन्दा बढी समयदेखि देशमा लुकेर बस्दै आएकी छिन् ।
माचाडोले धेरै पुरस्कारहरू प्राप्त गरेकी छिन् । २०२५ मा, उनले लोकतन्त्रको लागि गरेको लडाइँको लागि नोबेल शान्ति पुरस्कार प्राप्त गरिन् । २०२४ मा उनलाई युरोपेली संसद्ले र एडमन्डो गोन्जालेजलाई लोकतन्त्रको रक्षाको लागि साखारोभ पुरस्कार प्रदान गरेको थियो ।
२०२४ मा युरोप परिषद्ले मानव अधिकारको लागि उनको कामलाई सम्मान गर्दै भाक्लाभ हावेल मानव अधिकार पुरस्कार दिएको थियो । २०२५ मा मानव अधिकारको लागि जेनेभा शिखर सम्मेलनले उनलाई र गोन्जालेजलाई साहस पुरस्कार प्रदान गरेको थियो ।
बीबीसीले उनलाई विश्वका १०० प्रभावशाली महिलाहरूमा समावेश गरेको थियो । २०२४ को चुनावअघि माचाडो विपक्षी दलकी राष्ट्रपतिकी उम्मेदवार थिइन्, तर भेनेजुएला सरकारले उनको उम्मेदवारी खारेज गर्यो। उनले पछि अन्तर्राष्ट्रिय समर्थन प्राप्त गर्ने अर्को पार्टीका प्रतिनिधि एडमन्डो गोन्जालेज उरुटियालाई समर्थन गरिन् ।
भेनेजुएलामा माचाडोको पार्टीले भारी विजय हासिल गर्यो, तर शासनले चुनावी नतिजा स्वीकार गर्न अस्वीकार गर्यो र सत्ता कायम राख्यो। माचाडोलाई भेनेजुएलाको 'आइरन लेडी' भनेर चिनिन्छ । उनले देशको तानाशाही राष्ट्रपति निकोलस मादुरोलाई चुनावमा हराउन भेनेजुएलाभरका मानिसहरूलाई भेला गरिन् । उनी अहिले एक्लै लुकेर बस्छिन् ।
५८ वर्षीया मारिया कोरिनो माचाडो भेनेजुएलाको विपक्षी दल बान्टे भेनेजुएलाकी नेता हुन् । माचाडो पारदर्शी लोकतन्त्रको लागि अभियान चलाउँछिन् र भेनेजुएलाको तेल कम्पनी पीडीभीएसए जस्ता राज्य-स्वामित्व भएका उद्यमहरूको निजीकरणसहित उदार आर्थिक सुधारहरूको वकालत गर्छिन् । उनी देशका गरिबहरूलाई सहयोग गर्न कल्याणकारी कार्यक्रमहरूको निर्माणलाई पनि समर्थन गर्छिन् ।
उनी अक्टोबर ७, १९६७ मा काराकासामामा चार छोरीहरूमध्ये जेठी छोरीको रूपमा जन्मिएकी थिइन् । उनीसँग औद्योगिक इन्जिनियरिङमा डिग्री र वित्तमा स्नातकोत्तर डिग्री छ ।
तीन सन्तानकी आमा माचाडोले २००२ मा निकोलस मादुरोको शासनकालमा ध्रुवीकरणको बीचमा मानिसहरूलाई एकताबद्ध गर्ने उद्देश्यले स्वैच्छिक नागरिक समाज संस्था सुमाटेको सह-संस्थापकको रूपमा राजनीतिमा प्रवेश गरेकी थिइन् ।
आज उनी भेनेजुएलामा एक्लिएकी छिन् किनभने उनका लगभग सबै वरिष्ठ सल्लाहकारहरूलाई हिरासतमा राखिएको वा मादुरो र उनका समर्थकहरूले धम्की दिएपछि देश छाड्न बाध्य पारिएको छ । उरुटिया स्पेनमा निर्वासनमा रहेको बुझिन्छ तर केही अफवाहहरूले उनी हाल ल्याटिन अमेरिकाका अन्य देशहरूमा भ्रमण गरिरहेको बताउँछन् ।
मादुरो विजय भएको जुलाई २०२४ को चुनावपछि माचाडो आफ्नो ज्यानको खतरा भएको डरले भेनेजुएला भित्रै लुक्न थालिन् ।
माचाडो अहिले कहाँ छिन् ?
उनी हाल कहाँ छिन् भन्ने थाहा छैन । सन् २०२४ को अगस्टमा, उनी काराकासका सडकहरूमा विवादित निर्वाचन परिणामको विरुद्ध प्रदर्शन गरिरहेका आफ्ना समर्थकहरूसँग सामेल हुन लुकेको ठाउँबाट छोटो समयका लागि बाहिर निस्किएकी थिइन् । ‘हामीलाई चुनावी जीत हासिल गर्न लामो समय लाग्यो, अब दैनिक रूपमा अगाडि बढ्ने चरण आएको छ । हामी आजजति बलियो कहिल्यै थिएनौं, कहिल्यै,’ सधैँ सेतो पोशाकमा प्रदर्शनमा आउने माचाडोले काराकासमा आफ्ना समर्थकहरूलाई बताएकी थिइन् ।
यस वर्षको जनवरीमा भने, मादुरोको राष्ट्रपति पदको शपथग्रहणअघि एक प्रदर्शनमा सामेल हुन निर्वासनबाट उनी पुनः देखा पर्दा, उनलाई छोटो समयका लागि गिरफ्तार गरिएको थियो र पछि रिहा गरियो।
‘उनीहरू हामीलाई आपसमा लडाउन चाहन्थे, तर भेनेजुएला एकजुट छ,’ माचाडोले आफ्नो गिरफ्तारीअघि केही सय प्रदर्शनकारीहरूको अगाडि भेनेजुएलाको झण्डा हल्लाउँदै एउटा ट्रकको माथिबाट भनेकी थिइन् ।
माचाडो हाल भूमिगत भए पनि उनी सामाजिक सञ्जाल प्लेटफर्महरूमार्फत् आफ्ना समर्थकहरूसँग सम्पर्कमा छिन् । यस वर्षको मे महिनामा, उनले देशको संसदीय चुनावमा विजयको दाबी गरिन्, यद्यपि मादुरोको सत्तारूढ गठबन्धनलाई आधिकारिक रूपमा विजेता घोषणा गरिएको थियो । माचाडोले एक्समा लेखिन्, ‘चुनाव गत वर्षको चुनावमा आफ्नो हारलाई छोप्न शासनले मञ्चन गर्न खोजेको विशाल नाटक थियो ।’
