इरानले आइतबार होर्मुज जलडमरू (स्ट्रेट अफ होर्मुज) अनिश्चितकालका लागि बन्द गरेको घोषणा गरेको छ । साथै, अनधिकृत मार्ग प्रयोग गरेको एउटा जहाजमाथि आक्रमण गरी रोकिएको जनाएको छ । इरानले उक्त घटनालाई लिएर कुनै पनि प्रतिकार भए त्यसको ‘कडा जवाफ’ दिइने चेतावनी पनि दिएको छ ।

इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कर्प्स (आईआरजीसी) नौसेनाले जारी गरेको विज्ञप्तिअनुसार समुद्री सुरक्षामा खतरा पुर्‍याउने गरी आफ्नो पहिचान तथा निगरानी प्रणाली बन्द गरेको एक जहाजमाथि प्रहार गरी रोकेको हो । यद्यपि, जहाजको परिचयबारे कुनै विवरण सार्वजनिक गरिएको छैन ।

आईआरजीसीका अनुसार केही जहाजहरूले अनधिकृत मार्ग प्रयोग गर्दै जलडमरू पार गर्ने प्रयास गरेका थिए । ती जहाजलाई मार्ग परिवर्तन गर्न दिइएको चेतावनी बेवास्ता गरेपछि कारबाही गरिएको दाबी गरिएको छ ।

विज्ञप्तिमा अमेरिकाको ‘हस्तक्षेप अन्त्य नभएसम्म’ र अर्को सूचना जारी नभएसम्म होर्मुज जलडमरू बन्द रहने उल्लेख गरिएको छ । इरानविरुद्ध हुने कुनै पनि आक्रामक गतिविधिको कडा जवाफ दिइने र क्षेत्रमा रहेका ‘शत्रुका नयाँ सैन्य आधार’लाई समेत निशाना बनाइने चेतावनी दिइएको छ ।

यसअघि शुक्रबार अमेरिकी उच्च अधिकारीहरूले इरानले जलडमरू जहाजमाथिका आक्रमण रोक्ने र कुनै शुल्क नलिई सबै समुद्री मार्ग खुला राख्ने सार्वजनिक प्रतिबद्धता जनाउनुपर्ने माग गरेका थिए ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले शुक्रबार अमेरिका र इरानबीच तनाव बढे पनि वार्ता जारी राख्न सहमति भएको बताएका थिए । उनले यसअघि कायम गरिएको युद्धविराम समाप्त भएको घोषणा पनि गरेका थिए ।

रोयटर्सका अनुसार इरान, अमेरिका, कतार र पाकिस्तानबीच वार्ताको पहल भइरहेको छ । मध्यस्थकर्ताहरूले शनिबार वार्ताको प्रयास गरेका थिए । त्यसक्रममा इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघची ओमानमा रहेका थिए । यद्यपि, ती प्रयास सफल भए वा नभएको स्पष्ट भएको छैन ।

ओमानमा अराघची र ओमानी विदेशमन्त्री सय्यिद बद्र अलबुसाइदीबीच होर्मुज जलडमरूबाट जहाजको सुरक्षित आवागमन सुनिश्चित गर्ने संयन्त्रबारे छलफल भएको इरानी विदेश मन्त्रालयले जनाएको छ । ओमानको सरकारी समाचार संस्थाले प्राविधिक र राजनीतिक तहमा वार्ता निरन्तर जारी रहने जनाएको छ ।

अमेरिका र इजरायलले फेब्रुअरी २८ मा इरानमाथि हवाई आक्रमण गरेपछि शुरू भएको युद्धका कारण खाडी क्षेत्र अस्थिर बनेको छ । त्यसको अन्त्यका लागि ओमानले मध्यस्थकर्ताको भूमिका खेलिरहेको छ ।

विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल आपूर्ति होर्मुज जलडमरूमार्फत हुने भएकाले इरानले प्रभावकारी रूपमा नाकाबन्दी गरेपछि अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा मूल्य बढेको छ, जसले विश्वव्यापी मुद्रास्फीतिमा थप दबाब सिर्जना गरेको छ ।

सीएनएनका अनुसार ओमानले जलडमरू सञ्चालनसम्बन्धी एउटा प्रारम्भिक प्रस्ताव तयार गरेको छ । प्रस्तावमा ओमानको समुद्री क्षेत्रमा पर्ने दक्षिणी मार्गबाट स्वतन्त्र आवागमनको व्यवस्था गर्ने तथा इरानको समुद्री क्षेत्रमा पर्ने उत्तरी मार्ग प्रयोग गर्नुअघि इरानको पूर्वस्वीकृति लिनुपर्ने व्यवस्था समावेश छ । 

यद्यपि, कुनै शुल्क नलाग्ने उल्लेख गरिएको छ । यसबारे अमेरिकी ह्वाइट हाउस र विदेश मन्त्रालयले प्रतिक्रिया दिएका छैनन् ।

यसैबीच, कतार र साउदी अरेबियाका तीनवटा व्यावसायिक तेल ट्यांकरमाथि यसै साता आक्रमण भएपछि अमेरिकाले इरानी लक्ष्यमा प्रहार गरेको थियो । त्यसको जवाफमा इरानले खाडी क्षेत्रमा रहेका अमेरिकी सैन्य अड्डाहरूमा आक्रमण गरेको थियो ।

इरानी विदेशमन्त्री अराघचीले अमेरिका युद्धविराम सम्झौता उल्लंघन गरेको आरोप लगाएका छन् । जहाजमाथिको आक्रमणपछि अमेरिकाले इरानी कच्चा तेल बिक्रीसम्बन्धी अनुमति पनि रद्द गरेको थियो ।

यद्यपि, जहाजमाथिको आक्रमणको जिम्मेवारी इरानले औपचारिक रूपमा स्वीकार गरेको छैन । विश्लेषकहरूले भने वार्तामा दबाब सिर्जना गर्न तेहरानले यस्ता गतिविधि प्रयोग गर्ने गरेको बताएका छन् ।

यस घटनाले द्वन्द्व अन्त्य गर्ने उद्देश्यले भएको अन्तरिम सहमतिको भविष्य थप अन्योलमा परेको छ भने तेलको मूल्य फेरि बढेको छ । नोभेम्बरमा हुने अमेरिकी संसदीय निर्वाचनअघि यो ट्रम्पका लागि पनि संवेदनशील विषय बनेको छ ।

ट्रम्पले शुक्रबार आफ्नो ट्रुथ सोसल सञ्जालमा इरानले अमेरिकासँग वार्ता जारी राख्न चाहेको तर अमेरिकाले ‘युद्धविराम समाप्त भइसकेको’ स्पष्ट जानकारी गराएको दाबी गरेका थिए ।

उता, इरानका नयाँ सर्वोच्च नेता अयातोल्लाह मोज्तबा खामेनीले शनिबार जारी गरेको लिखित सन्देशमा आफ्ना पिता तथा पूर्वसर्वोच्च नेता अयातोल्लाह अली खामेनीको हत्याको बदला लिने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन् ।

उक्त सन्देशमा ‘शहीद नेता र सबै शहीदहरूको रगतको बदला लिने’ उल्लेख गरिएको छ।

यसअघि ट्रम्पले इरानले आफूलाई हत्या गर्ने प्रयास गरे अमेरिकाले हजारौं मिसाइल प्रहार गर्न सैन्य तयारी गरिसकेको बताएका थिए । अमेरिकी सञ्चारमाध्यम वाल स्ट्रिट जर्नलसहितका संस्थाहरूले इरानले ट्रम्पको हत्या गर्ने योजना बनाएको गुप्तचर सूचना इजरायलले अमेरिकालाई उपलब्ध गराएको दाबी गरेका छन् ।

पूर्वसर्वोच्च नेता अली खामेनीको अन्त्येष्टि समारोहमा सहभागी केही प्रदर्शनकारीले ‘हामी ट्रम्पलाई मार्नेछौं’ लेखिएका ब्यानरसमेत बोकेका थिए ।