चुकन्दर रसियनहरूका लागि अभिन्न सब्जी हो । परापूर्वकालदेखि नै रसियन परिकारमा चुकन्दर प्रयोग गरिँदै आएको हुन्छ । चाहे सुप होस् या सलाद, राइस होस् या जुस, उनीहरूका लागि यो सब्जी निकै मनपर्छ । चुकन्दरको फाइदा बुझ्दै गर्दा यो पछिल्लो समय विश्वभर फिजियो र नेपालमा पनि प्रयोग गर्न थालिएको छ । विश्वमा एक चमत्कारी सब्जीको रूपमा लिइएको चुकन्दर स्वास्थ्यका लागि अत्यन्त उपयोगी मानिन्छ ।

चुकन्दरको प्रयोग इजिप्ट, फान्स, टर्की, जर्मनी, अमेरिका, भारत हुँदै विश्वभर छाएको हो । पछिल्लो समय यो सब्जी प्रायः सबै देशहरूले प्रयोग गर्न थालिएको छ । यो पोषणका लागि प्रयोग गरिन्छ तर यो खाना, रंग र औषधिमा पनि प्रयोग गरिन्छ । यो कच्चादेखि भारी प्रशोधनबीच कहीँ पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ ।

धेरै पोषक र थोरै क्यालोरी भएको सब्जी, तपाईंको रक्तचाप नियन्त्रणमा राख्न मद्दत गर्ने सब्जी, पाचन स्वास्थ्य सुधार गर्ने सब्जी, मस्तिष्क स्वास्थ्य समर्थन गर्न मद्दत गर्ने सब्जी, केही क्यान्सर विरोधी गुण भएको सब्जी, ऊर्जा खपत सन्तुलनमा मद्दत गर्नसक्ने सब्जी, स्वादिष्ट र तपाईंको आहारमा समावेश गर्न सजिलो सब्जी जे भनेर बखान गरे तापनि यो सब्जी सबै कोणबाट स्वास्थ्यमैत्री देखिएको छ ।

सामान्यतया चुकन्दरको गहिरो बैजनी जरालाई उमालेर, भुटेर वा काँचो, एक्लै वा कुनै पनि तरकारीसँग सलादसँग मिसाएर खाइन्छ । चुकन्दरको हरियो, पातदार भाग पनि खानयोग्य छ । जवान पातहरूलाई सलादमा काँचो खान सकिन्छ । जबकि परिपक्व पातहरू प्रायः उमालेर वा सुक्खा पकाइन्छ । जहाँ तिनीहरूको स्वाद र बनावट पालक जस्तै हुन्छ । चुकन्दरलाई भुटेर, उमालेर वा उमालेर, छिल्काएर न्यानो स्वादको रूपमा खान सकिन्छ । चुकन्दरको अचार धेरै देशहरूमा एक परम्परागत खानाको रूपमा प्रचलित छ ।

बीटरुट (बिटाभल्गारिस) एक जराको तरकारी हो, जसलाई रातो चुकन्दर, टेबलबीट, बगैंचा चुकन्दर, वाकेवल चुकन्दर पनि भनिन्छ । अत्यावश्यक पोषक तत्वहरूले भरिएको, चुकन्दर फाइबर, फोलेट, भिटामिन, म्यांगनीज, पोटासियम, आइरन र भिटामिन सीको उत्कृष्ट स्रोत हो । चुकन्दर र चुकंदरको रस धेरै स्वास्थ्य लाभहरूसँग सम्बन्धित हुन्छ । जसमा सुधारिएको रक्तप्रवाह, कम रक्तचाप जस्ता धेरै फाइदाहरू छन् । तिनीहरूको अकार्बनिक नाइट्रेटको उच्च सामग्रीका कारण अरु सब्जीभन्दा उच्च स्वास्थ्यमैत्री छ । चुकन्दर स्वादिष्ट काँचो हुन्छ तर पकाएर या अचार बनाएर खादा पनि स्वादिष्ट हुन्छ । बीटको साग पनि त्यतिकै स्वादिलो र स्वास्थ्यबद्र्धक हुन्छ ।

विश्वभर चुकन्दर धेरै प्रकारका छन्, जसमध्ये धेरै तिनीहरूको रंगद्वारा छुट्याइएको हुन्छ – पहेंलो, सेतो, गुलाबी वा गाढा बैजनी तर यी सबैको स्वास्थ्य सम्बन्धी फाइदा र स्वाद उस्ताउस्तै हुन्छन् ।

चुकन्दरबाट के–के बन्छ ? 

चुकन्दरका सयौं परिकार बनाउन सकिन्छ । यसको आफ्नै प्राकृतिक रंगका कारण आँखाका लागि पनि निकै आकर्षक हुन्छ । यो सब्जी हेर्न जति आकर्षक छ, त्योभन्दा धेरै गुणा स्वास्थ्य सम्बधी फाइदा छन् । चुकन्दर राइस, चुकन्दर सलाद, चुकन्दर कबाब, चुकन्दर जुस, चुकन्दर खिचडी, चुकन्दर हलुवा, चुकन्दर सुप, चुकन्दर प्यान केक, रोस्ट चुकन्दर, चुकन्दर फलाफेल, चुकन्दर बर्गर, चुकन्दर चिप्स, चुकन्दर स्मुथी, चुकन्दर पास्ता, चुकन्दर डोसा, चुकन्दर मुस, चुकन्दर रोल, चुकन्दर परथा, चुकन्दर करी, चुकन्दर पुडिङ्ग, बिटरुट हमुस, बिटरुट पिकल लगायत धेरै परिकार तयार गरेर खान सकिन्छ ।