अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले बुधबार अमेरिका र चीनबीच व्यापार सम्झौताको घोषणा गरेका छन् । सम्झौताअन्तर्गत चीनले अब अमेरिकी कम्पनीहरूलाई दुर्लभ पृथ्वी खनिज सामग्री प्रदान गर्नेछ।

प्राविधिक उपकरण, स्मार्टफोन र इलेक्ट्रिक कारजस्ता चीजहरूको लागि दुर्लभ पृथ्वी सामग्री धेरै महत्त्वपूर्ण छ। बदलामा, अमेरिकाले चिनियाँ विद्यार्थीहरूलाई आफ्ना कलेज र विश्वविद्यालयहरूमा अध्ययन गर्न अनुमति दिनेछ।

नयाँ सम्झौताले अमेरिकालाई ट्यारिफ अर्थात् आयात शुल्कको सन्दर्भमा ५५ प्रतिशत लाभ दिइरहेको ट्रम्पले बताएका छन्, जबकि चीनले केवल १० प्रतिशत लाभ पाउनेछ। 

कुल १७ दुर्लभ खनिज तत्वहरू छन्, जसमा ल्यान्थानम, नियोडिमियम, प्रासियोडिमियमजस्ता खनिजहरू समावेश छन्। तिनीहरू सामान्य खनिजहरूजस्तै देखिन्छन्, तर तिनीहरूसँग विशेष चुम्बकीय र इलेक्ट्रोनिक गुणहरू छन् जसले तिनीहरूलाई प्राविधिक उत्पादनहरूको लागि आवश्यक बनाउँछ।

पृथ्वीको गहिराइमा पाइने भएकाले तिनीहरूलाई दुर्लभ भनिन्छ। साथै, तिनीहरूलाई निकाल्ने र शुद्ध गर्ने प्रक्रिया एकदमै जटिल र महँगो छ।

दुर्लभ पृथ्वी खनिजहरू धेरै आधुनिक प्रविधि र उद्योगहरूमा प्रयोग गरिन्छ। यसमा इलेक्ट्रोनिक्स (स्मार्टफोन, ल्यापटप र टीभी), विद्युतीय सवारी साधन, हावा टर्बाइन, सौर्य प्यानल र ब्याट्रीहरू समावेश छन्।

चीन विश्वको सबैभन्दा ठूलो दुर्लभ पृथ्वी खनिज उत्पादक हो । यसले विश्वव्यापी आपूर्तिको लगभग ६०-७० प्रतिशत नियन्त्रण गर्दछ। २०२३ सम्ममा, चीनले आफ्नो खानी र शुद्धीकरण प्रक्रियामा ठूलो लगानी गरेको छ।

ट्रम्पले सम्झौताको अनुमोदन गरेपछि अब यो सम्झौतालाई अन्तिम रूप दिन चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङको स्वीकृतिको पर्खाइमा छ। यसअघि अमेरिकी वाणिज्य सचिव हावर्ड लुटनिकले जेनेभामा पहिले भएको सम्झौता र नेताहरू बीचको आपसी वार्तालाई कार्यान्वयन गर्न दुवै देश सहमत भएको बताएका थिए। चीनका वरिष्ठ व्यापार मामिला अधिकारी ली चेङगाङले पनि यही कुरा दोहोर्‍याएको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार माध्यमहरूले जनाएका छन् । 

हालै, दुई देशका राष्ट्रपतिहरूबीच फोन वार्ता भएको थियो, जसले उनीहरू बीचको तनावलाई केही कम गरेको हो । यसअघि दुवैले एकअर्कालाई व्यापार सम्झौताको नियम तोडेको आरोप लगाउँदै आएका थिए।

यस वर्ष मे महिनामा स्विट्जरल्याण्डमा भएको बैठकमा अप्रिलमा थपिएका नयाँ करहरू ९० दिनका लागि रोकिने र केही पुराना निर्णयहरू पनि फिर्ता लिने निर्णय भएको थियो।

यसअघि, अमेरिका र चीनले मे ११ मा जेनेभामा व्यापार सम्झौतामा सहमति जनाएका थिए। दुवै देशले करमा ११५ प्रतिशत कटौतीको घोषणा गरेका थिए।

जेनेभामा दुई देशबीच भएको सम्झौताअनुसार अमेरिकाले चिनियाँ सामानहरूमा ३० प्रतिशत कर लगाउनेछ। चीनले अमेरिकी सामानहरूमा १० प्रतिशत कर लगाउनेछ। दुई देशहरू बीचको भन्सार करमा यो कटौती ९० दिनको लागि गरिएको हो।