२६ जेठ २०८३, मंगलबार
प्रधानमन्त्री सुशीला कार्कीको मन्त्रिपरिषद्का कान्छा सदस्य ओम प्रकाश अर्यालले गृहमन्त्रीको पदभार सम्हालेलगत्तै सुरक्षा निकायका प्रमुखहरूलाई ‘उच्च मनोबलले काम गर्नुस्’ भनेका छन् ।
मंगलबार काठमाडौं उपत्यका ट्राफिक प्रहरी कार्यालय लगायत केही प्रहरी कार्यालयको अनुगमनका क्रममा उनले मनोबल उच्च राखेर काम गर्न आग्रह गरेका हुन् ।
देशैभर ध्वस्त संरचना, लुटिएका हतियार र सवारी साधनको आगजनीपछि प्रहरी अहिले ‘लौरो न हतियार’को अवस्थामा पुगेको छ । यस्तो बेला गृहमन्त्रीले भनेजस्तो तत्काल प्रहरीमा उच्च मनोबल आउने स्थिति छैन ।
तर, मुलुककै प्रमुख प्रशासनिक केन्द्र सिंहदबार, सर्वोच्च अदालतसँगै जिल्ला अदालतहरू र संसद् भवनसम्म खरानी बनाइएका बेला प्रहरी नयाँ शिराबाट उठ्नुको विकल्प भने छैन ।
प्रहरीका कति हतियार लुटियो भन्ने विवरण संकलन हुँदैछ । धेरै युनिटका प्रहरीको पोशाकदेखि जुत्तासम्म जलेका छन् । शान्ति सुरक्षाका लागि प्रयोग गर्ने अधिकांश सवारीसाधन (साइकल, मोटरसाइकदेखि गाडीसम्म) जलाइएका छन् । भवनहरू जलाइएका छन् । सञ्चार सेट जलेका छन् । सीसीटीभी मनिटरिङ कक्ष खरानी बनाइएको छ ।
एक हिसाबले प्रहरीको अस्तित्व मेट्न खोजिएको दृश्य प्रदर्शनका दिन देखिन्थ्यो । यो अवस्थामा गृहमन्त्री अर्यालले प्रहरीको मनोबल उकास्न जलेका भवन यथाशक्य छिटो ठड्याउनु आवश्यक छ । लुटिएका हतियार फिर्ता गराउनु आवश्यक छ । जलेका पोशाक सिलाउनु आवश्यक छ । तर, यी सबै तत्काल सम्भव देखिँदैन ।
गृहमन्त्री अर्यालले जलेका प्रहरी संरचनाको निरीक्षण गर्दै ‘सरकारले सहयोग गर्छ’ भनेका छन् । प्रहरीका मात्रै नभएर सरकारी एवं व्यक्तिगत सम्पत्ति जलाउनेलाई कानूनी दायरामा ल्याउन आयोग नै गठन गर्ने निर्णय मन्त्रिपरिषद्ले गरेको छ ।
छानबिन र अनुसन्धान जति ढिला हुँदै गयो, उति प्रमाण नष्ट हुँदै गर्छ । यो विभिन्न घटनाक्रमले पनि पुष्टि गरेकै छन् । यी सबैको प्रमाण जुटाउने काम प्रहरीकै हो । प्रहरीलाई अनुसन्धान गर्न त्यस अनुसारको स्रोत साधन जुटाउन ढिला गर्नुहुँदैन ।
उच्चस्तरीय न्यायिक छानबिन आयोग बनाउन ढिला गर्नुहुँदैन । आयोगमा पनि स्वतन्त्र व्यक्ति ल्याउनुपर्छ । आयोगलाई पछाडिबाट सबै प्रमाण दिलाउने काम प्रहरीकै हो ।
गृहमन्त्री अर्यालले भनेजस्तै प्रहरीलाई उच्च मनोबल बनाएर काम गर्न भौतिक स्रोत साधनसँगै उनीहरूको मनोविज्ञान र मनोभावनामा समेत परिवर्तन ल्याउनुपर्ने पूर्व प्रहरी अधिकारीहरूको सुझाव छ ।
पूर्व प्रहरी महानिरीक्षक कुवेरसिंह राना प्रहरीको मनोबल उच्च राख्न सरकारले भौतिक संरचना पुनर्निर्माण गरेर मात्र नपुग्ने बताउँछन् । भावनात्मक सम्बन्धलाई उच्च राख्नुपर्ने उनको सुझाव छ ।
‘यो घटनाले राष्ट्र र समाजका लागि खटिएका प्रहरीको मनोभावनामा गम्भीर आघात पुर्याएको छ । कलिला बालबालिका मर्नुहुँदैनथ्यो, उनीहरूका अभिभावकको भावनामा पनि चोट पुगेको छ,’ रानाले लोकान्तरसँग भने, ‘अब दुवै घटनाको गम्भीर समीक्षा गरेर प्रहरीको मनोबल उच्च राख्नुपर्छ । पीडितका घाउमा मल्हम लगाउनुपर्छ ।’
उनले प्रहरीलाई पूर्ववत् अवस्थामा फर्काउन टोल, समाज, बुद्धिजीवीसँगै सरकार, लाइन मिनिस्ट्री (गृह मन्त्रालय) र संगठन प्रमुखले अभिभावकको भूमिका खेल्नुपर्ने बताए ।
रानाले भने, ‘प्रहरीले विगतमा विभिन्न द्वन्द्व झेल्दै आएको थियो । पछिल्लो घटना कल्पनाभन्दा बाहिरको हुन पुग्यो । अब जे भयो–भयो, त्यसलाई बिर्सेर शान्ति सुरक्षामा फ्रन्ट लाइनमा खटिने प्रहरीलाई काममा फर्काउन सरकारले अभिभावकत्व लिनुपर्छ ।’
नेपाल प्रहरीकै अर्का पूर्व अतिरिक्त महानिरीक्षक सुरेन्द्रबहादुर शाह प्रहरीको मनोबल उच्च राख्न प्रहरीलाई अत्यावश्यक गाँस, बास र लत्ताकपडाको व्यवस्था तत्काल गर्नुपर्ने बताउँछन् ।
‘प्रहरीले २०४६ देखि हालसम्म आउँदा थुप्रै घटनाहरू व्यहोर्दै आयो । जेनजीको प्रदर्शनका क्रममा घुसपैठ भएरै होला, सुनियोजित ढंगले प्रहरीका कार्यालय जलाइए, प्रहरीलाई मारियो,’ शाहले लोकान्तरसँग भने, ‘अब उनीहरूलाई पुरानै अवस्थामा फर्काउन उनीहरूको मनोविज्ञानको उपचार जरुरी छ । त्यो भनेको समाजका अगुवा, पूर्व प्रहरी, नागरिक समाजलगायत सबै पक्षले उनीहरूका कुरा सुन्ने र आवश्यक सहयोग गर्ने हो ।’
प्रहरीलाई आत्मीय र भावनात्मक सहयोगको खाँचो रहेको शाह बताउँछन् ।
‘प्रहरीमाथि जुन खालको घटना भएको छ, त्यो झेल्न प्रहरी कर्मचारीको मनोविज्ञान धेरै कमजोर छ । त्यसैले उनीहरूलाई मनोपरामर्शको पनि खाँचो देखेको छु,’ शाहले भने, ‘स्थानीय स्तरमा प्रहरीका भौतिक आवश्यकता पूरा गरे पनि उनीहरूको भावनामा पुगेका चोटको उपचार हुन जरुरी छ ।’
प्रहरीका केन्द्रीय प्रवक्ता एवं प्रहरी नायब महानिरीक्षक विनोद घिमिरेले प्रहरी कार्यालयको क्षतिको विवरण अझै पूरा आउन बाँकी रहेको बताए ।
उनले भने, ‘विवरण संकलनको काम भइरहेको छ । कति प्रहरी कर्मचारीहरू अझै सम्पर्कमा आएका छैनन् । विभिन्न प्रयासबाट उनीहरूलाई सम्पर्कमा ल्याउने काम भइरहेको छ ।’
फिल्डमा खटिने प्रहरीलाई उच्च मनोबलका साथ काम गर्न प्रहरी मुख्यालयले निर्देशन दिएको जानकारी घिमिरेले दिए ।
