जनता दल युनाइटेड (जेडीयू) का नेता नितिश कुमारले आज १०औं पटक भारतको बिहारको मुख्यमन्त्रीको रूपमा शपथ लिँदैछन् । बुधबार एनडीए (राष्ट्रिय लोकतान्त्रिक गठबन्धन)को व्यवस्थापिका दलको बैठकमा नेता निर्वाचित भएपछि नितिश कुमारले आज मुख्यमन्त्रीको शपथ लिन लागेका हुन् । नितिश कुमारले एनडीए नेताहरूसँग मिलेर बिहारमा सरकार गठनको दाबी गरेका छन् ।

बिहारमा नयाँ एनडीए सरकारको शपथ ग्रहण समारोह पटनाको गान्धी मैदानमा आयोजना हुनेछ । प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी पनि कार्यक्रममा उपस्थित हुनेछन् । गृहमन्त्री अमित शाह बुधबार साँझ पटना पुगेको भारतीय सञ्चार माध्यमहरूले जनाएका छन् । 

उनले १९ वर्षसम्म सत्ता सम्हालेका छन् । उनी बिहारका सबैभन्दा लामो समयसम्म सेवा गर्ने मुख्यमन्त्री पनि हुन् । बिहारमा कुनै पनि मुख्यमन्त्रीले यति लामो समयसम्म कार्यकाल सम्हालेका छैनन् । देशको इतिहास हेर्दा, नितिश कुमारको नाम सबैभन्दा लामो समयसम्म सेवा गर्ने मुख्यमन्त्रीहरूको सूचीमा समावेश छ । उनी नौपटक पदको शपथ लिने पहिलो मुख्यमन्त्री पनि हुन् । अब, उनी दशौं पटक शपथ लिन लागेका छन् ।

यस सूचीमा पहिलो नाम सिक्किमका पूर्वमुख्यमन्त्री पवन कुमार चामलिङको हो । उनले १९९४ देखि २०१९सम्म लगभग २४ वर्ष मुख्यमन्त्रीको रूपमा सेवा गरेका थिए । उनले कुल पाँचपटक पदको शपथ लिएका थिए । उनी सिक्किम डेमोक्रेटिक फ्रन्टका नेता हुन् । यस सूचीमा दोस्रो नाम नवीन पटनायकको हो, जसले बिजु जनता दलको प्रतिनिधित्व गर्दै २४ वर्ष ९९ दिनसम्म ओडिशाको मुख्यमन्त्रीको रूपमा सेवा गरेका थिए । नवीन पटनायकले पाँच पटक शपथ लिएका थिए ।

पश्चिम बंगालका पूर्वमुख्यमन्त्री ज्योति बसुले १९७७ देखि २००० सम्म लगभग २३ वर्षसम्म बंगालमा सेवा गरे। उनले पाँचपटक मुख्यमन्त्रीको रूपमा पनि सेवा गरे। त्यसपछि अरुणाचल प्रदेशका मुख्यमन्त्री गेगोङ अपाङ छन्, जसको पहिलो कार्यकाल १९८० देखि १९९९ सम्म र दोस्रो कार्यकाल २००३ देखि २००७ सम्म थियो। उनले कुल पाँचपटक पदको शपथ लिए, तर यस अवधिमा उनले निरन्तर दल परिवर्तन गरे।

त्यसपछि मिजोरमका लाल थानहवला छन्, जसले तीन फरक कार्यकालसम्म मुख्यमन्त्रीको रूपमा सेवा गरे। उनले १९८४ देखि १९८६, १९८९ देखि १९९८ र २००८ देखि २०१८ सम्म २२ वर्षसम्म मुख्यमन्त्रीको रूपमा सेवा गरे। 

त्यसपछि बिहारका मुख्यमन्त्री नितिश कुमार आउँछन्, जो १९ वर्षसम्म मुख्यमन्त्री रहेका छन्। उनले नौपटक शपथ लिएका छन्। यसपटक, उनी दशौं पटक शपथ लिँदैछन्। यदि उनी २०३० सम्म मुख्यमन्त्री रहे भने, उनी सबैभन्दा लामो समयसम्म सेवा गर्ने मुख्यमन्त्रीहरूको सूचीमा शीर्ष तीनमा पर्नेछन् ।

नितिश कुमारसहित, बिहारका सात मुख्यमन्त्रीहरू छन् जसले एकपटक भन्दा बढी शपथ लिएका छन् । पहिलो नाम बिहारका पहिलो मुख्यमन्त्री श्रीकृष्णको हो। उनले १९५२ मा पहिलोपटक राष्ट्रव्यापी चुनावपछि शपथ लिएका थिए। त्यसपछि उनले १९५७ मा दोस्रोपटक शपथ लिए।

त्यसपछि भोला पासवान शास्त्रीको नाम आउँछ। शास्त्री जुन १९६८ मा र ठीक एक वर्षपछि, जुन १९६९ मा मुख्यमन्त्री बने। भोला पासवान फेरि एकपटक बिहारको मुख्यमन्त्री निर्वाचित भए। तर, तीनपटक सेवा गरे पनि उनले एक वर्ष पनि यो पद सम्हालेनन्।

कर्पुरी ठाकुरले दुईपटक बिहारको मुख्यमन्त्रीको रूपमा पनि काम गरे। बिहारको लागि उनको कामले उनलाई जनताको नेताको उपाधि दिलायो। उनले पहिलोपटक डिसेम्बर १९७० देखि जुन १९७१ सम्म १६३ दिनसम्म यो पद सम्हाले। उनको दोस्रो कार्यकाल जुन १९७७ देखि अप्रिल १९७९ सम्म १ वर्ष ३०१ दिनसम्म रह्यो।

जगन्नाथ मिश्र बिहारको १४औं मुख्यमन्त्री बने। उनले तीनपटक शपथ लिए। उनको तीन कार्यकाल मिलाएर पाँच वर्ष मुख्यमन्त्रीको रूपमा काम गरे।

लालु प्रसाद यादवले मुख्यमन्त्रीको रूपमा दुई कार्यकाल सेवा गरे। उनको पहिलो कार्यकाल मार्च १९९० देखि मार्च १९९५ सम्म रह्यो। दोस्रो कार्यकाल अप्रिल १९९५ देखि जुलाई १९९७ सम्म। १९९६ मा, लालुको नाम चारा घोटालामा देखा पर्‍यो, जसले गर्दा उनले राजीनामा दिन बाध्य भए।

आजसम्म, बिहारमा केवल एक महिलाले मुख्यमन्त्रीको पद सम्हालेकी छिन्। उनका श्रीमान् लालुप्रसाद यादवलाई जेल हालिएपछि, राबडी देवीलाई मुख्यमन्त्री नियुक्त गरिएको थियो । राबडी देवीले तीन पटक पदको शपथ लिइन् । 

बिहारमा दस वर्षभन्दा बढी समय सेवा गरेका केवल दुई मुख्यमन्त्रीहरू छन्। पहिलो श्री कृष्ण सिंह हुन् र दोस्रो नितिश कुमार।

के-के छन् नीतीशकुमारका चुनौतीहरू ?

जनता दल युनाइटेड (जेडीयू) र भारतीय जनता पार्टी (बीजेपी)ले बिहार विधानसभा चुनावमा भारी विजय हासिल गरेका छन् । भाजपाको लागि ८९ र जेडीयूको लागि ८५ सिट भएको गठबन्धनको कुनै पनि निर्णयलाई राजनीतिक रूपमा चुनौती दिन विपक्षी दलहरूलाई सजिलो हुनेछैन । २४३ सदस्यीय बिहार विधानसभामा यो भारी बहुमतले नीतीश कुमारको लागि पनि धेरै चुनौतीहरू खडा गर्न सक्छ। जनताको अपेक्षा बिहारका मतदाताहरूले नीतीशमाथि विश्वास गरेका वाचाहरूमा आधारित हुनेछ।

विशेष गरी, रोजगारी, रोजगारी, उद्योग, पेन्सन र नि:शुल्क बिजुलीजस्ता धेरै वाचाहरू छन्, जुन बिहारजस्तो आर्थिक रूपमा कमजोर राज्यमा पूरा गर्न र कायम राख्न गाह्रो हुनेछ। नीतीश कुमारको लागि एउटा प्रमुख चुनौती उनको स्वास्थ्य र बढ्दो उमेर हुन सक्छ।

हिन्दी भाषी राज्यहरूमध्ये, बिहार एक मात्र राज्य हो जहाँ भाजपाले अहिलेसम्म आफ्नै मुख्यमन्त्री चयन गर्न सकेको छैन। यसपटक, सबैभन्दा ठूलो दल भए पनि, भाजपाले नीतीश कुमारको सहयोगीको रूपमा काम गरिरहेको छ। यो अवस्थाले भविष्यमा उनको लागि राजनीतिक चुनौती पनि खडा गर्न सक्छ।

नीतीश कुमारसँग वाचाहरूको लामो सूची छ। हालैका दिनहरूमा १ करोड ५० लाख महिलालाई दश हजार रुपैयाँ दिनेलगायत विभिन्न योजनाहरूको लागि बिहारको कोष जसरी खोलिएको छ, त्यो ठूलो समस्या बन्न सक्छ।

बिहार विधानसभा चुनाव अघि एनडीएका प्रमुख वाचाहरूमा गरिबहरूका लागि नि:शुल्क राशन, १२५ युनिट नि:शुल्क बिजुली, पाँच लाख रुपैयाँसम्मको नि:शुल्क चिकित्सा उपचार, ५० लाख नयाँ पक्की घर र सामाजिक सुरक्षा पेन्सन समावेश छन्।

जसरी महाराष्ट्रमा 'लाडली बहेन योजना' परिवर्तन गरिएको थियो, त्यसरी नै बिहारको नितीश कुमार सरकारले आफ्नो योजनाहरूमा परिवर्तन गर्न सक्छ। १२५ युनिट नि:शुल्क बिजुलीजस्तो योजना लागू गर्न सजिलो हुनेछैन।

तर, जनताको अपेक्षा नीतिश कुमारबाट भन्दा भाजपाबाट बढी हुनेछ। नीतिश कुमारको उमेर र स्वास्थ्यका कारण यस पटक भाजपामाथि आफ्ना वाचाहरू पूरा गर्न दबाब हुनेछ। भारतीय सञ्चार माध्यमहरूको सहयोगमा