२८ असार २०८३, आइतबार
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले मंगलबार राति एक अप्रत्याशित घोषणा गर्दै हर्मुजको जलमार्गमा फसेका व्यावसायिक जहाजहरूलाई मार्गदर्शन गर्ने अमेरिकी सैन्य पहल 'प्रोजेक्ट फ्रिडम' तत्कालका लागि निलम्बन गरेका छन् । इरानसँग अन्तिम सम्झौतातर्फ ठूलो प्रगति भएको दाबी गर्दै ट्रम्पले यो कदम चालेका हुन् ।
राष्ट्रपति ट्रम्पका अनुसार यो निर्णय पाकिस्तानको विशेष अनुरोधमा गरिएको हो, जसले हाल अमेरिका र इरानबीच मध्यस्थताको भूमिका खेलिरहेको छ । ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमा लेखेका छन्, 'परियोजना स्वतन्त्रता (Project Freedom) पारस्परिक सहमतिमा रोकिएको छ, किनभने इरानसँगको वार्तामा महत्वपूर्ण उपलब्धि हासिल भएको छ।'
यद्यपि, जहाज निकाल्ने काम रोकिए पनि इरानी बन्दरगाहहरूको सैन्य नाकाबन्दी भने कायमै रहने उनको भनाइ छ । ट्रम्पको घोषणाले ह्वाइट हाउस प्रशासनका उच्च अधिकारीहरूबीचको सन्देशमा केही विरोधाभास देखाएको छ। केही घण्टाअघि मात्रै विदेश सचिव मार्को रुबियोले अमेरिकाले इरान विरुद्धको आक्रामक सैन्य कारबाही अपरेशन एपिक फ्युरी समाप्त गरिसकेको र अब सम्पूर्ण ध्यान प्रोजेक्ट फ्रिडममा केन्द्रित रहेको बताएका थिए ।
रक्षा सचिव पिट हेगसेथले मंगलबारको पत्रकार सम्मेलनमा इरानसँगको युद्धविराम अहिलेको लागि निश्चित रूपमा कायम रहेको पुष्टि गरे । उनले 'प्रोजेक्ट फ्रिडम'लाई नाकाबन्दी भन्दा अलग र एक अस्थायी मानवीय अपरेशनको संज्ञा दिए।
इरानी राज्य मिडियाले प्रोजेक्ट फ्रिडमको स्थगनलाई ठूलो सैन्य र कूटनीतिक विजयको रूपमा मनाइरहेको छ । इरानी आउटलेटहरूले यसलाई अमेरिकी असफलता भन्दै ट्रम्पले जलमार्ग खोल्न नसकेपछि पछि हट्नु परेको दाबी गरेका छन्। इरानी संसद्का सभामुख मोहम्मद गालिबाफले कडा चेतावनी दिँदै भने, 'हामीलाई राम्रोसँग थाहा छ कि वर्तमान परिस्थितिको निरन्तरता अमेरिकाका लागि असहनीय छ, जबकि हामीले त भर्खरै शुरू मात्र गरेका छौं। युद्धविराम उल्लंघन र नाकाबन्दीमार्फत अमेरिकाले समुद्री सुरक्षा र ऊर्जा आपूर्तिलाई जोखिममा पारेको छ, तर उनीहरूको यो दुष्ट प्रयास सफल हुने छैन।'
अनुमतिबिना कुनै पनि जहाजले हर्मुज पार गर्न नपाउने इरानले स्पष्ट पारेको छ । सोमबार इरानले यूएईमा १५ वटा क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेको थियो भने मंगलबार पनि लगातार दोस्रो दिन ड्रोन र क्षेप्यास्त्र आक्रमण गर्दा तीन जना कामदार घाइते भएका छन् ।
गत फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले इरानमा हवाई आक्रमण गरेपछि तेहरानले विश्वको २० प्रतिशत तेल आपूर्ति हुने हर्मुज अवरुद्ध पारेको थियो । यसका कारण ८७ देशका १,५५० व्यावसायिक जहाज र करिब २२ हजार ५०० नाविकहरू खाडीमा अलपत्र परेका छन् ।
राष्ट्रपति ट्रम्पले आइतबार यो अवरोध हटाउन र फसेका मानिसहरूलाई मुक्त गर्न प्रोजेक्ट फ्रिडम घोषणा गरेका थिए । उनले यसलाई कुनै गल्ती नगरेका मानिस र कम्पनीहरूलाई मुक्त गर्ने मानवीय इशारा भनेका थिए।
अमेरिकी केन्द्रीय कमाण्ड (सेन्टकम) ले यसमा १०० भन्दा बढी विमान र १५ हजार सैनिक परिचालन गरेको थियो ।
सोमबार र मंगलबार गरी जम्मा तीनवटा जहाज मात्र सुरक्षित बाहिर निस्कन सफल भए, जसमा ढुवानी कम्पनी 'मार्स्क' को एउटा जहाज पनि सामेल थियो। युद्धअघि यस मार्गबाट दैनिक औसत १३० जहाज पास हुन्थे ।
इरानका शीर्ष कूटनीतिज्ञहरू हाल बेइजिङमा छन् । चीन इरानको नजिकको साझेदार र तेलको ठूलो खरिदकर्ता भएकाले उसले द्वन्द्व अन्त्यका लागि दबाब दिइरहेको छ । ट्रम्पले अर्को हप्ता बेइजिङमा चिनियाँ नेता सी जिनपिङलाई भेट्दैछन्, जहाँ हर्मुज संकट र जापानसँगको सहकार्यबारे छलफल हुनेछ ।
यो तनावले विश्व अर्थतन्त्रमा गहिरो प्रभाव पारेको छ । युद्ध शुरू भएयता अमेरिकामा ग्यासको मूल्य ५० प्रतिशतले बढेको छ । यद्यपि, ट्रम्पले सम्झौताको संकेत दिएपछि बुधबार तेलको मूल्यमा केही गिरावट आएको छ । रोयटर्सका अनुसार ब्रेन्ट क्रुड १.५२ डलरले घटेर प्रति ब्यारेल १०८.३५ डलरमा झरेको छ ।
प्रोजेक्ट फ्रिडमलाई पज गर्दा इरान वार्ताको टेबलमा आउने प्रशासनको आशा छ। तर, यदि यो विरामको समयमा इरानी हस्तक्षेपका कारण बीमा कम्पनी र ढुवानी फर्महरूले सुरक्षित महसुस गरेनन् भने ट्रम्पलाई आफ्नो उद्देश्य हासिल भएको दाबी गर्न कठिन हुनेछ ।
केही विश्लेषकहरूका अनुसार अमेरिकी अधिकारीहरूको फेरबदल भइरहने टिप्पणीले अमेरिका यो क्षेत्रमा पुनः ठूलो युद्धमा होमिन अनिच्छुक रहेको र बजारको अस्थिरताबाट डराएको संकेत गर्दछ ।
