अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले मध्यपूर्व क्षेत्रमा जारी युद्धविरामलाई लम्ब्याउन र रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण हर्मुज जलमार्ग (स्ट्रेट अफ हर्मुज) पुनः सञ्चालन गर्न प्रस्ताव गरिएको सम्झौतामा व्यापक संशोधनको माग अघि सारेका छन्। राष्ट्रपति ट्रम्पले सम्झौताको मस्यौदामा फेरबदलका लागि आफ्ना सुझावहरू फिर्ता पठाइरहेकै समयमा अमेरिका र इरानबीच पुनः भीषण गोलाबारी भएको छ। 

अमेरिकी सेनाले इरानभित्र आत्मरक्षाका लागि भन्दै हवाई आक्रमण गरेको छ भने इरानले पनि अमेरिकी सैन्य अखडालाई लक्षित गरी जवाफी हमला गरेको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार माध्यमहरूले जनाएका छन् । 

अमेरिकी सेन्ट्रल कमान्ड (सेन्टकम) का अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय जलक्षेत्रमा उडिरहेको अमेरिकी ‘एमक्यू-१’ ड्रोनलाई इरानले खसालेपछि त्यसको जवाफमा इरानी राडार र कमान्ड सेन्टरहरूलाई लक्षित गरी अमेरिकी लडाकु विमानहरूले तीव्र आक्रमण गरेका हुन्। 

कारबाहीका क्रममा अमेरिकी सेनाले इरानी हवाई प्रतिरक्षा प्रणाली, एउटा ग्राउन्ड कन्ट्रोल स्टेसन र क्षेत्रीय जलक्षेत्रमा गुडिरहेका जहाजहरूका लागि खतरा बनेका दुई वटा 'वान-वे' आक्रमणकारी ड्रोनहरूलाई नष्ट गरिदिएको सीएनएनले जनाएको छ । 

अर्कोतर्फ, इरानको इस्लामिक रिभोल्युसनरी गार्ड कर्प्स (आईआरजीसी) ले इरानको सिरिक टापुमा रहेको दूरसञ्चार टावरमा आक्रमण गर्न प्रयोग गरिएको अमेरिकी वायुसेनाको अखडामा क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेको दाबी गरेको छ। इरानले कुन सैन्य अखडामा प्रहार गरेको हो भन्ने प्रष्ट नखुलाए पनि कुवेतले आफ्नो भूमिमा भएका ड्रोन र क्षेप्यास्त्र आक्रमणहरूलाई विफल पारेको रिपोर्ट सार्वजनिक गरेलगत्तै इरानको यस्तो भनाइ आएको हो।

गत अप्रिल महिनाको शुरूआती चरणदेखि नै अमेरिका र इरानबीच एउटा कमजोर युद्धविराम लागु भएको थियो। तर, त्यसयता दुवै देशले लगातार एकअर्कामाथि आक्रमण गरिरहेका छन्, जसले गर्दा यस क्षेत्रमा तनाव अत्यधिक बढेको छ। 
यद्यपि, यी शृङ्खलाबद्ध झडपहरूका बाबजुद हालसम्म युद्धविराम पूर्ण रूपमा भङ्ग भने भइसकेको छैन। हाल दुवै पक्षबीच जारी वार्ताको केन्द्रबिन्दु एउटा समझदारी पत्र (एमओयू) रहेको छ, जसले युद्धको अन्त्य गरी अन्य बाँकी रहेका गम्भीर मुद्दाहरूमा विस्तृत छलफलका लागि आधार तयार पार्ने अपेक्षा गरिएको छ। 

राष्ट्रपति ट्रम्पले आफ्ना सल्लाहकारहरूसँगको महत्त्वपूर्ण बैठकपछि प्रस्ताव गरेका नयाँ संशोधनहरूका कारण दुई पक्षबीचको वार्ता अझै एक हप्ता लम्बिने देखिएको छ। ट्रम्पले सामाजिक सञ्जाल 'ट्रुथ सोसल' मा एक सन्देश लेख्दै इरान वास्तवमै सम्झौता गर्न इच्छुक रहेको र त्यो सम्झौता अमेरिका तथा उसका सहयोगीहरूका लागि निकै राम्रो हुने दाबी गरेका छन्।

ट्रम्पले मागेका संशोधनहरूको पूर्ण विवरण सार्वजनिक नभए पनि उनी इरानको आणविक प्रतिबद्धता र हर्मुज खुला गर्ने प्रतिज्ञाका सवालमा अझ कडा र स्पष्ट भाषाको पक्षमा रहेका छन्। खाडी क्षेत्रका अमेरिकी सहयोगी राष्ट्रहरूलाई छलफलको प्रगतिबारे जानकारी गराइएको छ र ती देशका एक अधिकारीका अनुसार ट्रम्पले मागेका परिवर्तनहरू कुनै तात्त्विक नभएर केवल ती विषयमा अमेरिकी सुनिश्चितताका लागि मात्र हुन्। 

यसका साथै, ट्रम्पले सम्झौताको भागका रूपमा इरानलाई दिइने भनिएको आर्थिक राहतका विषयमा पनि गम्भीर चासो व्यक्त गरेका छन्। उनी ओबामा प्रशासनको समयमा भएको आणविक सम्झौता जस्तो इरानलाई नगदका प्यालेटहरू बुझाउने पक्षमा छैनन्, जसलाई उनले सधैँ एउटा कमजोर सम्झौताका रूपमा आलोचना गर्दै आएका छन्।

वार्ता अगाडि बढिरहँदा इरानको संसद्का सभामुख मोहम्मद बाघर घालीबाफले तेहरानको अधिकार पूर्ण रूपमा सुरक्षित नभएसम्म अमेरिकासँग कुनै पनि सम्झौता स्वीकृत नहुने चेतावनी दिएका छन्। उनले कूटनीतिक मैदानमा खटिएका इरानी सैनिकहरूलाई शत्रुको वचन र प्रतिज्ञामा कुनै विश्वास नभएको उल्लेख गर्दै इरानका लागि मूर्त उपलब्धिहरू मात्र महत्त्वपूर्ण हुने र त्यसका आधारमा मात्र इरानले आफ्ना प्रतिबद्धताहरू पूरा गर्ने प्रष्ट पारेका छन्। 

यसैबीच, अमेरिकी अधिकारीहरूले सम्झौताको भाषालाई अन्तिम रूप दिन लागिपरेको र अर्को सैन्य आक्रमणको सम्भावना कम रहेको बताए पनि जमिनको वास्तविकता भने अझै चुनौतीपूर्ण देखिन्छ। 
गत हप्ता मात्र कुवेतस्थित अली अल सालेम एयर बेस नजिकै इरानी ब्यालेस्टिक क्षेप्यास्त्र खसालिएको थियो, जसको भग्नावशेष खस्दा केही सैन्य कर्मचारी घाइते भएका थिए। डेलिभरका सिनेटर क्रिस कोन्सले ट्रम्पले अघि सारेका सर्तहरू कागजमा राम्रो देखिए पनि व्यावहारिक रूपमा, विशेष गरी हर्मुज जलडमरूमध्येको सन्दर्भमा, ती हासिल गर्न निकै कठिन हुने संशय व्यक्त गरेका छन्। 

उनले अमेरिकी प्राविधिक श्रेष्ठताका कारण इरानका ठूला कारखानाहरू ध्वस्त पार्न सकिए पनि इरानलाई समुद्री बारुदी सुरुङ (माइन) र ड्रोन प्रयोग गर्नबाट रोक्न नसकिने भएकाले इरानको यो नयाँ क्षमतालाई सम्बोधन गर्न सक्ने बलियो सम्झौता आवश्यक रहेको बताएका छन्।

इरानले विश्वव्यापी ऊर्जा व्यापारको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण मार्ग मानिने हर्मुजमा जमाएको नियन्त्रणको जवाफमा राष्ट्रपति ट्रम्पले अमेरिकी जलसेनालाई इरानी बन्दरगाहहरू पूर्ण रूपमा ठप्प पार्न र त्यहाँ राखिएका समुद्री सुरुङहरू हटाउन निर्देशन दिएका छन्। यो सैन्य नाकाबन्दी वार्ताकै बिचमा पनि निरन्तर जारी रहेको छ। 

अमेरिकी सेनाले इरानी बन्दरगाह गइरहेको गाम्बियन ध्वजावाहक जहाज 'एम/भी लियान स्टार'लाई ओमानको खाडीमा २० पटकभन्दा बढी चेतावनी दिँदा पनि नाकाबन्दी उल्लङ्घन गरेपछि त्यसको इन्जिन रुममा मिसाइल प्रहार गरी निष्क्रिय बनाइदिएको समाचारमा उल्लेख छ । नाकाबन्दी शुरू भएयता अमेरिकी सेनाले निष्क्रिय पारेको यो पाँचौँ व्यावसायिक जहाज हो भने हालसम्म १०० भन्दा बढी जहाजहरूको मार्ग परिवर्तन गराइसकिएको छ।

युद्ध र नाकाबन्दीका कारण विश्व बजारमा इन्धनको मूल्य अत्यधिक बढेको छ, जसले अमेरिकी अर्थतन्त्रमा सीधा असर पारेको छ। अमेरिकामा इन्धनको औसत मूल्य प्रति ग्यालन ४.३४ डलर पुगेको छ, जुन अघिल्लो हप्ताको तुलनामा केही कम भए पनि युद्ध शुरू हुनुभन्दा अगाडिको तुलनामा झन्डै ४६ प्रतिशतले बढी हो। 

अमेरिकी राष्ट्रिय आर्थिक परिषद्का निर्देशक केभिन ह्यासेटले सरकार र निजी कम्पनीहरूसँग अझै पनि अर्बौँ ब्यारेल तेल सुरक्षित रहेको र त्यसको प्रयोग गरेर मूल्य वृद्धिलाई सन्तुलित बनाउने प्रयास भइरहेको बताएका छन्। ऊर्जा सूचना प्रशासनको साप्ताहिक प्रतिवेदन अनुसार मे १५ देखि मे २२ को बिचमा अमेरिकी रणनीतिक पेट्रोलियम भण्डारबाट थप ९१ लाख ब्यारेल तेल घटिसकेको छ, जुन इतिहासकै उच्च गिरावट हो।

ह्यासेटका अनुसार यदि इरानसँग सम्झौता भएर हर्मुजको नाकाबन्दी हटाइए पनि तेलको आपूर्ति पूर्ण रूपमा पुरानो लयमा फर्कन कम्तीमा दुई महिना लाग्नेछ। युद्धका कारण बन्द भएका रिफाइनरीहरू कति चाँडो सञ्चालनमा आउँछन् भन्ने कुरामा नै मूल्य कटौती निर्भर रहनेछ। 

बढ्दो ऊर्जा संकटका कारण अमेरिकी नागरिकहरूमा अर्थतन्त्रप्रतिको धारणा निकै नकारात्मक बनेको छ र भर्खरैको ग्यालप पोल अनुसार मात्र १६ प्रतिशत अमेरिकीले मात्र देशको अर्थतन्त्र राम्रो अवस्थामा रहेको बताएका छन्। यद्यपि, निर्देशक ह्यासेटले जनताको यो नकारात्मक बुझाइलाई खारेज गर्दै वास्तविक ज्याला र सेयर बजारमा भएको वृद्धिले मुद्रास्फीतिलाई सन्तुलित बनाएको दाबी गरेका छन्। उनले नागरिकहरूले मूल्य वृद्धिको तुलनामा आफ्नो वालेट र आम्दानीको यथार्थ विश्लेषण गरेमा आफूहरूसँग पहिलेभन्दा धेरै पैसा भएको पाउने तर्क समेत गरेका छन्।