×

Nic Asia
Marvel

रुस-चीन-इरान साझेदारी

हिन्द महासागरमा रुस, चीन र इरानको संयुक्त युद्धाभ्यास– निशानामा को ?

काठमाडाैं | माघ ९, २०७८

तस्वीर स्रोत : सिन्ह्वा/Xinhua
TVS INSIDE

विश्वमा शीतयुद्ध चलिरहेको भाष्य निर्माण गरिएको बेलामा अमेरिकी साम्राज्यको विरोध गर्ने तीन शक्तिहरू रुस, चीन र इरानले गत शुक्रवार र शनिवार उत्तरी हिन्द महासागरमा संयुक्त सैन्य अभ्यास गरेका छन् । उक्त अभ्यासको नाम चिरु–२क्यू२२ राखिएको छ ।

IME BANK INNEWS
morang Auto yamaha

इरानको सरकारी समाचार संस्था आईआरएनएले समुद्री डाँकाहरूविरुद्ध कारवाहीका लागि यो अभ्यास गरिएको जानकारी दिएको छ । डाँकाहरूले अन्तर्राष्ट्रिय जलक्षेत्रमा दुईवटा व्यापारिक जहाजमा कब्जा गरेको र तीन देशका सेनाले त्यसलाई मुक्त गराएको परिकल्पना सहितको अभ्यास गरिएको छ । 


Advertisment
NMB BANK
Saurya island

त्यसबाहेक बलिरहेको जहाजलाई उद्धार गर्ने अनि आकाशमा उडिरहेका लक्ष्यहरूलाई रातिको समयमा गोली हानेर खसाउने अभ्यास पनि गरिएको छ । अर्थात्, तीन मुलुकले कुनै देशप्रति लक्षित स्ट्राटेजिक भन्दा पनि सुरक्षामा आधारित ट्याक्टिकल अभ्यास गरेका छन् । 

इरानी जलसेना प्रमुख रियर एड्मिरल मोस्तफा ताजोल्दिनीले हिन्द महासागर क्षेत्रको सुरक्षा तथा आधारशिलालाई बलियो बनाउने र विश्व शान्ति, जलक्षेत्रीय सुरक्षा तथा जलक्षेत्रीय समुदाय निर्माणका लागि तीन मुलुकहरूबीचको बहुपक्षीय सहकार्यलाई विस्तार गर्ने उद्देश्य यस अभ्यासको रहेको बताए । 

Vianet communication
Maruti inside

उनको भनाइले यो अभ्यास कुनै शक्तिराष्ट्रका विरुद्ध भन्दा पनि शान्तिका लागि गरिएको आभास हुन्छ । अभ्यासको कोडनेम पनि मरिन सिक्योरिटी बेल्ट २०२२ भएकाले यसले आक्रामक भन्दा पनि प्रतिरक्षात्मक उद्देश्य लिएको जस्तो देखिन्छ ।

यस अभ्यासको योजना निकै लामो समयअगाडि बनाइएकाले अभ्यासको महत्त्वलाई बढाइचढाइ गर्न नहुने मस्कोस्थित अमेरिकी भूराजनीतिक विश्लेषक एन्ड्रु कोरीब्कोको दाबी छ । पश्चिमले नियमित रूपमा गर्ने युद्धाभ्यास जस्तो नभई तीनवटा रणनीतिक सहयोगीहरूबीच विश्वास बढाउने प्रतीकात्मक अभ्यास भएको उनी लेख्छन् । 

रुस र चीनका जहाजहरू निकै लामो समय लगाएर उक्त क्षेत्रमा पुगेकाले युक्रेन तनावको बीचमा सन्देश दिन गरिएको अभ्यास यसलाई भन्न नमिल्ने उनको दाबी छ । 

तर जुन रणनीतिक स्थानमा अभ्यास गरिएको हो, त्यसले एक किसिमको राजनीतिक सन्देश त पक्कै दिएको छ । उत्तरी हिन्द महासागर र ओमान सागरमा गरिएको अभ्यास अर्थपूर्ण छ किनकि ओमान सागर चरम रणनीतिक महत्त्व बोकेको होर्मुज जलसन्धि (स्ट्रेट) सँग जोडिन्छ र उक्त जलसन्धि पर्सियाली खाडीसँग जोडिन्छ । 

प्रशान्त र हिन्द महासागरलाई सोलोडोलो राखेर ती दुवै महासागरमा आफ्नो प्रभुत्व जमाउनका लागि अमेरिकाले हिन्द–प्रशान्त रणनीति ल्याएको छ । उक्त रणनीतिले ओगटेको क्षेत्रमा अमेरिकाविरोधी तीन मुलुकले गरेको अभ्यासलाई अमेरिकाले शंकाको दृष्टिले नहेर्ने भन्ने हुन्न । 

अभ्यासको टाइमिङ रुसका राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनको पछिल्लो सक्रियतासँगै जोडिएको पनि विचारणीय छ । नेटोलाई रुसको सीमा नजिक विस्तार गर्न नदिनका लागि जोडबल लगाइरहेका पुटिनले पश्चिमको विरोध गर्ने मुलुकहरूसँगको साझेदारीलाई बलियो बनाउन कोशिश गरिरहेको बेलामा यो संयुक्त अभ्यास भएको हो । 

यस अभ्यासको ठीक अघि पुटिनले इरानका राष्ट्रपति इब्राहिम रईसीलाई मस्कोमा स्वागत गरेका थिए । दुई देशबीच विभिन्न मोर्चामा सहकार्य थप बलियो बनाउने सम्झौता भएको छ । 

अब पुटिन चीनको राजधानी बेइजिङ गएर शीतकालीन ओलम्पिकमा सहभागी हुने कार्यक्रम छ । उक्त अवसरमा उनले चीनका राष्ट्रपति सी चिनपिङसँग वार्ता गर्नेछन् र दुई देशबीच घनीभूत बन्दै गएको सम्बन्धलाई सैन्य साझेदारीमा स्तरोन्नति गर्ने विषयमा पनि छलफल गर्न सक्छन् । 

त्यसबाहेक पुटिनले निकारागुआ र भेनेजुएलाका राष्ट्रप्रमुखहरूसँग फोनमा कुराकानी गरेका छन् । यसैबीच रुसको सरकारी विमान क्युबा र भेनेजुएलामा पुगेको र त्यसबाट रुसको आगामी खतरनाक रणनीतिक कदमको संकेत पाइएको रुसी विश्लेषक भ्लादिमिर इसाचेनकोभले लेखेका छन् । 

उनले संकेत गरेको कदम शीतयुद्धकालीन सोभियत कदमको पुनरावृत्ति हुन सक्छ । सन् १९६२ मा अमेरिकाले इटली र टर्कीमा जुपिटर ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्र तैनाथ गरेर सोभियत संघलाई जोखिममा पारेपछि सोभियतहरूले क्युबामा त्यस्तै किसिमका ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्रहरू तैनाथ गरेका थिए । 

युरेसियाका शक्तिहरूबीचको समन्वय थप बलियो बन्नु यस अभ्यासको सबभन्दा महत्त्वपूर्ण सन्देश हो । भूराजनीतिक विश्लेषक पेपे एस्कोबारका अनुसार, चीन रुस र इरानबीचको अन्तर्क्रिया घनीभूत बन्दै जाँदा पश्चिमीहरूको आधिपत्य रहेको कथित नियममा आधारित विश्व व्यवस्थालाई गतिलो चुनौती मिलेको छ । 

क्युबाली क्षेप्यास्त्र संकट भनिने उक्त प्रकरणका कारण संसार आणविक युद्धको त्रासमा परेको थियो । पछि दुवै पक्षको सुझबुझका कारण क्षेप्यास्त्रहरू हटाइएका थिए । 

अहिले अमेरिकी नेतृत्वको पश्चिमी सैन्य संगठन नेटोले रुसको भूसुरक्षालाई जोखिममा पार्ने गरी आक्रामक विस्तार गरिरहेकाले त्यसलाई रोक्न रुसले भेनेजुएला र क्युबाको भूमिलाई उपयोग गर्न सक्ने देखिएको छ । अमेरिकाका विरोधी ती दुई मुलुकहरूमा क्षेप्यास्त्र राख्न रुसले सफलता पाएमा अमेरिकाको सुरक्षा खतरामा पर्छ र अमेरिकाले नेटोको विस्तारलाई रोक्छ भन्ने पुटिनको आकलन हुन सक्छ । 

त्यसले काम गरिरहेको पनि देखिन्छ किनकि शुक्रवार रुसका परराष्ट्रमन्त्री सर्गे लाभरोभ र अमेरिकी समकक्षी एन्टोनी ब्लिन्केनबीच जेनेभामा भएको वार्तापछि अमेरिकाले रुसको सुरक्षा प्रत्याभूति प्रस्तावको लिखित जवाफ दिने सहमति गरेको छ । रुसको प्रस्ताव कुनै हालतमा स्वीकार्य नभएको भनी अड्डी गर्ने अमेरिका लिखित जवाफका लागि सहमत हुनु पुटिनको जीत नै हो । 

त्यसरी अमेरिकालाई उसकै ब्याकयार्डमा पुगेर चुनौती दिने रणनीति बनाएका पुटिनले हिन्द महासागर क्षेत्रमा चीन र इरानसँगको अभ्यासलाई पनि रणनीतिक रूपमै लिएको देखिन्छ । चीनले रुसलाई पूर्ण समर्थन दिँदै उरुमछी मिसाइल डिस्ट्रोयर, आपूर्ति जहाज थाइहु, जहाजबाट उडान भर्ने हेलिकप्टरहरू र ४० जना मरिन सैनिकहरू अभ्यासमा पठाएको छ । यसको जानकारी चीनको रक्षा मन्त्रालयले दिएको हो । 

त्यस्तै रुसले मिसाइल क्रुजर भारयाग, एन्टी सबमरिन वारफेयर जहाज एड्मिरल ट्रिब्युट्स र विशाल ट्यांकर बोरिस बुटोमा पनि पठाएको रुसको रक्षा मन्त्रालयले जानकारी दिएको छ । उसले जनवरी र फेब्रुअरी महिनामा विभिन्न क्षेत्रमा गएर अभ्यास गर्ने बताएको छ र हिन्द महासागरको अभ्यासलाई पनि उच्च महत्त्व दिएको छ । 

युरेसियाका शक्तिहरूबीचको समन्वय थप बलियो बन्नु यस अभ्यासको सबभन्दा महत्त्वपूर्ण सन्देश हो । भूराजनीतिक विश्लेषक पेपे एस्कोबारका अनुसार, चीन रुस र इरानबीचको अन्तर्क्रिया घनीभूत बन्दै जाँदा पश्चिमीहरूको आधिपत्य रहेको कथित नियममा आधारित विश्व व्यवस्थालाई गतिलो चुनौती मिलेको छ । 

नियममा आधारित व्यवस्था भनेर पश्चिमले आफ्नो नियममा अरू चल्नुपर्ने भनेको हो । त्यस्तो नियम नमान्ने मुलुकलाई पश्चिमले कठोर आर्थिक प्रतिबन्ध लगाउने गरेको छ । इरान र रुसमाथि त्यस्तो प्रतिबन्ध लगाइएको छ । चीनसँग व्यापारयुद्ध गरेर अनि कतिपय चिनियाँ अधिकारीहरूलाई प्रतिबन्ध लगाएर अमेरिकाले एक किसिमको सजाय दिइरहेको छ । 

तर चीन, रुस र इरानले संयुक्त सैन्य अभ्यास गरेर आफूहरूको साझेदारी बलियो बनेको र पश्चिमी प्रतिबन्धलाई मिलेर प्रतिकार गर्ने स्पष्ट सन्देश दिएका छन् । 

चीनले विश्वव्यापीकरणलाई पश्चिमी प्रभावबाट मुक्त गराउनका लागि कोशिश गरी बेल्ट यान्ड रोड इनिसिएटिभ ल्याएको र उसले भन्ने गरेको साझा भाग्य भएको समुदाय (कम्युनिटी अफ शेयर्ड डेस्टिनी) को उम्दा उदाहरण रुस र इरानसँगको थप गहिरो अन्तःसम्बन्ध हो भनी एस्कोबारले गरेको विश्लेषणमा दम छ ।

उत्तरी हिन्द महासागरमा चीन, रुस र इरानले गरेको अभ्यासले बदलिँदो विश्वको राम्रो उदाहरण प्रस्तुत गर्छ । पराआन्ध्रीय (ट्रान्सएट्लान्टिक) साझेदारीको बलमा विश्वमा आफ्नो प्रभुत्व लाद्न खोज्ने पश्चिमको हैकम अब नचल्ने र युरेसियाली शक्तिहरूको उदय भइसकेको सन्देश यस संयुक्त अभ्यासले दिएको भन्न सकिन्छ । 

TATA Below
NLIC
जेठ १३, २०७९

रुसले युक्रेनविरुद्ध विशेष सैन्य कारवाही चलाएको तीन महिना पूरा भएको छ ।  युक्रेनको निःशस्त्रीकरण/असैन्यीकरण तथा नाजीविहीनीकरणको लक्ष्य लिएर युद्धमा होमिएको रुस सफलता प्राप्तिमा अघि बढिरहेको छ । सैन्य का...

जेठ ९, २०७९

अमेरिका, भारत, जापान र अस्ट्रेलिया सदस्य भएको समूह क्वाड्रिल्याटरल सिक्योरिटी डायलोग (क्वाड) को बैठक मंगलवार (मे २४ मा) जापानको राजधानी टोक्योमा हुन गइरहेको छ ।  गत सेप्टेम्बर महिनापछि पहिलोपटक चारै द...

जेठ १२, २०७९

एसिया–प्रशान्त क्षेत्रमा चीनको बढ्दो प्रभावलाई रोक्नका लागि अमेरिकाले विभिन्न कदमहरू चालिरहेको छ । शीतयुद्ध शुरू भइसकेको सन्दर्भमा आफ्नो समकक्षी प्रतिद्वन्द्वीलाई रोक्नु अमेरिकाका लागि प्रतिष्ठाको विषय बनेको छ ।...

जेठ ८, २०७९

अस्ट्रेलियामा शनिवार सम्पन्न आमनिर्वाचनमा सत्तारूढ लिबरल–नेसनल गठबन्धन पराजित भएको छ । नौ वर्षसम्म शासन गरेको उक्त गठबन्धनलाई विपक्षी लेबर पार्टीले यसपटक सत्ताच्युत गरिदिएको हो । प्रधानमन्त्री स्कट मोरिसनले हार...

जेठ ७, २०७९

स्थानीय तह निर्वाचनमा नेकपा एमाले ‘साइज’मा आएसँगै मुलुकमा फेरि वामपन्थी गठबन्धन बन्ने चर्चाले कम्युनिस्ट कार्यकर्ता तरंगित बनेका छन् ।  नेकपा छँदै एमाले पृष्ठभूमिका नेताहरू तत्कालीन नेकपाका ...

जेठ १०, २०७९

अमेरिकाका राष्ट्रपति जो बाइडनले जापान भ्रमणका क्रममा सोमवार (मे २३ मा) ताइवानका विषयमा दिएको एक बयानले अन्तर्राष्ट्रिय राजनीति तातेको छ ।  जापानका प्रधानमन्त्री फुमिओ किशिदासँगको संयुक्त पत्रकार सम्मेलनम...

व्यासको मेयरमा उठेपछि कांग्रेसको आक्रमणमा परेका जोशीको लेख– बाटो बिराएका काकाहरूका नाममा

व्यासको मेयरमा उठेपछि कांग्रेसको आक्रमणमा परेका जोशीको लेख– बाटो बिराएका काकाहरूका नाममा

जेठ १३, २०७९

नेपाली कांग्रेसमा आबद्ध हुनुभएका महानुभावहरू साथै मेरो बुवा (गोविन्दराज जोशी)का साथीहरू, मैले आदरणीय मानेका काका ठूलोबाहरू, मेरा बुवा र हामी सम्पूर्ण परिवारले ५० औँ वर्षसम्म तपाईंसँग एउटै यात्रामा प्रजातन्त्र...

यौन अपराधमा हदम्याद : नेपालको कानून र अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यास

यौन अपराधमा हदम्याद : नेपालको कानून र अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यास

जेठ १२, २०७९

जब कुनै आपराधिक घटनाहरू समाजमा उजागर हुन्छन् त्यसपछि मुलुकको विद्यमान कानूनले के भन्छ भन्ने प्रश्न उठ्न थाल्छ । कानूनमा कुनै खालीपन रहेछ भने अभियन्ताहरूले सुधारको बाटो देखाउँछन्। समाजको वास्तविक आवश्यकता यही रहे...

ओलीको 'पर्सनल अट्याक'ले रोक्न नसकेको रेनुको विजयी यात्रा

ओलीको 'पर्सनल अट्याक'ले रोक्न नसकेको रेनुको विजयी यात्रा

जेठ १०, २०७९

केपीबा (एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओली) धेरैका बा थिए, तर कतिपयका लागि उनी बाजस्ता थिएनन् । मलाई लाग्छ, बा हुनका लागि आवश्यक गुण ओलीसँग छैन । बा त्यस्तो व्यक्ति हो, जसले सबैका छोराछोरीलाई आफ्नैसरह माया गर्छ,...

ad
x