०८ साउन २०८३, शुक्रबार
विसं २०७७ सालमा तत्कालीन नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) विघटनपछि संघमा मात्र नभएर प्रदेशमा पनि कुनै दलको पनि स्पष्ट बहुमत आउने अवस्था छैन । यसले गर्दा त्रिशंकु संसद् (हङ्ग पार्लियामेन्ट)को अभ्यास चलाउनुपर्ने बाध्यता छ । कुनैपनि दलसँग सरकार गठनका लागि स्पष्ट बहुमत नहुँदा सत्ता फेरबदल भइरहन्छ । संघभन्दा अझ बढी प्रदेशमा अस्थिरता छाएको छ । गण्डकी प्रदेशमा पनि केन्द्रमा सत्ता फेरबदलको असर परिरहेको छ । साढे तीन वर्षयता यहाँ निरन्तर सत्ताको जोडघटाउ चलिरहेको छ ।
गण्डकीमा यो अस्थिरताको भरपुर फाइदा उठाउनेमा स्वतन्त्र सांसद दीपक मनाङ (राजीव गुरुङ)ले उठाइरहेका छन् । नेकपा (एमाले) र नेकपा (माओवादी केन्द्र) अलग–अलग भएसँगै प्रदेश त्रिशंकु संसदको बाटो लाग्दा त्यसको फाइदा मनाङेले नै उठाइरहेका छन् । च्याँखे थापेरै भएपनि पटक–पटक मन्त्री हुन सफल भइरहेका छन् । उनी २०७८ वैशाख १६ गते पहिलो पटक मनाङे मन्त्री भएका थिए । त्यसको शिलशिला रोकिएको छैन । मनाङे फेरि मंगलवार छैठौँ पटक मन्त्री हुन सफल भएका छन् । गण्डकीमा सात पटक सरकार बदलिँदा उनी छैटौँ पटक मन्त्री बन्न सफल भएका हुन् ।
हरेकपटक फरक नेतृत्वको सरकारमा मन्त्री बन्ने गरेका मनाङेको एउटा बोली हुन्छ –मध्यावधि रोक्न समर्थन गरेको हो । तर, मनाङे सत्ताको पछाडि यसरी दौडिन्छन्– उनले बेलाबेला आफ्नो घर फेरिरहन्छन् । ०७४ ताका राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा)मा रहेका मनाङे पछि एमाले पुगेका थिए । तर, निर्वाचनमा एमालेले टिकट नदिएपछि उनी स्वतन्त्र बनेका थिए । ०७४ मा प्रदेशसभा सांसद भएपछि उनी स्वतन्त्र सांसदको रुपमा उभिए ।
गुण्डागर्दी पृष्ठभूमिका मनाङे निर्वाचित हुँदाताका जेलमा थिए । जेलबाट रिहाइ भएपछि १५ माघ ०७५ मा मात्र उनले प्रदेशसभा सदस्यको शपथ लिएका थिए । उनी कहिले कर्मचारीलाई झापड हानेर त कहिले विभिन्न विषयमा बोलेर चर्चामा आइरहन्छन् । त्योभन्दा माहिर त उनी सत्ताका लागि निर्णायक छन् । उनको एक सिट गण्डकीमा सत्ता टिकाउने वा ढलाउने भन्नेमा निर्णायक हुने गरेको छ ।
१६ वैशाख २०७८ मा तत्कालीन मुख्यमन्त्री पृथ्वीसुब्बा गुरुङको सरकार जोगाएको उपहार खेलकुदमन्त्री बनेर पाए । सदनबाट विश्वासको मत पाउने नदेखिएपछि राजीनामा बुझाएका गुरुङ ठूलो दलको हैसियतमा पुनः मुख्यमन्त्री बने । मनाङे दोस्रो पटक उनको मन्त्रिमण्डलमा दोहोरिए ।
मनाङेको प्रवेशका बाबजुद एमाले नेता गुरुङ नेतृत्वको सरकार जोगिने देखिएन । त्यसपछि मनाङेले जेठ २९ मा गठबन्धनलाई समर्थन गरे । यसपछि गण्डकीमा गुरुङ सरकार ढल्यो । यसपछि उनी नेपाली कांग्रेसबाट मुख्यमन्त्री बनेका कृष्णचन्द्र नेपाली पोखरेल नेतृत्वको सरकारमा तेस्रो पटक युवा तथा खेलकुदमन्त्री बने ।
गण्डकीको दोस्रो कार्यकालमा मनाङे निर्विरोध निर्वाचित भएर आए । यसपटक सदनको दृश्य फरक थियो । गठबन्धन गरेर चुनावमा होमिएका माओवादी र कांग्रेसलाई सरकार गठनका लागि सहज बहुमत थियो । गठबन्धन फुटेमा त्रिशंकु संसदको समस्या यथावत् थियो ।
सरकार गठनमा आफ्नो आवश्यकता नदेखेपछि मनाङे एकाएक नेकपा (एकीकृत समाजवादी)मा प्रवेश गरे । कारण थियो– गण्डकीमा सो दलबाट कोही पनि सांसद थिएनन् । यस्तोमा भागबण्डा हुँदा आफ्नो भागमा मन्त्रालय पर्नेमा उनको आशा थियो । तर फेरि केन्द्रमा गठबन्धन बदलियो । एमालेका खगराज अधिकारी मुख्यमन्त्री भए । अधिकारी नेतृत्वको सरकार १०५ दिनमै ढल्यो । २०८० वैशाख १४ गते कांग्रेसबाट सुरेन्द्रराज पाण्डे सरकारमा आए । पार्टी अध्यक्ष माधवकुमार नेपालले पनि मनाङेलाई मन्त्री बनाउन कसरत गरिरहेका थिए । तर, बहुमतमा रहेका मुख्यमन्त्री पाण्डेले वास्ता गरेनन् ।
फागुनमा फेरि केन्द्रमा राजनीतिक दृश्य परिवर्तन भयो । त्यसको फलस्वरुप प्रदेशमा पाण्डे अलमलमा परे । यहाँ फेरि मनाङ नै चाहियो । सरकार जोगाउन पाण्डेले मनाङेलाई चौथो पटक मन्त्री बनाए । चैत ५ उनले भौतिक तथा यातायात मन्त्रालयको जिम्मेवारी पाए । मुख्यमन्त्री पाण्डे तत्काल विश्वासको मत नपाउने देखेपछि राजीनामाको बाटो अपनाए । मनाङेको मन्त्री पद २० दिनमा गयो । पाँचौँ पटक मन्त्री बन्न उनले अधिकारी नेतृत्वको सरकारलाई समर्थन गरे । चैत २५ मा नै उनी पाँचौँ पटक मन्त्री बने ।
अधिकारीलाई समर्थन गरेर मन्त्री बन्दै गर्दा मनाङेले भनेका थिए, ‘सरकार टिकाउने काम मेरो मुख्यमन्त्रीको हो । मैले त उहाँलाई मध्यावधि नजाउँ भनेर एउटा चान्स दिएकै हो । योभन्दा राप्रपालाई मध्यावधि चाहिन्छ भने म फेस गर्छु । तर, म चुनाव लड्दिनँ ।’
मध्यवधि जानबाट रोक्न सत्तालाई समर्थन दिँदै आएको बताउने मनाङेले पाण्डे नेतृत्वको सरकार बनाउन भूमिका भने खेले । मंगलबार उनलाई विश्वासको मत दिँदै बुहमतका लागि ३१ पुर्याउन मद्दत गरे । त्यसको उपहार बुधवार भौतिकमन्त्रीको रुपमा फेरि एकपटक मन्त्रालयमा फर्किएका छन् । यसलाई उनी बाध्यता भन्छन् ।
‘मन्त्री बन्नु बाध्यता हो । मेरो काम सरकारलाई जोगाइदिने मात्र हो । किनभने म पार्टी होइन, स्वतन्त्र मान्छे हो । एउटा सिट किन बिग्राने भन्ने कुरा हो,’ उनले भने, ‘लामो राजनीति गर्नुपर्छ भन्ने छैन । यही तीन–चार वर्ष राम्रो गर्न सके आफ्नो राजनीति बनिहाल्छ,’ उनले मंगलवार मन्त्री पदको जिम्मेवारी सम्हालिसकेपछि भने ।
गण्डकीमा खगराज अधिकारी नेतृत्वको सरकार ढल्नुमा माओवादी केन्द्रको हात रहेकोसमेत आरोप मनाङेले लगाए । मनाङे छैटौँ पटक मन्त्री बनेर पनि थाकेका छैनन् । सरकार जोगाउन २० औँ पटक पनि मन्त्री बन्न आवश्यक रहेको उनी अभिव्यक्ति दिन्छन् ।
‘मान्छेहरूले मलाई छैटौँ पटक मन्त्री भयो भनिरहेका छन् । यही यस्तै ताल हो भने २० चोटी पनि खानुपर्ने हुन्छ, यो हाम्रो बाध्यता हो । मेरो त केही उपाय पनि छैन,’ उनी भन्छन्, ‘मसँग एउटा सुविधा छ– मेरो कुनै केन्द्र छैन, त्यही जिल्ला (मनाङ) हो । मैले आफ्नो ठाउँ हेर्ने हो । मेरो जिल्ला राम्रो बनिसकेपछि मलाई यो मन्त्रालय चाहिँदैन ।’
