०५ साउन २०८३, मंगलबार
इजरायल र हमासबीच गत जनवरीमा शुरू भएको युद्धविराम दुई महिनापछि मार्च १८ मा भंग भएको छ ।
इजरायलले गाजा पट्टीमा हमास रहेको ठानिएको ठाउँहरूमा अचानक हवाई आक्रमण शुरू गरेपछि यो क्षेत्र फेरि हिंसाको चपेटामा परेको हो ।
एसोसिएटेड प्रेस(एपी)का अनुसार, पछिल्लो ७२ घण्टामा गाजामा कम्तीमा ४०० जनाको मृत्यु भएको र सयौं घाइते भएका छन् ।
गाजाको स्वास्थ्य मन्त्रालयले यस आक्रमणले मानवीय संकट थप चर्किएको जनाएको छ । युद्धविरामको पहिलो चरणमा आठपटक कैदी-बन्दी आदानप्रदान भए पनि दोस्रो चरणको वार्ता असफल भएपछि स्थिति बिग्रिएको हो ।
युद्धविराम र कैदी-बन्दी आदानप्रदान
गत जनवरी १९ मा शुरू भएको युद्धविराम अमेरिका, इजिप्ट र कतारका मध्यस्थतामा तयार पारिएको तीन चरणको प्रस्तावमा आधारित थियो ।
जसअन्तर्गत, पहिलो चरणमा ४२ दिनको युद्धविराम, ३३ जना इजरायली बन्धकको रिहाइ र प्रत्येक इजरायली बन्धकका लागि ३० देखि ५० सम्मको संख्यामा प्यालेस्टाइनी कैदी रिहाइ गर्ने सहमति थियो ।
उक्त सम्झौतापछि पहिलो चरणमा चारपटक कैदी/बन्दी आदानप्रदान गरियो । शुरूमा, हमासले १८ जीवित बन्धक रिहा गर्यो र इजरायलले ७०० प्यालेस्टाइनी कैदी छोड्यो ।
फेब्रुअरी १५ सम्म थप ६ जीवित बन्धक रिहा भए र हमासले बन्धक बनाएका सिरी बिबासको शव फिर्ता गरियो ।
त्यसपछि हमासले पुनः २४ जीवित र ४ मृत बन्धक रिहा गर्यो र इजरायलले ९१३ प्यालेस्टाइनी कैदी छोड्यो ।
फेब्रुअरी २२ मा हमासले ६ जीवित बन्धक रिहा गरेको थियो, तर इजरायलले सहमतिअनुसार ६२० प्यालेस्टाइनी कैदी रिहा गर्न अस्वीकार गर्यो । त्यसपछि थप वार्ता प्रक्रिया शुरू हुन सकेन ।
युद्धविराम भंग अघिको घटनाक्रम
बीबीसीका अनुसार, युद्धविराम शुरू भएदेखि नै हमासले इजरायल गम्भीर नभएको आरोप लगाउँदै आएको थियो । इजरायलले पर्याप्त सहायता र गाजावासीको फिर्तीलाई रोकेको आरोप लगाउँदै हमासले फेब्रुअरी १० मा बन्धक रिहाइ स्थगित गरेको थियो ।
त्यसपछि फेब्रुअरी १३ मा कतार र इजिप्टको मध्यस्थतापछि हमासले पुनः बन्धकको रिहाइ शुरू गर्यो । तर, फेब्रुअरी २३ मा इजरायलले वेस्ट बैंकमा युद्ध ट्याङ्कहरू पठायो । त्यसपछि हमास थप सशंकित बनेको थियो ।
सम्झौताअनुसार मार्च १ मा पहिलो चरणको म्याद सकियो । इजरायल र अमेरिका दुवै देशले म्याद थप्न गरेको प्रस्ताव हमासले अस्वीकार गर्यो र सिधै दोस्रो चरणमा जान माग गर्यो ।
त्यसपछि इजरायल थप भड्कियो र मार्च २ मा हमासमा जाँदै गरेको सहायता सामग्री रोकिदियो । त्यसको एक सातापछि मार्च ९ मा गाजाको बिजुली आपूर्ति काट्यो ।
मार्च १८ मा इजरायलले गाजामा हवाई आक्रमण शुरू गर्यो । इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुले भनेका थिए, 'हामीले हमासविरुद्ध पूर्ण शक्तिका साथ युद्ध पुनः शुरू गरेका छौं । यो शुरूआत मात्र हो ।'
शक्ति केन्द्रहरूको धारणा
नेतान्याहुले हमासले युद्धविरामको दुरुपयोग गरेर आफ्नो सैन्य शक्ति थप बढाएको आरोप लगाएका छन् । यही खतरालाई निस्तेज पार्न पुनः आक्रमण गर्नुपरेको उनको तर्क छ ।
अमेरिकी विदेशमन्त्री एन्टोनी ब्लिंकेनले अमेरिकाले इजरायलको आत्मरक्षालाई समर्थन गर्ने तर युद्ध विराम भंग हुनुले थप जटिलता बढाएको प्रतिक्रिया दिएका छन् ।
राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इजरायललाई युद्धविरामका लागि थप दबाब दिएका छन् । उनले इजरायलको कदममा असन्तुष्टि जनाएका छन् ।
प्यालेस्टाइनी अधिकारीहरूले युद्धविराम भंग हुनुले शान्तिको चाहनालाई थप टाढा धकेलेको प्रतिक्रिया दिएका छन् । त्यस्तै हमासले पनि इजरायलको गतिविधिको जमेर जवाफ दिने बताएको छ ।
गाजाकोपछिल्लोस्थिति
तीन दिन अघि इजरायलले गरेको व्यापक हवाई हमलाका कारण गाजामा ठूलो विनाश निम्त्याएको छ । गाजाको स्वास्थ्य मन्त्रालयले ४०० भन्दा बढीको मृत्यु भएको जनाएको छ । अस्पतालहरूमा औषधि र बेड अभाव रहेको बीबीसीलगायत अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन् ।
संयुक्त राष्ट्रसंघले गाजामा भएको विनाशकारी आक्रमणका कारण थप हजारौं नागरिक विस्थापित हुने चिन्ता व्यक्त गरेको छ ।
युद्धविरामको पहिलो चरणमा उत्तरी गाजामा फर्किएका नागरिक फेरि जोखिममा रहेको बताइएको छ । इजरायलले सहयोग सामग्री र विद्युत आपूर्ति रोकेपछि मानवीय संकट थप गहिरिएको छ ।
भविष्यको अनिश्चितता
युद्धविराम भंग भएपछि गाजाको भविष्यमा ठूलो प्रश्न चिह्न खडा गरेको छ ।
विश्लेषक डा.तलाल अहमदले भनेका छन्, 'पछिल्लो हिंसाले दुई-राष्ट्र समाधानको सम्भावनालाईकमजोर बनाएको छ । क्षेत्रीय अस्थिरता लामो समय रहन सक्छ ।'
इजरायलका पूर्व रक्षामन्त्री बेनी गान्ट्जले हमासमाथि थप दबाब नबढाएसम्म इजरायलको सुरक्षा सुनिश्चित नहुने बताएका छन् ।
तर, विपक्षी नेता याइर लापिडले यस्तो कदमले इजरायललाई विश्वबाट एक्ल्याउने भन्दै संयम हुन चेतावनी दिएका छन् ।
यसपछि गाजामा तीनवटा सम्भावना देखिएका छन् । सीएनएनका अनुसार पहिलो, हमास कमजोर भएर शान्ति प्रक्रिया अघि बढ्ने, दोस्रो, क्षेत्रीय युद्ध शुरू हुने र तेस्रो, मानवीय संकटले इजरायलमाथि दबाब बढ्ने । यी सम्भावनामध्ये त्यहाँको अवस्था अहिले दोस्रो सम्भावनामा प्रवेश गरेको छ ।
के अब पुनः शान्ति सम्भव छ ?
गाजा युद्धविराम भंग भएसँगै पुनः हिंसात्मक भिडन्त शुरू भएको छ । इजरायल र हमासबीचको द्वन्द्व झनै उग्र बनेपछि शान्ति वार्ताको सम्भावना कमजोर देखिन्छ । तैपनि, शान्तिका लागि मध्यस्थ कर्ता देश र नेताहरूले पहल गर्न छोडेका छैनन् ।
अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले गरेको पछिल्लो विश्लेषणअनुसार वार्ताका लागि केही विकल्प अझै बाँकी छन् । अमेरिकी नेतृत्वमा इजिप्ट र कतारले पुनः वार्ता प्रक्रिया अघि बढाउने प्रयास गरिरहेका छन् ।
अल जजिराले हमासले आफ्नो सर्तमा लचकता देखाए मात्र इजरायल वार्तामा आउन सक्ने बताएको छ । तर, इजरायलले आक्रमण रोक्ने कुनै संकेत देखाएको छैन ।
युद्धविरामको पहिलो चरणमा कैदी-बन्दी आदानप्रदान भए पनि दोस्रो चरणमा सहमति जुट्न सकेन । मार्च १८ को आक्रमणपछि हमासले जवाफी कारबाहीको चेतावनी दिएको छ । यस्तो परिस्थितिमा तत्काल शान्ति सम्भव नदेखिएको विश्लेषकहरूको भनाइ छ ।
तथापि, यदि अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले कूटनीतिक दबाब बढायो भने नयाँ सम्झौताको आधार तयार हुने सम्भावना पनि कायमै रहेको बताइएको छ ।
