काठमाडौंलगायत देशका विभिन्न शहरमा सोमबार नयाँ पुस्ता (जेनेरेसन जेड- जेनजी)का किशोर–किशोरी र युवा–युवतीले गरेको आन्दोलन रक्तपातपूर्ण बनेको छ ।

यो समाचार टिप्पणी तयार गर्दासम्म १८ जनाको मृत्यु पुष्टि भएको छ भने २ सयभन्दा बढी आन्दोलनकारी घाइते भएका छन् । विभिन्न स्रोतहरूका अनुसार घाइतेमध्ये दर्जन बढीको अवस्था चिन्ताजनक छ ।

जेनजीको आन्दोलन यति धेरै रक्तपातपूर्ण होला भन्ने आकलन कसैले पनि गरेका थिएनन् । आइतबार रातिसम्म सामाजिक सञ्जाल टिकटकमा जेनजीहरूले आफ्नो धारणा पोस्ट गर्दै आन्दोलन शान्तिपूर्ण हुनुपर्ने अपिल गरिरहेका थिए ।

टिकटकमार्फत यसरी आन्दोलनका लागि अपिल भइरहँदा आन्दोलन कसरी गर्ने र उद्देश्य के राख्ने भन्ने सम्बन्धमा पनि धेरैले आफ्नो राय राखेका थिए ।

संसद् भवन कब्जा गर्ने, आगजनी गर्ने, प्रहरीलाई आक्रमण गर्ने, तोडफोड गर्ने लगायतका कुराहरू निषेध गरिएका थिए ।

सामाजिक सञ्जालहरूमा धेरै फलोअर हुने सेलिब्रिटी र इन्फ्लुएन्सरहरूले पनि आन्दोलनमा ऐक्यबद्धता जनाउँदै पोस्टहरू गरेका थिए ।

सबैबाट आन्दोलन शान्तिपूर्ण हुनुपर्ने भन्दै आह्वान गरिएपछि यति धेरै हिंसात्मक होला भनेर सुरक्षा विश्लेषण पनि भएको थिएन । साथै, घुसपैठ हुन नदिन पनि जेनजीले आग्रह गरिरहेका थिए ।

यो हदसम्म घुसपैठ होला भनेर पनि आकलन गरिएको थिएन ।

साँझ साढे ५ बजेतिर सम्पन्न भएको सुरक्षा परिषदको बैठकपछि तीनवटै सुरक्षा निकायका प्रमुखले गृहमन्त्री रमेश लेखकसमक्ष जेनजी आन्दोलनमा आपराधिक जत्थाको घुसपैठ भएको ब्रिफिङ गरेका छन् ।

बानेश्वरको प्रदर्शन नियन्त्रण बाहिर गएर मानिसहरू हताहत हुन थालेपछि दिउँसो नै गृहमन्त्री लेखकले सुरक्षा प्रमुखहरूलाई सिंहदरबारमा बोलाएर छलफल थालेका थिए । ब्रिफिङमा नेपाल प्रहरीका आईजी चन्द्रकुवेर खापुङ, सशस्त्र प्रहरीका आईजी राजु अर्याल र राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागका प्रमुख हुतराज थापा थिए ।

जेनजी प्रदर्शनका आयोजकले व्यक्त गरेको प्रतिबद्धताप्रति ढुक्क हुँदा यो अवस्था आएको र यसलाई पूर्वानुमान गर्न असफल हुँदा हिंसा भड्किएको सुरक्षा विश्लेषण छ ।

काठमाडौं मात्र होइन, इटहरी, बुटवल, पोखरा जस्ता शहरहरूमा पनि यस्तै आन्दोलन भए । कैयौं ठाउँमा हताहती पनि भए । पछिल्लो रिपोर्टिङ अनुसार १४ जना प्रहरी यो आन्दोलनमा घाइते भएका छन् ।

आन्दोलनमा रक्तपात हुनुअघिको दृश्य

आन्दोलनका लागि ११ बजेको समय तोकिएको भए पनि माइतीघर मण्डलामा ९/१० बजेबाट नै जेनजीहरू भेला हुन थालिसकेका थिए । माइतीघर मण्डलामा जम्मा भएका प्रदर्शनकारीहरू आफ्नै शैलीमा नाराबाजी गर्न शुरू गरे भने कतिपयले गीत गाउन थाले । म्युजिक सिस्टम पनि उनीहरूले नै ल्याएका थिए ।

११ बजेको हाराहारीमा जडिबुटीतिरबाट एक हुल आन्दोलनकारी निस्क्यो । बानेश्वरकै पनि छेउछाउबाट नारा लगाउँदै प्रदर्शनकारीहरू जम्मा भए । माइतीघर मण्डलाबाट पनि ठूलो संख्यामा ३/४ हुल बानेश्वरतर्फ लाग्यो ।

यसअघिको प्रदर्शनहरूमा प्रहरीले माइतीघर मण्डलाबाट बिजुलीबजार हुँदै बानेश्वर चोक पुग्ने बेलामा एभरेस्ट होटेलअगाडि प्रदर्शनकारीहरूलाई रोक्ने गर्थ्यो ।

सोमबार पनि प्रहरीले त्यहाँ ब्यारिकेड खडा गरेको थियो । करिब १२ बजेतिर त्यहाँ पुगेका प्रदर्शनकारी र सुरक्षाकर्मीबीच सामान्य घम्साघम्सी भयो ।

प्रहरीले केही सेल अश्रुग्यास हान्यो । प्रदर्शनकारीले ढुंगा र इट्टा प्रहार गरे । सामान्य झडपपछि प्रहरीले उक्त ठाउँ खाली गरिदियो ।

त्यहाँ खटिएका एक प्रहरी जवानले लोकान्तरसँग भने, ‘त्यति ठूलो झडप भएको थिएन । हामीले रोक्ने प्रयास गरिरहेका थियौं, तर माथिबाट मूभ हुन आदेश आयो ।’

उनका अनुसार त्यहीँ ठूलो क्षति हुने आंकलनका साथ प्रहरी नेतृत्वले ठाउँ खाली गर्न आदेश दिएको थियो । प्रहरीको त्यो मूभ नै पछि 'डिजास्टर' बन्यो ।

ती प्रहरी जवान भन्छन् – ‘प्रदर्शनकारीलाई त्यहीँ रोक्न सकेको भए, संसद् भवन सुरक्षित हुन्थ्यो । न गोली चलाउनुपर्थ्यो, न हताहती हुन्थ्यो ।’

मध्याह्न साढे १२ बजेसम्म प्रदर्शनकारीहरूले बानेश्वरस्थित संसद् भवनलाई पूर्ण रूपमा घेरिसकेका थिए । प्रहरी बाहिर थिएन । तीनकुनेसम्म नै प्रहरी देखिएका थिएनन् । सबै संसद् भवन छिरेर बसेका थिए ।

त्यतिबेलासम्म भीड मात्रै ठूलो थियो, प्रदर्शनकारीहरू अराजक देखिएका थिएनन् । यद्यपि फाट्ट-फुट्ट अश्रुग्यास भने भित्रबाट प्रहरीले प्रहार गरिरहेको थियो । प्रदर्शनकारीहरूले बानेश्वर चोकको प्रहरी बीटमा नेपालको झण्डा फहराएका थिए ।

त्यसपछि एकाएक प्रदर्शनकारीहरू उग्र हुन थाले । उनीहरूमध्ये ४०/५० जनाको एउटा समूहले संसद् भवनमा २ नम्बर गेटमा तोडफोड गर्न थाले । अनि त्यही समयमा सुरक्षाकर्मीको सेन्ट्री पोस्टमा केही प्रदर्शनकारीहरू चढे । अनि करिब ३०/३५ को संख्यामा प्रदर्शनकारीहरू संसद् भवन छिरे ।

शुरूमा प्रहरीले तिनीहरूलाई भित्रै सम्झाइबुझाइ गरेर राखेको रिपोर्टिङ गरियो । अनि थप प्रदर्शनकारीलाई भित्र छिर्न नदिन प्रहरीले प्रयास गरिरहेको थियो । तर, बाहिरबाट ढुंगा, इट्टा र पानीको बोतल भित्र प्रहार हुन थालेपछि प्रहरीले वाटर ट्यांक तयार गरेर बाहिर पानीको फोहोरा फ्याँक्न थाल्यो ।

केही समयपछि प्रदर्शनकारीहरूले उक्त गेटको बाहिरपट्टि आगो लगाए । प्रहरीले पानीको फोहराले त्यसलाई निभायो । त्यसपछि गेटभित्र पनि आगो लाग्यो । प्रहरीले त्यसलाई पनि निभायो ।

करिब पौने १ बजेसम्म यत्तिकै घम्साघम्सी भइरहेको थियो । केही अश्रुग्यासहरू फायर गरिएका थिए । प्रदर्शनकारीहरूले गेट तोडेपछि प्रहरीले भित्रबाट गोली चलाउन थाल्यो ।

१२ बजेको आसपासमा राज्य व्यवस्थाको बैठक छाडेर गृहमन्त्री रमेश लेखक सचिव गोकर्णमणि दुवाडीसँग केही कानेखुसी गरेर बाहिर निस्किए । त्यहाँको अवस्था गम्भीर रहेको ब्रिफिङ पाएपछि उनले जसरी पनि संसद भवनको सुरक्षा गर्न प्रहरीलाई निर्देशन दिएको सुरक्षा स्रोत बताउँछ ।

त्यसअघि रक्षात्मक देखिएको प्रहरी आक्रामक हुन थाल्यो । अनि भटाभट गोली चलाउन थाल्यो । यद्यपि प्रहरीले गोली चलाउन शुरू नगर्दै काठमाडौं जिल्ला प्रशासन कार्यालयले बानेश्वर क्षेत्र आसपासमा कर्फ्यु घोषणा गरिसकेको थियो ।

उक्त क्षेत्रमा एनटीसी र एनसेल दुवैको इन्टरनेट ठप्प थियो । हो-हल्लाले फोनमा कुरा गर्ने अवस्था थिएन, त्यसैले कर्फ्युबारे प्रदर्शनकारीहरू अनभिज्ञ देखिए । कतिपयले कर्फ्युमा के हुन्छ ? भन्दै एकआपसलाई सोधिरहेका थिए ।

अनि शुरू भयो मृत्युको गणना

करिब १ बजेर ५० मिनेट जाँदा पहिलोपटक एकजना प्रदर्शनकारीको मृत्यु भएको सूचना बाहिरियो । ती प्रदर्शनकारीलाई घाइते अवस्थामा सिभिल अस्पताल पुर्‍याइएको थियो ।

पहिलो मृत्युको खबर आउँदा पनि प्रदर्शन यथावत थियो । संसद् भवनको गेट अगाडि केही गोली चलेको आवाज आएको थियो । तर, त्यो हताहतीबारे बानेश्वर चोकमै उभिएर नारा लगाइरहेका प्रदर्शनकारीहरू पनि अनभिज्ञ देखिन्थे ।

त्यसको आधा घण्टा नाबित्दै ट्रमा सेन्टरमा लैजाँदै गरेको अवस्थामा अर्का एक घाइतेको पनि मृत्यु भएको खबर आयो । यो समाचार तयार पार्दासम्म मृतकको संख्या १८ पुगिसकेको छ ।

कर्फ्यु जारी गरिएपछि पनि बानेश्वर क्षेत्रमा सेना परिचालन हुन समय लाग्यो । प्रहरीको गोली लागेर केही घाइते हुँदासम्म पनि प्रदर्शनकारीहरूले रोकिने नाम लिएका थिएनन् ।

मृत्युको खबरहरू आउन थालेपछि प्रदर्शनकारीहरू तितरबितर हुन थाले । कोही थापागाउँतिरबाट निस्के भने कोही तीनकुनेतिर गए । कोही बिजुलीबजारतिर पनि फर्के, तर कर्फ्यु लागेको २ घण्टासम्म पनि त्यहाँको भीड कम भएन ।

घुसपैठको आशंका

पौने ३ बजे सामाजिक सञ्जालमार्फत कार्यक्रम संयोजक बताउने पुरुषोत्तम यादव र सबल गौतमले एक नोट प्रकाशित गरी आन्दोलनमा घुसपैठ भएको भन्दै आन्दोलनकारीलाई सुरक्षित फर्किन आग्रह गरे ।

 ‘आजको कार्यक्रम हामीले पूर्णतः शान्तिपूर्ण ढंगले सञ्चालन गरेका छौं,’ उनीहरूले एक विज्ञप्ति नोट गर्दै भनेका थिए, ‘तर, बीच–बीचमा केही गलत प्रवृत्ति भएका समूह वा व्यक्तिहरू वा सम्भावित राजनीतिक/राज्यका षड्यन्त्रकारी प्रयासहरू मार्फत हाम्रो आन्दोलनलाई निस्तेज पार्ने कोशिश गरिएको अनुभव भएको छ ।’

उक्त विज्ञप्तिका बाबजुद पनि प्रदर्शन रोकिएन । उक्त प्रदर्शन यो समाचार टिप्पणी लेख्दासम्म जारी छ ।

आजको आन्दोलनमा माओवादी केन्द्र, रास्वपा, दुर्गा प्रसाईं समर्थक समूह र अन्य असन्तुष्ट समूहबाट घुसपैठ भएको आशंका सरकारले गरेको छ ।

‘जतिबेला कर्फ्यु जारी भयो, त्यतिबेलैदेखि जेनजीहरू फर्किने तयारी गरेका थिए । उनीहरू फर्के, अनि घुसपैठ गर्नेहरूले विभिन्न समूह बनाएर संसद् भवन तोडफोड गर्ने, एमाले पार्टी कार्यालयमा आक्रमण गर्न जाने, एम्बुलेन्समा आगजनी गर्ने जस्ता काम भएका छन् । हामीले यस्तो होला भन्ने सोचेका थिएनौं,’ बालुवाटार स्रोतले लोकान्तरसँग भन्यो ।

उसो त सरकारका प्रवक्ता पृथ्वीसुब्बा गुरुङले पनि सार्वजनिक रूपमै घुसपैठियाहरूले नै यो घटना घटाएको बताएका छन् ।

सत्तारूढ दल एमालेका नेताहरूले घुसपैठका कारण आजको अप्रिय घटना भएको भने पनि कांग्रेसमा भने मिश्रित स्वरहरू सुनिएका छन् ।