×

X
Nic Asia
Dabur
Khukuri

खाडीको भूराजनीतिमा क्रान्तिकारी परिवर्तनको झल्को– एकाएक बढ्यो कतारको शक्ति

काठमाडाैं | माघ २१, २०७८

NTC
Argakhanchi Cement
Premier Steels
TVS INSIDE

यो साता पर्सियाली खाडीको राजनीतिमा क्रान्तिकारी परिवर्तन आएको झलक दिने एउटा घटना भएको छ । 

LAxmi BAnk
nabil BANK inside

खाडी मुलुक कतारका शासक शेख तमिम बिन हमाद अल थानी अमेरिकाको भ्रमणमा जाँदा अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडनले कतारलाई प्रमुख गैरनेटो साझेदार बनाउने योजना रहेको घोषणा गरे । गत अगस्ट महिनामा अमेरिकाले अफगानिस्तानबाट सेना फिर्ता लैजाँदा कतारले सहयोग गरेकाले यो दर्जा दिन लागेको बाइडनले बताए ।


Advertisment
RMC TANSEN
cg elex island
NIC ISLAND BOX

बाइडनको यस घोषणासँगै अमेरिकाका लागि कतारको भूरणनीतिक महत्त्व स्थापित भएको छ । अमेरिकाको पूर्ववर्ती ट्रम्प प्रशासनले साउदी अरबलाई बढी महत्त्व दिएको थियो । अनि कतारविरुद्ध साउदी नेतृत्वको गठबन्धन गल्फ कोअपरेसन काउन्सिलले लगाएको नाकाबन्दीलाई अमेरिकाले अप्रत्यक्ष समर्थन गरेको थियो । यसरी एक समयमा क्षेत्रीय रूपमा एक्ल्याइएको कतार अहिले खाडीको सर्वाधिक महत्त्वपूर्ण राष्ट्र बन्न लागेको छ । 

कतारसँग भएको ग्यासखानीका कारण यो स्थिति आएको हो । वर्ल्डोमिटरको आँकडाअनुसार, रुस र इरानपछि सबैभन्दा धेरै प्राकृतिक ग्यासको भण्डार भएको मुुलुक कतार हो । कतारसँग संसारको कुल ग्यासको १२.५ प्रतिशत सञ्चिति छ । 


Advertisment
Saurya island

त्यसो त ग्यास उत्पादनको सवालमा अमेरिका शीर्ष स्थानमा छ भने रुस दोस्रो स्थानमा छ । तर कतार पनि छैटौं स्थानमा रही आफूलाई ऊर्जा आपूर्तिको क्षेत्रमा प्रमुख खेलाडीका रूपमा स्थापित गराउन सफल छ ।

भौगोलिक रूपमा सानो मुलुक भए पनि कतारले आफ्नो भूरणनीतिक अवस्थिति तथा आफूसँग भएको प्राकृतिक स्रोतको सही परिचालन गर्न सकेकाले उसको शक्ति बढेको हो । बढेको यस शक्तिलाई कतारले आफ्नो कूटनीतिक छवि थप उकास्नका लागि प्रयास गर्ने विश्वास लिन सकिन्छ ।
Vianet communication
IME BANK INNEWS

कतार थोरै जनसंख्या भएको अनि भौगोलिक रूपमा अत्यन्तै सानो देश हो । त्यसैले उसको ग्यास देशभित्र खपत भएर पनि निकै बढी उब्रिन्छ । उसको वार्षिक खपतभन्दा ६०९ गुणा बढी उससँग सञ्चिति छ । यसको अर्थ हुन्छ, उससँग अझै ६०९ वर्षलाई पुग्ने ग्यास छ । 

त्यसैले कतार संसारका विभिन्न देशलाई ग्यास आपूर्ति गर्छ । इरानबाहेक खाडीका अन्य मुलुकमा पर्याप्त मात्रामा तेल छ तर ग्यास छैन । कतार यसको ठीक उल्टो छ किनकि उससँग तेलभन्दा बढी ग्यास छ । संसार अब जीवाष्म इन्धन (फसिल फ्युल) बाट नवीकरणीय ऊर्जातर्फ आकर्षित भइरहेको स्थितिमा कतारको ग्यास भण्डारले उसलाई थप बलियो बनाउने देखिन्छ । 

बाइडनले पनि कतारको ग्यासकै कारण उसलाई ‘मेजर नन नेटो अलाई’को दर्जा दिएका हुन् । यसको जरो अहिले युरोपमा चलिरहेको संकेटसँग जोडिन्छ । अमेरिकाको साझेदार युरोप ग्यासका लागि रुसप्रति चरम निर्भर छ । युरोपले उपभोग गर्ने एकतिहाइ ग्यास रुसबाटै आउँछ । 

तर युक्रेन संकटका कारण रुसबाट युरोपमा हुने ग्यासको आपूर्ति जोखिममा परेको युरोपेलीहरूको सोच छ । युक्रेनमाथि रुसले आक्रमण गरेमा रुसमाथि आर्थिक तथा अन्य प्रतिबन्ध लगाइने र बदलामा उसले ग्यास आपूर्ति बन्द गरिदिने आकलन युरोपको छ । अमेरिका पनि त्यससँग सहमत देखिन्छ । 

यस्तो अवस्थामा ग्यास आपूर्तिको विविधीकरणमा अमेरिका र युरोपले जोड दिएका छन् । त्यसो त युरोपले आफूसँग ग्यास किनोस् भन्ने अमेरिकाको चाहना हो तर महंगो पर्न जाने भएकाले युरोप त्यसमा इच्छुक छैन । त्यसैले अमेरिका कतारलाई गैरनेटो प्रमुख साझेदारको दर्जा दिएर युरोपमा ग्यास आपूर्ति गर्न उसलाई फकाइरहेको छ । 

कतारले युरोपलाई सहयोग गर्न आफू इच्छुक रहेको बताएको छ तर उसले सीमित मात्रामा मात्र सहयोग गर्न सक्छ । कतारका ऊर्जामन्त्री साद अल काबीले रुसबाट ग्यास आपूर्ति रोकिएमा आफू एक्लैले युरोपको माग पूरा गर्न नसक्ने बताएका छन् । 

त्यसो त कतारले पहिले नै एसियाका विभिन्न मुलुकहरूसँग ग्यास आपूर्तिको दीर्घकालीन सम्झौता गरिसकेको छ । त्यस सम्झौतालाई तोडेर ऊ युरोपमा चाहिएजति ग्यास दिन असमर्थ देखिन्छ । 

त्यससँगै कतारले युरोपेली संघ (ईयू) लाई ग्यास आपूर्तिका विषयमा एउटा शर्त तेर्स्याएको छ । कतारले बेचेको ग्यास ईयूमा मात्र उपयोग हुनुपर्ने, त्यसलाई ईयूले अन्यत्र बेच्न नपाउने कतारको भनाइ छ । आफ्नो ग्यास युरोपेलीहरूले नाफा खाएर नबेचून् भन्ने कतारको चिन्ता जायज छ । 

त्यसैले आपूर्ति सम्झौतामा ‘डेस्टिनेसन क्लज’ (गन्तव्यसम्बन्धी प्रावधान) राख्नुपर्ने कतारको भनाइ छ । तर ईयूले प्रतिस्पर्धा कानूनको हवाला दिँदै यसमा अनकनाइरहेको अवस्था छ । 

जे भए पनि युरोपको ऊर्जा मागलाई रुसबाट चुनौती तेर्सिएमा कतारको सहयोग अपरिहार्य छ । त्यसले पनि कतारको महत्त्वलाई थप उचाइ दिएको छ । 

आफूसँग भएको भूरणनीतिक महत्त्वको प्राकृतिक स्रोतका अलावा रणनीतिक अवस्थितिका कारण पनि कतार अमेरिकाका लागि अपरिहार्य बन्दै गएको छ । इरान, इराक र टर्की कतारबाट नजिकै पर्छन् अनि खाडीका महत्त्वपूर्ण राज्यहरूको स्थलसीमा कतारसँग जोडिन्छ । 

कतारमा रहेको अल–उदैद एयरबेस अमेरिकी सेनाको सेन्ट्रल कमान्डअन्तर्गत पर्छ । मध्यपूर्वमा सैन्य कारवाहीका लागि अमेरिकाको महत्त्वपूर्ण संरचनाका रूपमा उक्त एयरबेस रहेको छ । 

विशेषगरी अफगानिस्तानबाट सैनिकहरू फिर्ता लगेपछि अमेरिकाले आतंकवादीहरूको सूचना संकलन, खोजी र निगरानी (आईएसआर) कारवाहीका लागि कतारको एयरबेसलाई पहिलेभन्दा बढी उपयोग गर्न थालेको छ । 

कतारको महत्त्व बढ्नुमा उसको बुद्धिमत्तापूर्ण कूटनीतिक पहल पनि जिम्मेवार छ । नाकाबन्दी प्रकरणपछि कतारले खाडी मुलुकहरूसँगको सम्बन्ध सुमधुर बनाइसकेको छ भने इरान र टर्कीसँग पनि उसको राम्रो सम्बन्ध छ । इरानसँग राम्रो सम्बन्ध राख्दा पनि अमेरिकाले कतारलाई विश्वास गरेर साझेदारको दर्जा दिनु कतारको कूटनीतिक विजय हो । 

अनि अलजजीरा जस्तो सञ्चारमाध्यम तथा विभिन्न विदेशी परियोजनामा सुझबुझपूर्ण लगानी गरेर कतारले आफ्नो सफ्ट पावरको प्रदर्शन पनि गर्न सकेको छ । सफ्ट पावरका कारण नै खाडीमा पहिलोपटक विश्वकप फूटबल जस्तो भव्य आयोजनको अवसर कतारले पाउन लागेको छ । अर्को साल हुने उक्त आयोजनले कतारको छविलाई थप उकास्नेछ । 

अब अमेरिकाले कतारलाई दिएको साझेदारको दर्जाको चर्चा गरौं । यस्तो दर्जा पाउने मुलुक नेटो साझेदारको हैसियतमा चाहिँ पुग्दैन । अर्थात्, मानौं कतारमाथि आक्रमण भयो भने उसको रक्षाका लागि अमेरिका बाध्य हुँदैन । तर उसलाई हातहतियार तथा सैन्य तालिम दिन अमेरिकाले उच्च प्राथमिकता चाहिँ दिन्छ । 

यस दर्जामार्फत रुसका विरुद्ध कतारलाई हतियार बनाउने अमेरिकाको रणनीतिक योजना देखिन्छ । तर कतारलाई रुस र चीनबाट अलग्याउँला भनी अमेरिकाले सोचेको छ भने त्यो उसको भूल हो भन्ने विश्लेषकहरूको मत छ । 

कतारले रुससँग सुमधुर सम्बन्ध कायम गरेको छ । यसै वर्षको आरम्भतिर रुसमा आयोजित सेन्ट पिटर्सबर्ग इन्टरनेसनल इकोनोमिक फोरममा कतार सक्रिय रूपमा सहभागी थियो र रुसले उसलाई निकै सम्मान पनि दिएको थियो । 

हालैका वर्षमा कतार र रुसको द्विपक्षीय सम्बन्धमा उल्लेख्य वृद्धि भएको देखिन्छ । रुसमा कतारले पूर्वाधार, ऊर्जा र बैंकिङको क्षेत्रमा १३ अर्ब डलर लगानी गरेको आँकडा पाइन्छ । दुई देशबीचको व्यापार पनि वर्र्षैपिच्छे बढ्दै गएको छ । 

त्यस्तै कतारलाई चीनसँगको सम्बन्धबाट छुटाउन पनि अमेरिकाले सक्ने देखिँदैन । अमेरिका नेतृत्वको पश्चिमले बेइजिङ ओलम्पिकको कूटनीतिक बहिष्कार गरेको भए पनि कतारका शासक उद्घाटन समारोहमा भाग लिन त्यहाँ पुगिसकेका छन् । त्यसमाथि चीन कतारी ग्यासको ठूलो उपभोक्ता हो । 

अनि बदलिँदो विश्व राजनीतिमा कतार तथा खाडीका अन्य मुलुकहरूको परराष्ट्रनीति अमेरिकाप्रतिको निर्भरताबाट बिस्तारै चीनसँगको सम्बन्ध विस्तारतर्फ जान थालेको देखिन्छ । 

अमेरिकाले यसलाई रोक्ने कोशिश गरेको छ । केही महिनाअघि यूएईलाई ह्वावेको ५जी परित्याग गरेमा मात्र आफ्नो एफ–३५ लडाकू विमान दिने भनी अमेरिकाले शर्त तेर्स्याएको भए पनि यूएईले टेरपुच्छर लगाएन । 

 


यसरी खाडीमा बेइज्जती खेपेपछि तनावमा आएको अमेरिकाले कतारलाई साझेदार बनाएर आफ्नो प्रभाव कायम रहेको देखाउने प्रयास गरेको हुनसक्छ । तर खाडी मुलुकहरूलाई थाहा छ, अमेरिकाको ध्यान अब मध्यपूर्वबाट सरेर हिन्द–प्रशान्त क्षेत्रतर्फ केन्द्रित हुन थालेको छ । त्यसैले उसले जति कोशिश गरे पनि खाडी मुलुकहरूले उसलाई पहिलेको जस्तो पत्याउने अवस्था छैन । 

तैपनि अमेरिकाले कतारलाई दिएको ‘मेजर नन नेटो अलाई’को दर्जाले कतारलाई विश्वव्यापी रूपमा कूटनीतिक सम्मान दिनेछ । यो अनि हालै भएका घटनाक्रमले खाडीको क्षेत्रीय राजनीतिमा आमूल परिवर्तन ल्याएको देखिन्छ । 

खाडीमा यसअघि साउदी अरबको वर्चस्व रहने गरेकोमा अब ऊ दोस्रो दर्जाको खेलाडीमा घटुवा भएको देखिन्छ । जीवाष्म इन्धनको विकल्प संसारले क्रमशः खोज्दै जाँदा साउदीको तेलको माग भविष्यमा घट्नेछ । 

अनि कतारको जति मात्रामा ग्यास साउदीसँग छैन । त्यसमाथि साउदीका युवराज मोहम्मद बिन सलमानले यमनमा चलाएको युद्धका कारण पनि साउदीको छवि धमिलिएको छ । आफ्नो देशमा आलोचकहरूमाथि दमन गर्ने अनि टर्कीमा पत्रकार जमाल खाशोग्जीको हत्या गराउने बिन सलमानलाई विश्व समुदायले सकारात्मक रूपमा लिँदैन । 

खाडीमा अब (अमेरिका र इजरायलको समर्थनप्राप्त) यूएई अनि (अमेरिका र टर्कीको समर्थनप्राप्त) कतार नै सबभन्दा महत्त्वपूर्ण रणनीतिक खेलाडी बन्ने आकलन गर्न सकिन्छ । उनीहरूको उदयसँगै इरान पनि खाडीमा प्रभावशाली बन्ने देखिन्छ किनकि यूएई र कतार दुवैसँग उसको राम्रो सम्बन्ध छ । 

भौगोलिक रूपमा सानो मुलुक भए पनि कतारले आफ्नो भूरणनीतिक अवस्थिति तथा आफूसँग भएको प्राकृतिक स्रोतको सही परिचालन गर्न सकेकाले उसको शक्ति बढेको हो । बढेको यस शक्तिलाई कतारले आफ्नो कूटनीतिक छवि थप उकास्नका लागि प्रयास गर्ने विश्वास लिन सकिन्छ ।

Maruti inside
Mega
NLIC
TATA Below
ncc inside
मंसिर १८, २०७९

नयाँ बन्ने प्रतिनिधिसभामा दलहरूको आकारको मोटामोटी खाका आइसकेको छ । आइतवार दिउँसोसम्म जारी दोलखाको मत गणनाले प्रत्यक्षतर्फ नेकपा एमाले या माओवादी केन्द्रको एक सीट बढाउने छ । प्रत्यक्षमा ५७ सीटसहित कांग्रेस पह...

मंसिर १९, २०७९

भारतीय र अमेरिकी सेनाले नोभेम्बर १५ बाट शुरू भएको संयुक्त सैन्य अभ्यासको १८औं संस्करण गत शुक्रवार (२ डिसेम्बरमा) टुंग्याएका छन् ।  युद्ध अभ्यास नाम दिइएको उक्त अभ्यास भारतको उत्तराखण्डस्थित औलीमा गरिएको हो...

मंसिर १९, २०७९

मंसिर ८ मा एमाले अध्यक्ष केपी ओलीले माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’लाई टेलिफोन गरेर बधाई दिएपछि राजनीतिक वृत्त तरङ्गित भएको थियो ।  २०७८ को असार २९ मा प्रधानमन्त्री पद गुमा...

मंसिर २०, २०७९

बिहीवार (८ डिसेम्बरमा) अपराह्न भारतीय जनता पार्टीले गुजरात विधानसभा निर्वाचनमा विजय हासिल गरेमा आफ्नो लगातार सातौं जीतलाई उसले कसरी व्याख्या गर्ला ? मैले यो प्रश्न अहमदाबादमा रहेका एक वरिष्ठ भाजपा नेतालाई ...

मंसिर २२, २०७९

कांग्रेस संसदीय दलको नेताका लागि संस्थापन पक्षबाट सभापति शेरबहादुर देउवाले नै प्रतिस्पर्धा गर्ने तयारी गरिरहेको समयमा संस्थापतइतर समूहबाट वरिष्ठ नेता शेखर कोइराला अघि सरेका छन् । उता, महामन्त्री गगन थापाले पनि...

मंसिर २१, २०७९

विगत दुई दिनमा युक्रेनले रुसी भूमिमा रहेका तीन क्षेत्रमा ड्रोन आक्रमण गरी रुसको वायु प्रतिरक्षा प्रणालीको कमजोरी उजागर गरेको छ । रुसको आत्मसम्मानमा चोट पुर्‍याउने यस युक्रेनी कदमले युद्धको दिशालाई समेत बदल्न...

कांग्रेसको सांगठनिक व्यवस्थापन र सुदृढीकरणको प्रश्न : खै जेहेन्दारी प्रदर्शन ?

कांग्रेसको सांगठनिक व्यवस्थापन र सुदृढीकरणको प्रश्न : खै जेहेन्दारी प्रदर्शन ?

मंसिर २३, २०७९

चन्द्रमामा पहिलोचोटि पाइला राखेबापत निल आर्मस्ट्रङ्गलाई अमेरिका मात्र होइन, सम्पूर्ण संसारले सम्मान र इज्जत गर्‍यो । बज एल्ड्रिन र माइकल कोलिन्स पनि सँगै थिए । उनीहरू पनि पहिलो हुन सक्थे तर भएनन् । जब यानबाट...

साउदी अरबमा चिनियाँ राष्ट्रपतिको भव्य स्वागत– बदलिँदो विश्व राजनीतिको संकेत !

साउदी अरबमा चिनियाँ राष्ट्रपतिको भव्य स्वागत– बदलिँदो विश्व राजनीतिको संकेत !

मंसिर २२, २०७९

चीनका राष्ट्रपति सी चिनपिङ बुधवार अपराह्न साउदी अरबको राजधानी रियाद पुगेका छन् ।  सामान्यतया साउदीले आफ्नो सबभन्दा निकटतम साझेदार अमेरिकालाई भव्य स्वागत गर्ने गर्थ्यो भने यसपालि चिनियाँ राष्ट्रपतिलाई त्यस्...

हिन्दूराष्ट्र र आन्दोलित मानसिकता

हिन्दूराष्ट्र र आन्दोलित मानसिकता

मंसिर २२, २०७९

यतिबेला वनकाली सुमार्गी भवनमा वैदिक सनातन धर्मरक्षा राष्ट्रशान्ति विराट महायज्ञ सञ्चालन भइरहेको छ । यही मंसिर १५ गतेबाट शुरू भएको महायज्ञ २३ गते शुक्रवार समापन हुनेछ । वैदिक सनातन धार्मिक महासंघको आयोजनामा भए...

ad
x