०९ साउन २०८३, शनिबार

विमान इन्धन बजारमा भारत कसरी बन्न सक्छ अग्रणी शक्ति?

साउन ७, २०८३
काठमाडौं
विमान इन्धन बजारमा भारत कसरी बन्न सक्छ अग्रणी शक्ति?

सन् २०५० सम्म कार्बन उत्सर्जन शून्य बनाउने हवाई क्षेत्रको लक्ष्यका लागि ६५ प्रतिशत दिगो विमान इन्धन आवश्यक पर्ने भए पनि हाल यसको उत्पादन कुल हवाई इन्धनको केवल ०.६ प्रतिशत मात्र छ। 

परम्परागत इन्धनभन्दा दुईदेखि पाँच गुणा महँगो हुनु, कच्चा पदार्थ र प्रशोधन क्षमताको अभाव हुनु यसका मुख्य चुनौती हुन् । तर, युसी बर्केलेको आईईसीसी र एनर्जी इनोभेसनको संयुक्त अध्ययन अनुसार भारतले विश्वव्यापी बजारभन्दा ४० प्रतिशतसम्म सस्तोमा एसएएफ उत्पादन गरी विश्व बजारलाई आपूर्ति गर्न सक्ने बलियो सम्भावना देखिएको छ।

भारतले 'पावर-एन्ड-बायोमास-टु-लिक्विड्स' प्रविधिलाई विस्तार गर्दै सन् २०३० सम्म ९ अर्ब डलर र २०४० सम्म ३० अर्ब डलरको निर्यात अवसर सिर्जना गर्न सक्छ। भारतमा किसानहरूले बढाउने पराल तथा बालीका अवशेष ठुलो मात्रामा जलाउने गरिन्छ। सो अवशेषको मात्र ४ प्रतिशत सङ्कलन गर्न सके पनि विश्वको २५ प्रतिशत एसएएफ आवश्यकता पूरा हुनसक्छ, जसले ग्रामीण समुदायलाई आम्दानीको नयाँ स्रोतसमेत दिनेछ।

यसका साथै, सस्तो सौर्य ऊर्जाका कारण भारतमा हरित हाइड्रोजनको मूल्य जुन २०२५ मा प्रतिहप्ता ४.६७ डलर रहेकोमा फेब्रुअरी २०२६ मा घटेर ३.२३ डलर प्रतिहप्तामा झरेको छ र सन् २०३० सम्म प्रतिहप्ता ३ डलरभन्दा तल झर्ने अनुमान छ।

पीबीटीएल प्रविधिमा बालीका अवशेष, काठका धुलो आदिलाई पहिले 'सिन्ग्याँस'मा परिणत गरिन्छ। त्यसमा हरित हाइड्रोजन मिसाएर 'फिसर-ट्रोप्स' प्रक्रियामार्फत तरल हाइड्रोकार्बनमा परिणत गरिन्छ। यसरी तयार भएको इन्धन हालका विमान र विमानस्थलका पूर्वाधारहरूमा सिधै प्रयोग गर्न सकिन्छ।

सामान्य 'बायोमास-टु-लिक्विड्स' प्रविधिमा कार्बन खेर जाने भए पनि पीबीटीएलमा हरित हाइड्रोजनको प्रयोगले कार्बनलाई तरल इन्धनमा परिणत गर्छ, जसले गर्दा उही मात्राको जैविक कचराबाट दोब्बर एसएएफ उत्पादन हुन्छ। यसमा खाद्य बाली प्रयोग नहुने र कार्बन क्याप्चर प्रविधि जोड्दा वातावरणबाट कार्बन घटाउन सकिने हुनाले यो पर्यावरणमैत्री पनि मानिन्छ।

भारत सरकारले सन् २०३० सम्म हवाइ इन्धनमा ५ प्रतिशत एसएएफ मिसाउनुपर्ने अनिवार्य नीति बनाएको छ। इरान युद्धपछि हवाई इन्धनको मूल्य बढेपछि नयाँ दिल्लीले १०० अर्ब रुपैयाँ (करिब १.०५ अर्ब डलर) को 'एटीएफ मूल्य स्थिरीकरण कोष' स्वीकृत गरेको छ, जसले इन्डिगो र एयर इन्डिया जस्ता एयरलाइन्सलाई इन्धनको मूल्य वृद्धिबाट जोगाएको छ।

भारतको यो सम्भावनालाई देखेर क्यालिफोर्नियास्थित 'एमेटीस' कम्पनीले आफ्नो भारतीय सहायक कम्पनी 'युनिभर्सल बायोफ्युल्स' को प्राथमिक सेयर निष्कासन गर्ने तयारी गरिरहेको छ। 
यसबाट सङ्कलन हुने रकम भारतमै समर्पित एसएएफ प्लान्ट निर्माणमा खर्च गरिनेछ। युनिभर्सल बायोफ्युल्सले हाल भारतको पूर्वी तटमा वार्षिक ८ करोड ग्यालन्स क्षमताको बायोडीजल प्लान्ट सञ्चालन गरिरहेको छ। एमेटीससँग हाल प्रमुख एयरलाइन्सहरूसँग ३.८ अर्ब डलरको एसएएफ आपूर्ति सम्झौता रहेको छ।

salt training

कमेन्ट गर्नुहोस्