×

चर्कँदो शक्ति संघर्ष

एसिया पसिफिकमा तनावको संकेत: अमेरिका सक्रिय बन्दा के सन्देश दिन खोज्दैछन् चीन र रुस ?

जेठ १९, २०७९

Photo : militarywatchmagazine

गत साता हिन्द–प्रशान्त क्षेत्रमा भएका गतिविधिहरूले उक्त क्षेत्रमा चलिरहेको भूरणनीतिक प्रतिस्पर्धाको खतरनाक संकेत दिएका छन् । 

अघिल्लो मंगलवार (मे २४) जापानमा क्वाड मुलुकहरूको शिखर सम्मेलन चलिरहेको बेलामा चीन र रुसका बमवर्षक विमानहरू जापानको हवाई क्षेत्र नजिक पुगेका थिए । चीनको घेराबन्दी गर्नका लागि बनाइएको क्वाडको बैठक चलिरहँदा चीन र रुसले यसरी संयुक्त उडान गर्नु आफैंमा अर्थपूर्ण छ । 


Advertisment

चीनका एच–६ बमवर्षक विमान र रुसका टीयू–९५ विमानहरू जापान सागरमाथि भेट भएर पूर्वी चीन सागरमाथिको क्षेत्रतर्फ उडेका थिए । ती बमवर्षक विमानलाई सुरक्षा दिन लडाकू विमानहरू पनि उडाइएको चिनियाँ अधिकारीहरूले पुष्टि गरे । 


Advertisment

दुई देशका वायुसैन्य विमान जापान सागर, पूर्वी चीन सागर र पश्चिमी प्रशान्तमाथि उडेको बताइएको छ । 

सन् २०१९ पछि चौथोपटक चीन र रुसले यस्तो संयुक्त गश्ती गरेको चीनको रक्षा मन्त्रालयका प्रवक्ता वरिष्ठ कर्नेल वु छ्यानले बताए । चीन र रुसका वायुसेनाको सहकारवाही (इन्टरअपरेबिलिटी) को परीक्षण तथा स्तरोन्नतिको लक्ष्यका साथ गश्ती गरिएको उनको भनाइ छ । त्यससँगै दुई देशका सेनाबीच रणनीतिक पारस्परिक विश्वास तथा व्यावहारिक सहकार्यलाई थप गति दिने लक्ष्य पनि यसबाट पूरा भएको वुले बताए । 

चीन र रुसबीच औपचारिक सैन्य साझेदारी नगरिएको अवस्थामा यसरी सहकारवाहीको प्रयास हुनुले ठूलो सन्देश बोकेको छ । 

आफूहरूको द्विपक्षीय रणनीतिक सहकार्य तेस्रो पक्षका विरुद्ध लक्षित नरहेको भनी संयुक्त वक्तव्यमा उल्लेख गरेको भए पनि अमेरिका दुवै मुलुकको साझा जोखिम भएको र त्यसलाई मिलेर प्रतिकार गर्नुपर्ने उनीहरूको सोच देखिन्छ । रुससँगको सम्बन्ध सुमधुर रहेमा आफूमाथि अमेरिकाले गर्ने गरेको अवाञ्छित निगरानी हट्ने अपेक्षा चीनले गरेको छ । 

त्यसो त बेइजिङ शीतकालीन ओलम्पिकको पूर्वसन्ध्यामा चीनका राष्ट्रपति सी चिनपिङ र रुसका राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनको संयुक्त वक्तव्यमा दुई देशबीचको मित्रतामा कुनै सीमा नरहेको र सहकार्यका कुनै पनि प्रतिबन्धित क्षेत्रहरू नरहेको उल्लेख थियो । त्यसले दुई देशबीच विधिवत भन्दा पनि वस्तुगत सैन्य साझेदारी रहेको स्पष्ट पारेको थियो । 

आफूहरूको द्विपक्षीय रणनीतिक सहकार्य तेस्रो पक्षका विरुद्ध लक्षित नरहेको भनी संयुक्त वक्तव्यमा उल्लेख गरेको भए पनि अमेरिका दुवै मुलुकको साझा जोखिम भएको र त्यसलाई मिलेर प्रतिकार गर्नुपर्ने उनीहरूको सोच देखिन्छ । रुससँगको सम्बन्ध सुमधुर रहेमा आफूमाथि अमेरिकाले गर्ने गरेको अवाञ्छित निगरानी हट्ने अपेक्षा चीनले गरेको छ । 

हुन पनि युक्रेन द्वन्द्वका कारण अहिले अमेरिकाको बढी ध्यान रुसतर्फ केन्द्रित भइरहेको छ । तर युद्धको तीन महिना बितिसक्दा टुंगो लाग्ने कुनै लक्षण नदेखिएपछि अमेरिकाले पुनः आफ्नो कठोर निगरानी चीनतर्फ तेर्स्याउन थालेको बुझिन्छ । त्यसैक्रममा आफ्ना सहयोगी तथा साझेदार मुलुकहरूको समूह क्वाडको शिखर सम्मेलनमा अमेरिका उत्साहपूर्वक सहभागी बनेको थियो । 

त्यस घेराबन्दी प्रयासको सशक्त प्रतिकार गर्ने सन्देश दिनका लागि रुससँग मिलेर चीनले अमेरिकाका राष्ट्रपति जो बाइडन जापानमै भएको बेलामा संयुक्त वायुसैन्य गश्ती गरेको हो । रुस पनि उत्साहका साथ चीनसँगको सैन्य गश्तीमा सहभागी हुनमा जापानसँगको बढ्दो चिसो सम्बन्ध प्रमुख कारण हो । युक्रेन युद्ध शुरू भएपछि जापानले रुसविरुद्ध देखाएको आक्रामक व्यवहार तथा दुई देशबीचको लामो समयदेखिको कुरिल टापु स्वामित्व विवाद चर्किने स्थिति आएपछि जापानलाई रणनीतिक सन्देश दिन रुस उत्सुक भएको हो ।

पढ्नुहोस् यो पनि : 

 


चीन र रुसले संयुक्त गश्ती गरेको भोलिपल्ट बुधवार (२५ मे) जापान र अमेरिकाका वायुसेनाले संयुक्त रूपमा जापान सागरमाथि लडाकू विमान उडाएका थिए । त्यसक्रममा चारवटा अमेरिकी एफ–१६ लडाकू विमान र चारवटा जापानी एफ–१५ विमान उडाइएको थियो ।  

दुई देशका सेनाबीचको संयुक्त क्षमतालाई पुष्टि गर्न तथा साझेदारीलाई थप बलियो बनाउन यो संयुक्त उडान गरेको जापानको सेल्फ डिफेन्स फोर्सले बयान जारी गरेर जानकारी दिएको थियो । 

त्यही छेको पारेर उत्तर कोरियाले पनि (मे २५मा) तीनवटा क्षेप्यास्त्र प्रक्षेपण गरेको थियो । उत्तरले अन्तर्महादेशीय ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्र सहितका क्षेप्यास्त्रहरू कोरियाली प्रायद्वीप र जापानबीच रहेको समुद्रमा खसाएको थियो । ती क्षेप्यास्त्रहरू जापानको सार्वभौम आर्थिक जलक्षेत्रबाहिरै खसेका थिए ।

जापान र अमेरिकालाई तर्साउनका लागि रुस, चीन र उत्तर कोरियाले नियोजित रूपमा एकै समयमा कारवाही चलाएको दाबी गर्न सकिँदैन । तर एसिया टाइम्समा एन्ड्रु साल्मोनले लेखेअनुसार, यी तीनै देशको गतिविधि एउटै समयमा हुनुलाई दैवसंयोग मात्र पनि मान्न सकिन्न ।

त्यसै पनि हिन्द–प्रशान्त क्षेत्रमा अमेरिकी प्रभुत्वलाई कमजोर बनाउने अभीष्ट यी तीनै मुलुकले राखेका छन् । त्यस अभीष्टलाई साकार बनाउनका लागि सी र पुटिनलाई किम जोङ–उनको क्षेप्यास्त्र परीक्षणले सहायता गरिरहेको छ । 

चीनलाई एक्ल्याउन खोज्दा उसले उत्तर कोरियारूपी रणनीतिक अस्त्र प्रयोग गरेर पूर्वी एसियालाई अशान्त बनाउने डर अमेरिका र जापानले लिने गरेका छन् । हुन पनि उत्तरको यस कदमपछि अमेरिकी सेनाको हिन्द–प्रशान्त कमान्डले एक विज्ञप्ति जारी गरेर अवैध हतियार कार्यक्रमले सिर्जना गरेको अस्थिरतालाई क्षेप्यास्त्र प्रक्षेपणले उजागर गरेको बतायो । 

उत्तरको यस कदमको जवाफ फर्काउनका लागि जापान र अमेरिकाका वायुसेनाले संयुक्त उडान गरे । 

उता दक्षिण कोरिया र अमेरिकाले बेग्लाबेग्लै क्षेप्यास्त्र कोरियाली प्रायद्वीपसँगै रहेको सागरमा प्रहार गरेर पनि जवाफी सन्देश दिए । उत्तेजक शक्तिको केन्द्रमा पुगेर प्रहार गर्ने आफूहरूको सेनाको क्षमता र तयारीलाई यस प्रहारले समुचित सन्देश दिने दक्षिण कोरियाको सर्वोच्च सैन्य निकाय जोइन्ट चीफ्स अफ स्टाफ (जेसीएस) ले जनायो । 

कतै हिन्द–प्रशान्त क्षेत्रमा विपरीत दुई ध्रुवका त्रिपक्षीय शक्तिहरूको भिडन्त त हुने हैन भनी आशंका गर्न थालिएको छ । दक्षिण कोरियाका सेवानिवृत्त सैन्य अधिकृत चुन इन–बुमले एसिया टाइम्ससँग कुरा गर्दै एकातिर दक्षिण कोरिया, जापान र अमेरिका अनि अर्कातिर चीन, उत्तर कोरिया र रुसबीचको भिडन्तको परिस्थिति निर्माण हुनु अनिष्टको संकेत भएको बताएका छन् । 

उसको संकेत उत्तर कोरियातर्फ थियो । दक्षिणमा यून स्योक–यूल राष्ट्रपति बनेपछि उत्तरविरुद्ध कठोरता देखाइन थालेको सन्दर्भमा सेनाको यो बयान अर्थपूर्ण छ । त्यससँगै दक्षिण कोरियाको वायुसेनाले ‘हात्ती चाल’ अर्थात् धावनमार्गमा ३० वटा जति एफ–१५के लडाकू विमान राखेर शक्तिप्रदर्शन पनि गरेको जेसीएसले जनाएको छ । 

यस्तो परिस्थिति विकसित हुँदै जाँदा कतै हिन्द–प्रशान्त क्षेत्रमा विपरीत दुई ध्रुवका त्रिपक्षीय शक्तिहरूको भिडन्त त हुने हैन भनी आशंका गर्न थालिएको छ । दक्षिण कोरियाका सेवानिवृत्त सैन्य अधिकृत चुन इन–बुमले एसिया टाइम्ससँग कुरा गर्दै एकातिर दक्षिण कोरिया, जापान र अमेरिका अनि अर्कातिर चीन, उत्तर कोरिया र रुसबीचको भिडन्तको परिस्थिति निर्माण हुनु अनिष्टको संकेत भएको बताएका छन् । 

वास्तवमा अमेरिकाले चीनको घेराबन्दी गर्नका लागि क्वाड र अकस जस्ता बहुपक्षीय साझेदारीका साथै अस्ट्रेलिया, जापान र दक्षिण कोरियासँग द्विपक्षीय साझेदारीलाई पनि बलियो बनाउन थाल्दा चीन त्यसको प्रतिकार गर्न बाध्य भइरहेको छ । त्यसैले औपचारिक सैन्य साझेदारी नभए पनि चीन र रुसले संयुक्त वायुसैन्य गश्ती गरिरहेका छन् भने उत्तर कोरियाले यही बेलामा लगालग क्षेप्यास्त्र परीक्षण गरिरहेको छ । 

पछिल्लो परीक्षणपछि उत्तर कोरियाविरुद्धको प्रतिबन्धलाई बलियो बनाउनका लागि अमेरिकाले तयार पारेको संयुक्त राष्ट्रसंघीय सुरक्षा परिषद्को मस्यौदा प्रस्तावलाई रुस र चीनले भिटो लगाएर पारित हुन नदिएको तथ्य पनि स्मरणीय छ ।

हिन्द–प्रशान्त क्षेत्रमा विकसित भइरहेको अमेरिकाविरोधी तथा अमेरिकासमर्थक ध्रुवीकरणले क्षेत्रीय अस्थिरता बढाउने सुनिश्चित छ ।

माघ १८, २०८०

चरम आर्थिक संकटबाट गुज्रिएको श्रीलंकाले सन् २०२२ को अन्त्यतिर औषधि किन्ने क्षमता पनि गुमाएको थियो । ५० अर्ब डलरभन्दा बढीको विदेशी ऋण 'डिफल्ट' भएको थियो भने लाखौंले रोजगारी गुमाएका थिए । दशौं लाख मान्छे...

माघ १८, २०८०

सत्ता र शक्तिको आडमा गैरकानूनी ढंगले सरकारी जग्गा हडप्ने नेपालको शक्तिशाली व्यापारिक घराना चौधरी ग्रुपमाथि राज्यको निकायले पहिलोपटक छानबिन थालेको छ । काठमाडौंको बाँसबारीमा ठूलो परिमाणमा सरकारी जग्गा...

माघ १५, २०८०

अन्तिम समयमा आएर कुनै फेरबदल नभएको खण्डमा सम्भवत: आज एनसेलको शेयर खरिद बिक्री सम्बन्धमा छानबिन गर्न सरकारले गठन गरेको समितिले आफ्नो अध्ययन प्रतिवेदन बुझाउने छ । बहस चरम उत्कर्षमा पुगेका कारण एक निजी कम्पनीको अप्...

मंसिर १०, २०८०

सरकारमा सहभागी मन्त्रीको कार्यक्षमतालाई लिएर प्रश्न उठेपछि अहिले सरकारमा रहेका मन्त्रीलाई फिर्ता बोलाएर मन्त्रिमण्डल पुनर्गठन गर्न सत्तारुढ दलहरूभित्र दबाब बढ्न थालेको छ । अपवादबाहेक सरकारमा सहभागी मन्त्रीले जनअपे...

पुस ६, २०८०

एकाधबाहेक अधिकांश मन्त्रीले प्रभावकारी कार्यसम्पादन गर्न नसकेपछि प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ स्वयंले मन्त्रीहरूलाई प्रस्ट चेतावनी दिएका छन् । नेपालीलाई नक्कली भुटानी शरणार्थी बनाएर अमेरिका ला...

जेठ २, २०८१

सहकारीपीडितको अर्बौ‌ं रकम अपचलनका विषयमा संसदीय छानबिन समिति गठनको पक्षविपक्षमा नेपाली कांग्रेस र नेकपा एमाले विभाजित हुँदा प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ चेपुवामा परेका छन् ।&nb...

देश पहिले, अनि मात्र सत्ता

देश पहिले, अनि मात्र सत्ता

असार २७, २०८१

बेलायतमा भर्खरै सम्पन्न संसदीय निर्वाचनमा १४ वर्षपछि लेबर पार्टीले तल्लो सदन अर्थात्  'हाउस अफ कमन्स्'मा प्रचण्ड बहुमत हासिल गर्‍यो । ६५० सदस्यीय तल्लो सदनमा लेबर पार्टीले करिब ६३ प्रतिशत अर्थात् ४१२ ...

प्रतिपक्षमा हुत्तिने भएपछि माओवादीमा देखिएको छटपटी र आत्मरति

प्रतिपक्षमा हुत्तिने भएपछि माओवादीमा देखिएको छटपटी र आत्मरति

असार २६, २०८१

प्रमुख सत्ता साझेदार नेकपा (एमाले)ले साथ छोडेपछि प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले दुई दिनपछि (असार २८) प्रतिनिधि सभामा विश्वासको मतको सामना गर्दैछन् । ‘विश्वासको मत नपाउने जान्दाजा...

एकीकृत समाजवादीको महाधिवेशनले दिएका ७ सन्देश

एकीकृत समाजवादीको महाधिवेशनले दिएका ७ सन्देश

असार २४, २०८१

नेकपा (एकीकृत समाजवादी)ले महाधिवेशन गरेर एउटा सन्देश प्रवाह गरेको छ । असार (१६–२१)मा सम्पन्न महाधिवेशनले पार्टीका नेता–कार्यकर्ता, प्रतिस्पर्धी दल, निजी क्षेत्रलगायत नेपालप्रति चासो राख्ने मित्रराष्ट्र ...

x