×

X
Nic Asia
Marvel
Khukuri

आकासिँदै डलरको मूल्य

कमजोर बन्दै नेपाली मुद्रा: आयोजनाहरूको लागत बढ्यो, डलरको पीपीए विद्युत् प्राधिकरणलाई घाँडो !

काठमाडाैं | साउन २५, २०७९

NTC
Argakhanchi Cement
Premier Steels
British college
TVS INSIDE

भारतीयसँगै नेपाली मुद्राको अवमूल्यनका कारण पछिल्लो समय डलर निकै महंगो पर्न थालेको छ । नेपाल राष्ट्र बैंकले जारी गरेको मूल्यअनुसार अहिले १ अमेरिकी डलर खरिद गर्न नेपाली मुद्रा १२७ रुपैयाँ ७६ पैसा खर्च गर्नुपर्छ । 

DHARA
LAxmi BAnk

डलरको तुलनामा नेपाली मुद्रा कमजोर हुँदै जाँदा नेपालमा विदेशी मुद्राको सञ्चिति घटेको अवस्था छ । निर्यातको तुलनामा आयात निकै बढी हुँदा डलर आम्दानीभन्दा खर्च उच्च छ ।


Advertisment
NMB BANK
RMC TANSEN
NIC ISLAND BOX

नेपाल राष्ट्र बैंकको अनुसन्धान विभागका कार्यकारी निर्देशक प्रकाशकुमार श्रेष्ठले भारतीय मुद्रा कमजोर हुँदा नेपाली मुद्रामा प्रत्यक्ष असर परेको बताए ।

‘नेपाली रुपैयाँ भारतीय मुद्रासँग आधारित रहने गरेको छ । भारु र नेरुबीच स्थिर विनिमय दर हुँदा भारुको अवमूल्यनले नेपाली मुद्रा समेत प्रत्यक्ष प्रभावित हुन्छ,’ श्रेष्ठले भने ।


Advertisment
Bizbazar
Saurya island

उनले थपे, ‘अमेरिकाले मौद्रिक नीतिमा गरेको कडाइ, संघीय रिजर्भ कोषको रकम ०.५ बाट बढाएर २.०५ प्रतिशत पुर्‍याएको आदि कारणले गर्दा अमेरिकामा ब्याजदर बढी पाइने अवस्था छ । सोही कारण भारतबाट पूँजी पलायन समेत हुने गरेको छ ।’

भारतमा समेत डलरको सञ्चिति घट्दो अवस्थामा रहेको उनले बताए । भारतीय मुद्राको अवमूल्यन हुँदा नेपाली मुद्रा पनि सोही दरमा अवमूल्यन हुने गरेको छ ।

Vianet communication
IME BANK INNEWS

विदेशी ऋणका आयोजनाको लागत बढ्यो

डलरको मूल्य बढेकै कारण नेपालमा विदेशी ऋणका आयोजनाको लागत बढिरहेको छ । अर्थ मन्त्रालयका अनुसार प्रति डलर ७० रुपैयाँ हुँदा सटही दर हुँदा सम्झौता भएका आयोजना अहिलेसम्म सकिएका छैनन् ।

आयोजनाको निर्माण समयमा नै गर्न नसक्दा बर्सेनि डलरको मूल्य बढेकै कारण आयोजनाको लागत बढिरहेको अर्थ मन्त्रालयअन्तर्गत सार्वजनिक ऋण व्यवस्थापन कार्यालयका उपसचिव डिल्लीराज आचार्यले बताए ।

उनले भने ‘डलरको मूल्य बढ्दै जाँदा आयोजनाको लागत पनि बढ्ने हुन्छ ।’

एक दशक अगाडि सम्झौता भएका आयोजना अहिले पनि सम्पन्न भएका छैनन् । सटही दर ७०/८० हुँदा सम्झौता भए पनि अहिले १२८ पुग्दा त्यही अनुपातमा खर्च बढेको छ । 

डलरको तुलनामा नेपाली मुद्रा अवमूल्यन हुँदा कति लागत बढ्यो भन्ने विषयमा यकिन तथ्यांक तयार भइनसकेको आचार्यले बताए ।

विद्युत् प्राधिकरणलाई गलपासो बन्दै डलरको पीपीए

नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले विदेशी लगानीका आयोजनालाई डलरमै भुक्तानी गर्ने गरी विद्युत् व्यापार सम्झौता (पीपीए) गर्ने गरेको छ ।

डलरमा गरिने यस्तो पीपीए नेपाली मुद्राको अवमूल्यनका कारण प्राधिकरणलाई गलपासो बनेको छ ।

प्राधिकरणले दुई दशक अगाडिदेखि नै डलरमा पीपीए गर्ने गरेको हो । यस्तो आयोजनालाई लामो समयसम्म डलरमै भुक्तानी गर्नुपर्ने हुँदा नेपाली मुद्रा अवमूल्यन हुँदा प्राधिकरणलाई विद्युत् खरिद मूल्य उच्च पर्ने गरेको प्राधिकरणका प्रवक्ता सुरेशबहादुर भट्टराईले बताए ।

भट्टराइले भने, ‘वर्षौंअगाडि भएको सम्झौताअनुसार डलरमै भुक्तानी गर्ने भनिएको आयोजनाको रकम अहिले पनि सोहीअनुसार भुक्तानी गर्नुपर्ने हुन्छ । एक दशक अगाडिको तुलनामा अहिलेको भुक्तानी निकै बढेको छ । यो प्राधिकरणको बाध्यता पनि हो ।’

विद्युत् प्राधिकरणले डलरमा पीपीए गरेको पहिलो आयोजना ६० मेगावाटको खिम्ती (१ माघ २०५२)मा हो । त्यसपछि एकपछि डलरमा पीपीए गरिएका आयोजना एक दर्जन पुगेका छन् ।

प्राधिकरणले माथिल्लो भोटेकोसी (४५ मेगावाट, तल्लो सोलु (८२ मेगावाट), माथिल्लो मर्स्याङ्दी ए (५० मेगावाट), कोबेली ए (३७.६ मेगावाट)को डलरमा पीपीए गरेको छ । रसुवा–भोटेकोसी (१२० मेगावाट) र माथिल्लो त्रिशुली ए (२१६ मेगावाट) जलविद्युत् आयोजनाको पनि डलरमै पीपीए भएको छ । 

यस्तो पीपीएबाट उक्त आयोजनाले दिने बिजुलीबापतको कबोल गरेको रकम डलरमा नै भुक्तानी गर्नुपर्छ । प्राधिकरणले प्रतियुनिट ८ रुपैयाँ ३० पैसा औसतमा आयोजनालाई दिने गरेको छ ।

डलरमा पीपीए गर्दा विदेशी मुद्रा विनिमय जोखिम बेहोर्न हेजिङ फन्ड नामक कोष स्थापना गर्ने भनिएको छ । नेपाली मुद्रा अवमूल्यनका कारण प्राधिकरणलाई अतिरिक्त व्ययभार पर्ने अवस्थामा यस्तो कोषबाट रकम व्यहोर्ने र प्राधिकरणलाई वित्तीय जोखिम कम गर्ने भनिएको छ । तर, अहिलेसम्म हेजिङ फन्ड स्थापना भएको छैन ।

डलर बढ्दाका बेफाइदा

नेपालले गर्ने वैदेशिक व्यापारमा डलरको प्रयोग हुन्छ । वस्तु तथा सेवा आयात गर्दा डलरमा खरिद गर्नुपर्छ । नेपालमा वार्षिक १९ खर्ब २० अर्ब रुपैयाँको आयात हुन थालेको छ । यस्तो आयात गर्न नेपाली मुद्रा सटही गरेर डलरमा भुक्तानी गर्नुपर्छ ।

नेपालको निर्यातको तुलनामा ठूलो हिस्सा आयातमै खर्च हुने गरेको छ । आयात मात्रै बढेको र निर्यातको हिस्सा न्यून भएको हुँदा आयातमै धेरै विदेशी मुद्रा खर्च हुने अवस्था छ । आयातको तुलनामा निर्यात बढाउने वा विदेशी मुद्रा आर्जन हुने पर्यटन क्षेत्रबाट आय बढाउने आधार देशले तय गर्नुपर्ने विज्ञहरू बताउँछन् ।

पछिल्लो समय विदेशी मुद्राको सञ्चिति घट्नुमा पनि नेपाली मुद्राको अवमूल्यन एक कारण हो । डलर महंगो हुँदा आयातमा हुने खर्च बढिरहेको छ । जसले व्यापार घाटा बढाउन र अर्थतन्त्रलाई नै संकटमा पार्न भूमिका खेलिरहेको छ ।

डलरको मूल्य बढ्दा नेपालले विभिन्न देशबाट लिएको ऋणको साँवा ब्याज भुक्तानी गर्दासमेत विदेशी मुद्रा बढी खर्च हुन्छ । नेपालले हालसम्म ९ खर्ब ७६ अर्ब रुपैयाँ वैदेशिक ऋण लिएको छ । यस्तो ऋणका लागि वार्षिक करीब १ अर्ब डलर सावाँ/ ब्याजका लागि मात्रै भुक्तानी गर्नुपर्ने हुन्छ ।

यस्तो बेला बाहिरबाट डलर आम्दानी बढाउने र भुक्तानी कम गरेर विदेशी मुद्रा सञ्चिति बढाउनुपर्ने चुनौति रहेको राष्ट्र बैैंकको विदेशी विनिमय विभागका अधिकारीहरू बताउँछन् ।

सीमित क्षेत्रमा फाइदा

डलरको मूल्य बढ्दा नेपालमा विदेशी मुद्रा भित्र्याउने निकायलाई भने फाइदा हुन्छ । नेपालमा रहेका विभिन्न कम्पनीमार्फत आउने रेमिट्यान्समा पनि यसको सकारात्मक प्रभाव परिरहेको छ ।

रेमिटेन्स पठाउँदा नेपाली रुपैयाँमा पाउनेले बढी पाउँछन् । यस्तो रेमिट्यान्स रकम गत आर्थिक वर्ष २०७८/८९ को जेठसम्ममा ९ खर्ब ४ अर्ब १८ करोड रुपैयाँ नेपाल भित्रिएको छ ।

यस्तो रकम गत वर्षको सोही अवधिसम्मको तुलनामा ३.८ प्रतिशतले बढेको तथ्यांकले देखाएको छ । अमेरिकी डलरमा रेमिट्यान्स आय १.५ प्रतिशतले बढेर ७ अर्ब ५१ करोड पुगेको छ । अघिल्लो वर्ष यस्तो डलरमा रेमिट्यान्स आय १०.५ प्रतिशतले बढेको राष्ट्र बैंकको तथ्यांकले देखाएको छ । 

डलरमा निर्यात गर्नेलाई पनि फाइदा छ । नेपालले गत वर्ष २ खर्ब रुपैयाँको निर्यात गरेको थियो, जुन आयातको तुलनामा नगन्य हो ।

यस्तो बेला पर्यटन क्षेत्रबाट हुने आम्दानी पनि बढ्ने हुन्छ । नेपालमा विदेशी पर्यटक आउँदा डलर बोकेर आउने र डलर कार्डबाट हुने खर्चका कारण पनि विदेशी मुद्रा बढाउन सहयोग गर्छ ।

गत वर्ष नेपालमा पर्यटन क्षेत्रबाट भएको आम्दानी ७ अर्ब रुपैयाँबराबर मात्रै छ । कोरोना महामारीपछि घटेको यस्तो आय ७० अर्बभन्दा बढी पुगिसकेको राष्ट्र बैंकले जारी गरेको जेठसम्मको तथ्यांकले देखाएको छ ।
 

Maruti inside
TATA Below
NLIC
ncc inside
असोज १२, २०७९

देवीदेवतालाई लगाउने कपडा बुन्ने जाति सिन्दुराकारले आफ्नो पेसा छोडेर अन्यत्र आकर्षित हुँदा बजारमा मौलिकताले युक्त यस्ता कपडा पनि लोप हुन थालेको छ । पूजामा बस्दा लगाउने मौलिक कपडा पनि सिन्दुराकार जातिले बनाउँथ...

असोज १२, २०७९

खुला सीमानाका कारण नेपाली व्यवसाय धरासायी भएको भन्दै १ हजार रुपैयाँभन्दा माथिका सामान ल्याउँदा अनिवार्य भन्सार गराउन माग गर्दै रुपन्देही व्यापार संगठनले प्रमुख जिल्ला अधिकारी (सीडीओ) लाई ज्ञापनपत्र बुझाएको छ । ...

असोज १२, २०७९

नेपालमै पहिलो पटक ‘नेपाल ग्रीन हाइड्रोजन समिट (एनजीएचएस) आयोजना हुने भएको छ ।  जलवायु परिवर्तनको असर न्यूनीकरण  तथा आर्थिक समृद्धि हासिल गर्न स्वच्छ ऊर्जा क्षेत्र र दिगो जलवायु अनुकुलका पूर्व...

असोज १२, २०७९

अगाडि–अगाडि काला सेता रङका भेडाहरू । हातमा लौरो, शिरमा टालेको टोपी र शरीरमा केही पसिनाले भिजेका कपडा लगाएका दुई जना बागलुङ बजारको उपल्लाचौरमा भेटिए । उनीहरू थिए रोल्पाको सुनछहारी गाउँपालिका&nda...

असोज १०, २०७९

सिन्धुपाल्चोकको हेलम्बु गाउँपालिका–३ ककनीमा पाँच युवा कृषक मिलेर रु सात करोड लगानी गरी कृषि फार्म सञ्चालन गरेका छन् ।   पर्यटकको रोजाइमा पर्ने गरेको पाल्चोक ककनी अहिले झनै आकर्षक र पर्यटकको गन्तव्...

असोज १२, २०७९

नेपाल उद्योग परिसंघका अध्यक्ष विष्णुकुमार अग्रवालले विदेशी मुद्रा आर्जनको महत्वपूर्ण स्रोत पर्यटन पनि भएको बताएका छन् ।  विदेशी मुद्रा भित्र्याउन पर्यटन दिगो र भरपर्दो स्रोत भएकाले पर्यटन उद्योगको प्रवद्र्धन र वि...

सूचनाको हक : सुशासनका लागि अनिवार्य शर्त

सूचनाको हक : सुशासनका लागि अनिवार्य शर्त

असोज १२, २०७९

सूचना नै शक्ति हो । सूचनाले सही तथ्यको उजागर गर्दछ । सही सूचना व्यवस्थापनको प्रमुख स्रोत हो । सूचनाको स्रोतबाट शासनको प्रभावकारिता बढेको हुन्छ । शासनलाई बलियो बनाउन नागरिकले शासकीय क्रियाकलापको जानकारी लिन...

साख बचाउन चुकेकी राष्ट्रपति !

साख बचाउन चुकेकी राष्ट्रपति !

असोज ६, २०७९

नेपालमा फेरि एकपटक संविधानमाथि निर्मम हमला भएको छ । हुन त यो दुईपटक सम्म संसद् विघटन गर्न खोज्दा सफल नभएको घटनाको क्रमिक शृंखला नै हो । शान्ति प्रक्रिया अझै टुंगोमा पुर्‍याउन नसकेको नकारात्मक अवस्थालाई ...

अछाम पहिरोले पुरेका 'मूल्यहीन' आँसुहरू र  हामीले सिक्न नसकेको पाठ

अछाम पहिरोले पुरेका 'मूल्यहीन' आँसुहरू र हामीले सिक्न नसकेको पाठ

असोज ३, २०७९

संसारमा आँसुको मूल्य कति हुन्छ, यसको स्पष्ट जवाफ कसैसँग छैन । विश्व फूटबलका चम्किला तारा लियोनल मेस्सीको एक थोपा आँसुको मूल्य भने १० लाख डलर हो । शायद यो नै ठोस रूपमा आँसुको पहिलो महंगो मूल्य होला । आफ्नो...

ad
x