×

गोपाललाई सानैदेखि धूमपानको लत बसेको थियो, शायद संगतको प्रभाव भनेको यही हुनुपर्छ । घरमा बाबुदाजुहरू हुक्का तान्थे । त्यति बेलाको चलन के भने सबैभन्दा सानोले तमाखु भर्नुपर्ने । त्यतिसम्म त ठीकै थियो, सल्काएर समेत दिनुपर्ने हुन्थ्यो । त्यतिबेलाको घरघरको कहानी नै हो यो । सानोले तमाखु भर्नुपर्ने, सल्काएर दिनुपर्ने । बुढाहरू पनि कस्ता ? देखासिकीको कुरा हो, बालबालिकामा नराम्रो लत बस्छ भन्नेसम्म पनि नसोच्ने । गोपाल तमाखु भर्थ्यो । बाबु र दाजुले सल्का’र दे न भन्थे । यसैबाट उसको लत बस्यो । घरमा हुँदा हुक्का गुडगुड्याउँथ्यो बाहिरफेर जानुपर्दा सुल्फा वा सोली तान्थ्यो । 

वनारस गएपछि भने आपत पर्‍यो । कहाँ हुक्का पाउनु, कहाँ सुल्फा वा सोली । तथापि खाने मुखलाई जुँगाले छेकेन । सुल्फा सोलीको सट्टा बिँडी तान्न थाल्यो । तिनताका वनारसमा सुन्दर बिँडी लोकप्रिय थियो । प्रायः वनारसीहरू यही खान्थे । उसले पनि त्यसैलाई रोज्यो, तर भइदियो के भने विद्यालयका कुनै सहपाठीले देखेछ र प्रधानाध्यापकलाई भनिदिएछ । त्यसपछि त के चाहियो र, प्रधानाध्यापक यसरी बम्के कि ‘ब्राह्मण होकर बिँडी पिते हो ? कैसे ब्राह्मण हो ?’ भन्दै विद्यालयबाटै निकालिदिए । 


Advertisment

अब पर्‍यो अर्को आपत ! न खाने ठाउँ रह्यो, न बस्ने स्थान । उसले आइन्दा यस्तो गर्दिनँ भनेर रोइकराइ नगरेको होइन, तर प्रधानाध्यापक यति कडा थिए कि सुन्ने कानै लगाएनन् । जब उसले आइन्दा खान्नँ भनेर कसम खायो त्यसपछि भने के लागेछ कुन्नि विद्यालयको एउटा कुनामा बस्नसम्म त दिए, तर भातभान्छा चाहिँ चल्दैन भनेर हिँडे ।  


Advertisment

त्यसपछि ऊ अछुतमा गनियो । पानी चलेन, भातभान्छा हटक भयो । तीन दिनपछि पुनः रोइकराई गर्दा कडा शर्त राख्दै भने–

‘भातभान्छाका लागि सूर्योदय अघि दशाश्वमेध घाटमा १०८ पटक गङ्गा स्नान गरी प्रायश्चित गर्नुपर्छ । पुसको महिनामा सूर्योदयअघि १०८ पटक गङ्गा स्नान गर्नु चानचुने काम होइन । तथापि उसका लागि कुनै विकल्प थिएन । त्यसैले हुन्छ गुरु भन्दै भोलिपल्ट बिहान गङ्गा स्नान गर्न हिँड्यो । साक्षीका लागि गुरुले उनै चुक्ली लगाउने सहपाठीलाई पठाइदिए । शर्तअनुसार स्नान गरी सुनपानी तथा गउँत छर्केर जनै फेरेपछि मात्र उसको भातभान्छा चल्यो । 

यसरी उसको भातभान्छा चले पनि बिँडी तान्न नपाएकाले बेचैनी भने बाँकी नै रह्यो । दिनभर के छुट्यो के छुट्यो हुन थाल्यो । न राम्ररी पढ्न मन लाग्यो, न शारीरिक फुर्ती नै देखियो । नितान्त एक्लो र असहाय लाग्न थालेपछि खैनी खान शुरू गर्‍यो । लुकीलुकी खैनी माड्थ्यो र मुखमा च्यापेर हिँड्थ्यो । चुना हालेर माडेको सुर्ती खासै नगनाउने भएकाले कसैले पनि चाल पाएनन् । यसरी सन् १९७६ देखि १९८३ सम्म सात वर्ष बितायो र यही नै वनारसको चिनो बोकेर काठमाडौं फर्क्यो । 

एकैछिन मुखमा चेप्न नपाए बेचैन हुन्थ्यो र कवि शिरोमणि लेखनाथ पौड्यालले ‘लड्छन् ढुन्मुनिएर अम्मली सरी घोप्टो र चेप्टो परी’ भनेजस्तै साँझबिहान रात, अबेर/सबेर केही नभनी दौडिएर खैनी किन्न पुग्थ्यो । यसरी उसले पहिले खैनी खायो पछि गएर बिस्तारै उसलाई खैनीले खान थाल्यो । ग्यास्ट्रिकले यति बढी सतायो कि जति नै उपचार गर्दा पनि ठीक भएन । औषधिले ठीक नगरेको त किन हुन्थ्यो र खैनी खान नछाडेकाले जस्तोकोतस्तै भएको थियो ।  

काठमाडौं आएपछि यता हुँदो खैनीको खासै चलन नभएकाले चुरोट तान्न थाल्यो । त्यति बेला नेपालमा याक चुरोट यति लोकप्रिय थियो कि हिमाल, पहाड, तराई यसैको खोजी हुन्थ्यो, हिजोआज के छ कुन्नि । सरकारले जनकपुर चुरोट कारखाना बन्द गरेकाले शायद छैन होला । विडम्बना नै भन्नुपर्छ, राजनीतिक स्वार्थका कारण बाँसबारी छालाजुत्ता कारखाना बन्द भएपछि फिटराइट र शिखर शूज कम्पनीले बजार पाए ।

जनकपुर चुरोट कारखाना बन्द भएपछि सूर्य टोबाकोले बजार पायो । तत्कालीन शासकहरूले कान्तिपुरलाई उठाउन गोरखापत्र पनि बन्द गर्न नखोजेका होइनन्, तर त्यो भने सम्भव भएन । सुखद् नै मान्नुपर्छ, २०४८ सालपछि प्रकाशित हुन थालेको कान्तिपुरले बजार पिटे पनि शताब्दी नाघेको गोरखापत्र चलिरहेको छ । 

जे होस्, गोपालको लत खैनीबाट चुरोटमा बस्यो । एक बट्टाजति त दिनमै उडाउँथ्यो । उता ग्यास्ट्रिक यति बढेर गएको थियो कि अल्सरकै रूप लिसकेको थियो, तथापि चुरोट छाड्न भने सकेन । मूर्खता पनि हेरौँ न कस्तो ? आफूलाई संगतले बिगार्‍यो भन्ने जान्दाजान्दै चुरोट सकिएको बेला स–साना नानीहरूलाई किन्न पठाउँथ्यो । धन्य उसले जस्तो उसका बालबालिकाले भने तान्न सिकेनन् । जब चुरोट खानेलाईभन्दा धुवाँ सुघ्नेलाई बढी असर गर्छ भन्ने थाहा पायो त्यसपछिचाहिँ चुरोट छाडेर पुनः खैनी खान थाल्यो । त्यतिबेला नेपालमा बलबान छाप खैनीको बजार थियो । एक पाकेटले झण्डै तीन दिन पुग्थ्यो । 

उसले खैनी खाने काम पनि जारी राख्यो ग्यास्ट्रिकको बढ्ने क्रम पनि जारी रह्यो । उपचारको क्रममा झण्डै छपटक जति त इन्डोस्कोपी नै गरायो । पहिलोपटकको इन्डोेस्कोपीले तल्लो पेटमा सानो घाउ देखाएकाले ४२ दिनसम्म दबाइ खान परेको थियो, तर केही समयपछि पहिलेको जस्तै भयो । पुनः ग्यास्ट्रिकले दुःख दिन थालेपछि दोस्रोपटक इन्डोस्कोपी गरायो ।

यतिबेला भुँडीको एउटा अंशको बायोप्सी गराउनुपरेको थियो, जसले पेटमा कीरा छ भन्ने देखायो । कीरा पनि कस्तो ?, जसलाई कुनै एक चिकित्सकले आफ्नै पेटमा राखी अनुसन्धान गरेका रहेछन् । यसैका कारण उनलाई त्यस वर्षको नोबेल पुरस्कार दिइएको रहेछ । १५ दिन औषधि खाएपछि त्यो पनि ठीक भयो । त्यसपछि पनि उसले गोडाचारेकपटक इन्डोस्कोपी गराइसकेको छ, तर ग्यास्ट्रिक भने जस्तातस्तै छ । न उसले खैनी खान छाडेको छ, न ग्यास्ट्रिकले छाडेको छ ।  

यो अम्मल भन्ने चिज कस्तो ? यसले राम्रो गरेको छैन भन्ने पनि थाहा छ । घरपरिवारले राम्रो मानेका छैनन् भन्ने पनि थाहा छ । सबैले नखाऊ, खान हुन्न भन्ने गरेको पनि थाहा छ । तैपनि छाड्न भने सकेको छैन । डाक्टर, वैद्यले त फाइदा गर्दैन भन्नेसम्म हो, छाड्ने काम त अम्मली आफैंले गर्नुपर्छ, तर उनीहरू यस्तो गर्न सक्दैनन् । सरकारहरू पनि धूमपान स्वास्थ्यका लागि हानीकारक छसम्म त भन्छन्, तर तिनका उत्पादनमा रोक लगाउन सक्दैन । यो कुनै एउटा देश वा सरकारले मात्र गरेर हुने काम होइन । यसका लागि संसारभरिकै सरकारहरू गम्भीर हुनुपर्छ, तर त्यतातिर सोच्ने फुर्सद नै छैन कसैलाई पनि, जसले गर्दा उत्पादन पनि बढेको छ, उपभोक्ता पनि बढेका छन् । धन्य हो अम्मल, धन्य हुन् अम्मली, अनि धन्य उत्पादकहरू !

जेठ २४, २०८१

शब्दाङ्कुर प्रकाशन र वर्तमान कविता समूहको आयोजनामा विश्व वातावरण दिवस (पर्यावरण दिवस)को अवसर पारेर  हरित काव्य गोष्ठी सम्पन्न भएको छ । बुधवार पशुपति क्षेत्रको किरातेश्वर मृगस्थलीस्थित सत्य सनातन बाबाको कुट...

बैशाख २९, २०८१

केही सयमअघिको कुरा हो । तिनताका गोपाल एक प्रतिष्ठित छापामा सम्पादकीय नेतृत्वमा थियो । प्रातःकालीन भ्रमण उसको दैनिकीमा पथ्र्यो । प्रत्येक दिन बिहान एकाध घण्टा घुम्थ्यो र खाना खाएर अफिस जाने गर्थ्यो । यसो गर्नुका दु...

चैत ३०, २०८०

लेखक एवं पत्रकार अखण्ड भण्डारीको उपन्यास ‘बोरा’ विमोचन भएको छ ।  अन्नपूर्ण पोस्ट दैनिकका प्रधान सम्पादक भण्डारीको ‘बोरा’ उपन्यास शुक्रवार काठमाडौंमा आयोजित कार्यक्रममा विमोचन गरिए...

जेठ ५, २०८१

सू ब्रिजम्यानद्वारा लिखित ‘द सीक्यू एज’ पुस्तक सार्वजनिक गरिएको छ । काठमाडौंमा आयोजित एक कार्यक्रममा लेखिका सू​को उपस्थितिमा पुस्तक सार्वजनिक गरिएको हो ।  अन्तर्राष्ट्रिय प्रकाशन ‘फो...

बैशाख २१, २०८१

‘जब टेक्छु  यो लमतन्न राजमार्ग  टेकेँ जस्तो लाग्छ – आपाको आङ चालिस बसन्तअघि लक्का जवान हुँदा  गिट्टि सपनाको अलकत्रा घोलेर  बनाएका थिए रे आपाले यो मार्ग’ बीस बस...

कात्तिक २८, २०८०

गोपी मैनाली   कविहरूले केका लागि कविता लेख्छन् भन्नेमा मत्यैक्यता पाइँदैन । कोही आनन्दका लागि भन्छन्, त कोही उपयोगिताका लागि । अझ कोही त अभिव्यञ्जनाको अर्को उद्देश्य नै हुँदैन भन्ने गर्छन् ।  ...

दृष्टिकोण

दृष्टिकोण

साउन ५, २०८१

गीतामा कृष्णले भनेका छन्– ‘जे भएको छ राम्रै भएको छ, जे हुनेछ राम्रै हुनेछ ।’ सुन्दा आश्चर्य लाग्न सक्छ, यस्तो कसरी हुन्छ ?  हुन सक्छ, कसैको विवाह हुँदैछ राम्रै भयो । घरगृहस्थी बन्नेछ राम्...

कांग्रेस–एमाले समीकरण : संकटमा एकसाथ, नीति–एजेन्डका आधारमा प्रतिस्पर्धा

कांग्रेस–एमाले समीकरण : संकटमा एकसाथ, नीति–एजेन्डका आधारमा प्रतिस्पर्धा

साउन २, २०८१

जनमतप्राप्त पहिलो र दोस्रो दलबीचको सत्ता समीकरण सोमबारदेखि औपचारिकरूपमा अघि बढेको छ । पहिलो दलले सरकार चलाउने र दोस्रो दल प्रमुख प्रतिपक्षमा रहने सामान्य संसदीय अभ्यास हो । संसदीय इतिहासमा पहिलो र दोस्रो...

भगवान् भेटिने सूत्र

भगवान् भेटिने सूत्र

असार २९, २०८१

भगवान्‌का कुरा गर्ने धेरै छन् तर भगवान् कस्ता हुन्छन् त्यो भने कसैलाई पनि थाहा छैन । भगवान् कस्ता हुन्छन् भनेर सोध्ने हो भने शायद सबै निरुत्तर नै रहने छन् । हदैभए भगवान् भगवान्जस्तै हुन्छन् भन्नेसम्म फेला पर्ला...

x